1
LỜI NÓI ĐẦU
Chúng ta đều biết rằng thế giới luôn luôn vận động không ngừng và nó
chưa hề dừng lại. Nhà nước cũng là một phần của thế giới ấy và như một tất
yếu để tồn tại thì Nhà nước phải luôn luôn vận động theo chiều hướng phát
triển đi lên. Nhà nước đã đi từ thửơ sơ khai ban đầu là sự hình thành của nhà
nước chiếm hữu nô lệ đến thời kì nhà nước phong kiến rồi chuyển mình qua giai
đoạn nhà nước tư sản và đến bây giờ là nhà nước xã hội chủ nghĩa. Qua mỗi
bước chuyển của lịch sử ấy, Nhà nước lại mang cho mình những biến chuyển
nhất định trên nhiều phương diện như bản chất, đặc điểm, hình thức và chức
năng. Nhìn xuyên suốt chiều dài thời gian, chúng ta có thể nhận ra chức năng
nhà nước đã có những phát triển qua các thời kì.
Bài viết sau đây của nhóm B1 xin trình bày về sự phát triển về chức năng
qua 4 kiểu nhà nước chính: chủ nô, phong kiến, tư sản và xã hội chủ nghĩa.
2
Trước hết, ta cần biết và hiểu được khái niệm chức năng. Chức năng là một
thuật ngữ được sử dụng khá phổ biến trong khoa học cũng như trong thực tiễn
để chỉ nhiệm vụ, công dụng, vai trò của người, sự vật hay một đối tượng nào đó.
Còn xét riêng trong lý luận về nhà nước, chức năng nhà nước là những phương
diện hoạt động cơ bản, quan trọng nhất của nhà nước, phù hợp với bản chất,
mục đích, nhiệm vụ quản lí nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội.
(Giáo trình Lí luận nhà nước và PL - Đại học Luật HN)
Chức năng của nhà nước sẽ thay đổi và chịu tác động của nhiều yếu tố như
kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội,…Vì vậy, nghiên cứu sự phát triển chức năng
nhà nước qua các thời kì ta phải đứng trên quan điểm toàn diện, gắn liền với
khoa học và thực tiễn, căn cứ theo bản chất nhà nước và tùy vào từng điều kiện,
hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
Tùy vào từng góc độ khác nhau mà ta có thể phân chia chức năng nhà nước
thành các loại khác nhau. Nhưng trong nội dung bài tập này ta sẽ cùng nghiên
cứu chức năng nhà nước trên hai phương diện là đối nội và đối ngoại qua 4 kiểu
nhà nước.

- Duy trì sự thống trị về tư tưởng đối với quần chúng nhân dân.
+ VD: Ở các nước phương Đông, Nho giáo, Phật giáo chiếm vị trí chủ
đạo trong tư tưởng người dân. Ở phương Tây, nhà nước kết hợp với
nhà thờ giữ vai trò chủ đạo. Nhiều người có quan điểm tiến bộ mới đều
bị giết hại như Nicolai Copecnic, Galileo Galile,…
- Các chức năng kinh tế - xã hội.
b. Chức năng đối ngoại:
- Tiến hành chiến tranh xâm lược.
+ VD: Các triều đại phương Bắc bao đời đánh chiếm và đô hộ phương
Nam, trong đó có Việt Nam ta.
- Phòng thủ đất nước.
3. NHÀ NƯỚC TƯ SẢN.
4
a. Chức năng đối nội:
- Bảo vệ an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.
- Chức năng kinh tế-xã hội.
+ VD: Xây dựng quyền sở hữu tư nhân dựa trên các nguyên tắc của bộ
luật La Mã cổ đại, được hoàn thiện bước đầu cơ bản bằng bộ luật
Napoleon năm 1804.
- Chức năng văn hóa - giáo dục.
+ VD: Đây là thời kì mà nền văn hóa, giáo dục phát triển mạnh mẽ.
Nổi bật có thể kể tới nhiều nhà KH, mĩ thuật, điêu khắc, âm nhạc, tư
tưởng nổi tiếng như Moza, Mong-te-xki-ơ, Rút-xô,…
- Chức năng quản lí khoa học, kĩ thuật và công nghệ.
- Chức năng bảo vệ thiên nhiên và môi trường.
- Chức năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con người.
VD: Điều 1 Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp năm
1789 quy định: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi, và
phải luôn luôn được tự do và bình đẳng và quyền lợi. Sự khác biệt xã
hội chỉ có thể được thiết lập trên cơ sở lợi ích chung” .

