Sử dụng phương pháp đồ thị để giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm hóa học
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Trong quá trình dạy học bộ môn hóa học , bài tập được xếp trong hệ thống
phương pháp giảng dạy ( phương pháp luyện tập ), phương pháp này được coi là
một trong các phương pháp quan trọng nhất để nâng cao chất lượng giảng dạy
bộ môn . Thông qua việc giải bài tập ,giúp học sinh rèn luyện tính tích cực , tính
sáng tạo , khả năng tư duy , và bồi dưỡng hứng thú trong học tập. Việc lựa chọn
phương pháp thích hợp để giải bài tập ngày càng có ý nghĩa quan trọng hơn
.Mỗi bài tập có nhiều phương pháp giải khác nhau , Nếu biết lựa chọn phương
pháp hợp lí , sẽ giúp học sinh nắm vững hơn bản chất của các hiện tương hóa
học ,đồng thời giải nhanh bài tập trắc nghiệm một cách chính xác .
Một trong những yêu cầu để học sinh làm tốt bài kiểm tra trắc nghiệm là
phải giải chính xác các bài toán hóa hóa học trong khoảng thời gian ngắn nhất .
Phương pháp đồ thị là một phương pháp giải nhanh – tỏ ra có ưu thế hơn trong
việc giúp học sinh giải quyết nhanh ,đúng và không bỏ sót nghiệm của các dạng
toán tạo kết tủa cực đại sau đó kết tủa tan .
Từ những lí do trên tôi đã chọn đề tài ““Sử dụng phương pháp đồ thị để
giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm Hóa học”
II.TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI :
1. Cơ sở lí luận :
Một trong những ứng dụng của toán đồ thị là biện luận số nghiệm của
phương trình , cụ thể nếu đố thị của hàm y = f (x) cắt đồ thị của y = g(x) tại n
điểm là phương trình có n nghiệm .
Các nghiệm này được xác định dễ dàng nhờ vào các tính chất đặc biệt của
đồ thị .Dựa trên nguyên tắc đó chúng ta có thể áp dụng vào hóa học để giải
nhanh các bài toán hóa học .Đó là trường hợp mà trong thí nghiệm hóa học có
quá trình lượng kết tủa tăng dần đến cực đại rồi sau đó giảm dần đến hết khi
lượng chất phản ứng có dư .
Sáng kiến kinh nghiệm TH: Trần Thị Thuỷ
1
Sử dụng phương pháp đồ thị để giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm hóa học

Chính vì vậy giáo viên nên nêu phương pháp và phân dạng bài toán để giúp các
em giải bài toán một cách nhanh nhất và chính xác.
3. Nội dung , biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài :
3.1.Nội dung
Dạng 1: Dung dịch OH
-
tác dụng với dung dịch chứa a mol Al
3+
Cho từ từ dung dịch OH
-
vào a mol dung dịch AlCl
3
cho đến dư .
• Hiện tượng quan sát : Xuất hiện kết tủa tăng dần cực đại , sau đó tăng dần
cho đến hết
• PTPƯ : Al
3+
+ 3OH
-
 Al(OH)
3
( 1)
a 3a a
Al(OH)
3
+ OH
-
 AlO
2
-

OH
-
= 4 a –n↓
Ví dụ 1 : Cho từ từ dung dịch NaOH 1M vào 400ml dung dịch AlCl
3
0,2M
cho đến khi thu được 4,68g gam kết tủa thì dừng lại. Thể tích dung dịch NaOH
đã dùng là :
A. 0,18 lít hoặc 0,26lít. B. 0,06 lít hoặc 0,26 lít.
C. 1,8 lít hoặc 2,6 lít. D. 0,45 lít hoặc 0,65 lít.
Cách giải thông thường Phương pháp đồ thị
Sáng kiến kinh nghiệm TH: Trần Thị Thuỷ
3
x
y
C
A
B
3a
4a
O
1
a
Sử dụng phương pháp đồ thị để giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm hóa học
Trường hợp 1 : OH
-
hết , Al
3+
còn dư
Al

 n
Al(OH)3
bị hòa tan :0,08- 0,06 =
0,02
Al(OH)
3
+ OH
-
 AlO
2
-
+
H
2
O (2)
0,02 0,02
 Tổng số mol OH
-
= 0,26 mol
 V
NaOH
= 0,26 lit
Nhận xét : n ↓ < n

Al
3+-

 Giá trị số mol OH
-


= 4 a –n↓= 4.0,3 – 0,2 = 1mol  V
NaOH
= 1:0,5 = 2 lit
Dạng 2: dung dịch axit tác dụng với Muối AlO
−
2

