1
CÂU HỎI VÀ ĐÁP ÁN ÔN THI TỐT NGHIỆP MÔN QUẢN LÝ KINH TẾ
Đổi mới quản lý nhà nước về kinh tế phù hợp với kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa ở nước ta
trả lời:
Ngày nay, trong điều kiện cạnh tranh và hội nhập quốc tế, quản lý kinh tế là mối
quan tâm hàng đầu của các nước, các quốc gia. ở nước ta từ khi thực hiện đường lối
đổi mới của Đảng và Nhà nước, các nội dung quản lý kinh tế của nhà nước cũng đã
và đang đổi mới sâu sắc và triệt để theo hướng ngày càng khẳng định cơ chế thị
trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN.
Quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN cần phải tăng cường
vai trò quản lý nhà nước về kinh tế nhằm phát huy những mặt tích cực của cơ chế thị
trường, giữ vững bản chất của chế độ XHCN, đạt được mục tiêu của chế độ XHCN
và đồng thời khắc phục những mặt hạn chế tiêu cực của cơ chế thị trường, quá trình
đổi mới quản lý nhà nước về kinh tế được hình thành từ đại hội VI, được tổng kết
thực tiễn qua các Đại hội VII, Đại hội VIII và Đại hội IX. Qua quá trình đổi mới
chung ta đã thu được một số thành tựu quan trọng; giữ vững được ổn định chính trị-
xã hội; đảm bảo kinh tế tăng trưởng khá; đưa nước ta ra khỏi khủng hoảng góp phần
to lớn vào thành công của công cuộc đổi mới. Tuy nhiên, quản lý nhà nước về kinh tế
ở nước ta hiện nay đang đứng trước những thời cơ và thách thức to lớn. Trước tình
hình đó đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên và đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, quản lý ở các
cấp cần phải học tập nghiên cứu vai trò , chức năng quản lý nhà nước về kinh tế, quá
trình đổi mới nhà nước về kinh tế và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả
quản lý nhà nước về kinh tế.
1. Bản chất, vai trò của QLNN trong nền kinh tế thị trường
Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN là quá trình khách quan, hợp quy
luật và là một nội dung cơ bản của công cuộc đổi mới, cải cách ở các nước XHCN
trước đây, trong đó có nước ta. Tuy nhiên, đây cũng là một quá trình khó khăn, phức
tạp vì phải đổi mới cả cơ cấu kinh tế, cơ chế quản lý, tổ chức bộ máy quản lý và con
người, đổi mới tư duy, phong cách và đường lối cũ đã ăn sâu vào từng con người. Do
đó, đổi mới thành công hay không lại phụ thuộc vào sự lãnh đạo của Đảng và quản lý

Tăng cường vai trò QLNN về kinh tế không có nghĩa là nhà nước nắm tất cả mọi
3
hoạt động kinh tế của toàn xã hội mà trái lại nhà nước phải nắm những lĩnh vực,
những khâu, thực hiện những công việc quan trọng nhất mà thị trường và nhân dân
không làm được, biết sử dụng cơ chế thị trường một cách khôn khéo để phục vụ cho
mục tiêu quản lý của mình, biết phát huy những mặt tích cực của cơ chế thị trường và
hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế đó, phát huy động lực của sự phát triển kinh tế, xử lý
những bất trắc và tình huống mới nảy sinh, đảm bảo cho cơ chế thị trường ra đời
đồng bộ và vận hành thông suốt, thúc đẩy phát triển kinh tế.
Như vậy, vai trò của nhà nước trong bước chuyển đổi sang cơ chế thị trường hết
sức quan trọng và nặng nề vì:
- Vừa phải tiến hành đổi mới cách thức điều hành, quản lý theo cơ chế mới,
nguyên tắc mới nhằm thiết lập mối quan hệ giữa nhà nước thị trường doanh nghiệp,
vừa phải liên tục hoàn thiện phương pháp, công cụ và kỹ thuật điều hành trong điều
kiện vừa chuyển đổi, vừa hội nhập, vừa phát triển theo hướng CNH HĐH đất nước.
Quan trọng và khó khăn nhất là nhà nước phải xác định phương hướng, nguyên tắc,
lộ trình cải cách cho phù hợp và nâng cao năng lực để có đủ khả năng quản lý nền
kinh tế đang chuyển đổi đã hoàn toàn khác với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung
trước đây.
- Với định hướng XHCN của mô hình kinh tế đã được Đảng và nhân dân ta lựa
chọn, nhà nước phải thực hiện vai trò là người đại diện cho nhân dân để quản lý nền
kinh tế vì lợi ích của đất nước và nhân dân, là người phải chịu trách nhiệm về tài sản
công hữu, đồng thời là một tổ chức chịu sự lãnh đạo của Đảng, thực hiện thể chế hóa,
cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Đảng thành pháp luật, chính sách và biến các
đường lối đó thành hiện thực nhằm thực hiện mục tiêu kinh tế-xã hội do Đảng đề ra,
thực hiện định hướng XHCN của nền kinh tế.
3. Các chức năng QLNN trong nền kinh tế thị trường
Chức năng QLNN về kinh tế là những nhiệm vụ tổng quát, mà nhà nước phải thực
hiện để phát huy vai trò và hiệu lực của mình. Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế
do bản chất của nhà nước, do yêu cầu của nhiệm vụ chính trị, kinh tế-xã hội và tình