tranh của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập, dân chủ và tiến bộ xã
hội.
VD: Việt Nam, Trung Quốc đều tham gia vào tổ chức thương mại
quốc tế WTO.
- Tham gia vào các hoạt động quốc tế vì lợi ích chung của cộng đồng và
vì mục đích nhân đạo.
Từ những nội dung chi tiết của mỗi chức năng kể trên, chúng ta có thể dễ
dàng nhận thấy sự phát triển cả về nội dung và hình thức thực hiện, phương
pháp thực hiện chức năng của các kiểu nhà nước.
Đầu tiên, xét theo cái nhìn tổng quan đơn giản nhất, ta thấy có sự thay đổi số
lượng các chức năng nhà nước. Nếu như nhà nước chủ nô - hình thức nhà nước
6
đơn giản nhất trong lịch sử chỉ có chưa tới 10 chức năng chính thì qua thời gian,
ta thấy đến giai đoạn nhà nước tư sản và đặc biệt là nhà nước XHCN, con số này
đã tăng lên thành hai chữ số.
Tiếp theo về nội dung của từng chức năng cơ bản không có sự thay đổi. Tuy
nhiên, tùy theo trình độ phát triển cũng như bản chất, nhiệm vụ nhà nước mà các
chức năng của nhà nước sau kế thừa và phát huy hơn so với chức năng của các
nhà nước đi trước. Đối với nhà nước chủ nô và phong kiến, do quyền lực nhà
nước tập trung chủ yếu vào tay một người là vua hay tầng lớp các quý tộc nên
nội dung tiên quyết là chức năng bảo vệ quyền lợi của giai cấp cầm quyền (vua,
chủ nô…) một cách tuyệt đối để đàn áp giai cấp bị cầm quyền (nông dân, nô
lệ…). Còn ở hình thức nhà nước tư sản và nhà nước XHCN, chức năng đầu tiên
ở mục đối nội là bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Nói cách khác,
khi nhà nước đã phát triển lên đến XHCN thì trách nhiệm xã hội của nhà nước
được đặt lên hàng đầu để đảm bảo quyền tự do, bình đẳng của tất cả người dân
thay vì dùng bạo lực, chiến tranh để bảo vệ quyền lợi của một bộ phận giai cấp
nào đó ở kiểu nhà nước chủ nô và tư sản. Nhìn chung, theo thời gian lịch sử thì
chức năng của các nhà nước có nội dung ngày càng phức tạp, phong phú hơn,
qua đó thể hiện rõ nét bản chất của từng kiểu nhà nước.

được hưởng thêm một số quyền con người, mọi người được hưởng những quyền
tự do, dân chủ hơn,… Khác với nhà nước tư sản, nhà nước XHCN áp dụng
phương pháp chủ yếu là thuyết phục, giáo dục, còn cưỡng chế chỉ được áp dụng
khi thuyết phục không đạt kết quả và cũng chỉ với mục đích cải tạo, giáo dục
người xấu thành người tốt đẹp hơn, có ích hơn cho xã hội, ngăn ngừa các hiện
tượng tiêu cực chứ hoàn toàn không mang tính chất đàn áp. Ở nhà nước này,
pháp luật cũng như mọi chức năng, mục đích của nhà nước đều là của dân - do
dân - vì dân. Vậy nên, đây có thể coi là kiểu nhà nước tiến bộ nhất trong các
kiểu nhà nước. Nó là hình thức nhà nước mà V.I Lenin đã khẳng định: “Tất cả
các dân tộc sẽ đi đến chủ nghĩa xã hội. Đó là điều không tránh khỏi…”
(Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và PL - NXB Đại học QGHN năm 2001)8
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Giáo trình: Lý luận chung về nhà nước và pháp luật - NXB Công An
Nhân Dân - 2012
2. Giáo trình: Lý luận nhà nước và pháp luật – NXB Công An Nhân Dân -
1998
3. Giáo trình: Lý luận chung về nhà nước và pháp luật - NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội - 2001
4. Mạng internet.

9