công nghiệp, khu chế xuất để tạo nên cơ cấu kinh tế hợp lý.
- Tổ chức lại hệ thống quản lý, sắp xếp lại các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế
từ trung ương đến địa phương, đổi mới thể chế thủ tục hành chính, sắp xếp lại cán bộ
5
công chức quản lý nhà nước và quản lý doanh nghiệp
Bốn là, chức năng điều tiết
Trong khi điều hành nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhà nước vừa phải
tuân thủ và vận động các quy luật khách quan của kinh tế thị trường- phát huy mặt
tích cực của cơ chế thị trường, vừa điều tiết, chi phối hoạt động theo định hướng của
nhà nước, bảo đảm cho kinh tế phát triển ổn định, công bằng và có hiệu quả.
Để điều tiết, nhà nước sử dụng hàng loạt các biện pháp bao gồm các chính sách,
các đòn bẩy kinh tế, các công cụ tài chính, thuế, tín dụng
Năm là, chức năng kiểm tra, kiểm soát
Nhà nước thực hiện chức năng kiểm tra, kiểm soát nhằm thiết lập trật tự, kỷ cương
trong hoạt động kinh tế, phát hiện và ngăn ngừa các hiện tượng vi phạm pháp luật, sai
phạm chính sách, bảo vệ tài sản quốc gia và lợi ích của nhân dân, góp phần tăng
trưởng kinh tế và từng bước thực hiện công bằng xã hội.
Ở nước ta, trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường còn sơ khai, tình
trạng rối loạn, tự phát, vô tổ chức cần phải đề cao chức năng kiểm tra, kiểm soát của
nhà nước.
Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế
Quản lý nhà nước về kinh tế có 5 chức năng cơ bản là: chức năng tạo lập môi
trường và điều kiện cho hoạt động kinh doanh; chức năng định hướng và hướng dẫn
phát triển kinh tế; chức năng tổ chức; chức năng kiểm tra. Năm chức năng có mối
quan hệ chặt chẽ và tác động hỗ trợ lẫn nhau. Quá trình quản lý NN về kinh tế phải
đồng thời thực hiện cả 5 chức năng, không coi nhẹ hoặc xem nhẹ chức năng nào.
Ví dụ: chức năng tạo lập môi trường tốt, tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế
phát triển, đồng thời cũng tạo cho chức năng kiểm tra, kiểm soát điều chỉnh, tạo điều
kiện cho các chức năng khác tốt hơn và ngược lại các chức năng khác bảo đảm tác
động ngược lại chức năng tạo lập môi trường hoặc chức năng định hướng ( quy

nước , đổi mới và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước phù hợp với
cơ chế mới Do đó, đã góp phần to lớn vào phát triển kinh tế- xã hội và thành công
của công cuộc đổi mới về các chức năng cụ thể, từ khi đổi mới, nhà nước đã thực
hiện thành công các nội dung sau đây:
Một là, kịp thời ban hành từng bước đua vào cuộc sống một hệ thống luật pháp khá
7
đầy đủ, vận hành và phát triển tạo khung pháp lý cơ bản cho nền kinh tế.
Hai là, huy động được nguồn lực tài chính khá lớn để chủ động đầu tư phát triển
các lĩnh vực kết cấu hạ tầng cơ bản như giao thông, điện, nước, thông tin liên lạc.
Ba là, chuyển đổi các cách thức định hướng, hướng dẫn từ kiểu trực tiếp trước đây
sang kiểu gián tiếp: nhà nước chủ yếu quản lý kinh tế vĩ mô, tăng cường sử dụng các
chính sách kinh tế như tài chính, tiền tệ.
Bốn là, trong quá trình phát triển, nhà nước thực hiện điều tiết thành công, đảm
bảo các tiêu chí công bằng xã hội trong điều kiện trình độ phát triển kinh tế còn thấp.
Năm là, bước đầu làm quen và từng bước đổi mới các phương pháp kiểm tra, kiểm
soát phù hợp với điều kiện thị trường.
4.2. Hạn chế của đổi mới quản lý nhà nước về kinh tế
Thứ nhất, quản lý nhà nước chưa ngang tầm với đòi hỏi của thời kỳ mới, chưa phát
huy đầy đủ mặt tích cực và hạn chế được tính tự phát, tiêu cực của kinh tế thị trường.
Thứ hai, hệ thống pháp luật, cơ chế chính sách chưa đồng bộ và nhất quán, thực
hiện chưa nghiêm.
Thứ ba, quản lý các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, giá cả, kế hoạch hóa thương
mại, phân phối thu nhập, đất đai, vốn và tài sản của nhà nước chưa tốt và chậm đổi
mới.
Thứ tư, tổ chức bộ máy quản lý nhà nước còn nặng nề quan hệ phân công và hợp
tác chưa rõ ràng còn nhiều vướng mắc; tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu
phân tán cục bộ còn nghiêm trọng, cán bộ và công chức nhà nước còn nhiều hạn chế
cả về trình độ năng lực và phẩm chất, chưa tương xứng với yêu cầu của nhiệm vụ.
Thứ năm, cải cách hành chính tiến hành chậm, hiệu quả thấp.
4.3. Nguyên nhân của tình hình trên đây có nhiều, nhưng chủ yếu do:

vụ dân, còn nhân dân phải chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, chính là sự bảo vệ
quyền làm chủ của mình.
- Cần nhận thức và phân biệt rõ chức năng lãnh đạo của Đảng và chức năng quản
lý nhà nước. Đảng lãnh đạo kinh tế bằng đường lối chính sách và bằng phương pháp
giáo dục, thuyết phục, còn nhà nước thể chế hóa đường lối chính sách của Đảng
thành pháp luật, quản lý, điều hành kinh tế, trong đó có cả những biện pháp gián tiếp
sự tự nguyện, tự giác. Thông qua nhà nước, đảng đưa đường lối, chính sách của Đảng
9
vào cuộc sống, như vậy Đảng phải tăng cường lãnh đạo nhà nước nhưng không làm
thay nhà nước và tạo điều kiện để phát huy tính chủ động và nâng cao hiệu quả quản
lý, điều chỉnh của nhà nước.
- Đối với các doanh nghiệp, nhà nước có chức năng và trách nhiệm quản lý nhà
nước về kinh tế, không can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh của các doanh
nghiệp. Riêng các doanh nghiệp nhà nước, tùy theo sự phân cấp và ủy quyền của
chính phủ và các bộ, cơ quan thuộc chính phủ và ủy ban nhân dân địa phương có
trách nhiệm đại diện sở hữu nhà nước đối với doanh nghiệp trên một số chức năng
nhất định nhưng phải tôn trọng quyền tự chủ, không can thiệp sâu vào hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệm.
5.2. Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của bộ
máy quản lý nhà nước về kinh tế
- Nâng cao hiệu lực quản lý thống nhất của nhà nước trung ương đi đôi với phân
cấp quản lý cho địa phương. Để thực hiện nguyên tắc này, nhà nước trung ương chỉ
tập trung quản lý ở tầm chiến lược, chính sách quốc gia, chương trình, quy hoạch, kế
hoạch, các chính sách kinh tế lớn có tác dụng chung cho toàn bộ nền kinh tế. Còn
chính quyền địa phương có trách nhiệm và thẩm quyền quyết định những vấn đề của
địa phương, đặc biệt là kế hoạch đầu tư cho các khu vực công cộng, thu chi ngân
sách, về tổ chức và nhân sự hành chính địa phương, xử lý các vụ việc hành chính.
- Tăng cường phối hợp quản lý theo ngành và theo lãnh thổ. Các ngành trung ương
có trách nhiệm quản lý theo ngành trên phạm vi cả nước bao gồm tất cả các thành
phần kinh tế. Chính quyền địa phương có trách nghiệm quản lý toàn bộ hoạt động

bạch rõ ràng, dễ hiểu công khai cho mọi người có thể nắm bắt, thực hiện, kiểm tra,
kiểm soát.
- Đẩy mạnh cải cách hành chính, tiếp tục sắp xếp lại bộ máy quản lý nhà nước về
kinh tế tinh gọn, xóa bỏ các thủ tục phiền hà, nâng cao trách nhiệm phục vụ của các
cơ quan công quyền và công chức nhà nước.
- Đề cao kỷ cương phép nước, xử lý nghiêm các cán bộ, công chức phạm tội tham
nhũng, làm giàu bất chính, đồng thời nghiêm trị những người vu cáo, làm mất danh
dự và uy tín của cán bộ công chức quản lý nhà nước.
11