Cho từ từ đến dư dung dịch axit H
+

vào dung dịch chứa a mol AlO
2
-
cho đến dư .
• Hiện tượng quan sát : Xuất hiện kết tủa tăng dần cực đại , sau đó tăng dần
cho đến hết
• PTPU: AlO
−
2
+ H
+
+ H
2
O  Al(OH)
3

a a a
Al(OH)
3
+ 3 H

2
= n
H+
= 4 a – 3 n↓
Ví dụ 3: Cho từ từ V (l) dung dịch HCl 0,5M vào 200ml dung dịch
KAlO
2
1 M sau phản ứng thu được 11,7 kết tủa . Tính giá trị V đã dùng
A. 0,3 hay 0,4 B. 0,4 hay 0,7 C. 0,3 hay 0,7
D.0,35 hay 0,7
Cách giải thông thường Phương pháp đồ thị
Trường hợp 1 : H
+
hết , AlO
2
-
còn dư sau khi xảy ra phương trình sau
AlO
2
-
+ H
+
+ H
2
O  Al(OH)
3
↓
0,15 0,15 ← 0,15
Nhận xét : n ↓ < n


2
-
+ H
+
+ H
2
O  Al(OH)
3
↓
0,2 0,2 0,2
n Al(OH)
3
↓ bị hòa tan : 0,2 –
0,15 = 0,05 mol
Al(OH)
3
+ 3 H
+
 Al
3+
+3
H
2
O
0,05 0,15
 tổng số mol H
+
= 0, 35mol 
V
HCl

-

→
H
2
O (.1)
b b
Sáng kiến kinh nghiệm TH: Trần Thị Thuỷ
7
Sử dụng phương pháp đồ thị để giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm hóa học
H
+
+

AlO
−
2
+ H
2
O
→
Al(OH)
3
↓
(.2)
a a a
3H
+
+ Al(OH)
3

Sáng kiến kinh nghiệm TH: Trần Thị Thuỷ
8
y
x
B
a
(4a+b)
O
a+b
A
C
Sử dụng phương pháp đồ thị để giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm hóa học
A. 0,01 hoặc 0,03 B. 0,01 hoặc 0,02 C. 0,02 hoặc 0,03 D. 0,01
hoặc 0,04
Đồ thị như sau
Giải: n
015,0
2
=
−
AlO
mol ; n
−
OH
=0,01mol; n
↓
3
)(OHAl
=0,01mol
Vì n

M
= 0,04 : 0,2 = 0,2 (M )
3.2. Biện pháp thực hiện :
Thông qua tiết luyện tập tự chọn , với các dạng bài tập kết tủa tăng dần
đến cực đại rồi kết tủa tan dần đến hết . cụ thể vận dụng trong các bài SGK,
SBT lớp 12 , một số câu trong đề thi đại học
Bài ( sách giáo khoa12, sách bài tâp chương trình
nâng cao ) một số câu trong đề thi đại học
Tiết
Sáng kiến kinh nghiệm TH: Trần Thị Thuỷ
9
y
G
B
O
CA
D
H
Sử dụng phương pháp đồ thị để giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm hóa học
Kim loại kiềm thổ , hợp chất quan trọng của kim
loại kiềm thổ
47,48,49,50,
Nhôm và hợp chất của nhôm – luyện tập 56,57,58,
• Chọn lớp thực nghiệm 12A
3
và lớp đối chứng 12A
9
- Trường THPT
Thanh Bình
• Vận dụng phương pháp đồ thị trong giảng dạy lớp thực nghiệm 12A

và 0,1 mol H
2
SO
4
đến khi phản ứng hoàn toàn, thu được 7,8 gam kết tủa. Giá trị lớn
nhất của V để thu được lượng kết tủa trên làA. 0,05. B. 0,45. C.
0,25. D. 0,35.
Câu 4: Cho 200ml dung dịch HCl vào 300ml dung dịch hỗn hợp NaAlO
2
1M và NaOH 0,5M thu được 15,6 gam kết tủa keo. Nồng độ M của dung dịch
HCl là:
A. 0,35 hoặc 0,75 B. 1 hoặc 3,75 C. 1,75 hoặc 3
D. 1,75 hoặc3,75
Sáng kiến kinh nghiệm TH: Trần Thị Thuỷ
10
Sử dụng phương pháp đồ thị để giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm hóa học
Câu 5: Thêm 0,26 mol HCl vào dung dịch chứa 0,1mol NaOH và 0,1mol
NaAlO
2
Thì lượng kết tủa tách ra là : A. 0,02mol B. 0,06mol
C. 0,16mol D. 0,08mol
III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:
1. Kết quả định tính : Trong thời gian giảng dạy giúp cho học sinh nắm các
phương pháp giải các dạng bài tập kim loai kiềm thổ và hợp chất kiềm thổ , hợp
chất nhôm . Trong những giờ luyện tập giáo viên chỉ cần gợi ý dạng bài tập từ
đó học sinh tự hoạt đông, kết quả học sinh rất có hứng thú khi vận dụng phương
pháp đồ thị để tính toán dễ dàng, và có thể nhẩm nhanh ra kết quả , giúp học
sinh tiết kiệm nhiều thời gian và không bỏ soát nghiệm của bài toán .
2. Kết quả định lượng :
Lớp Sĩ

kỹ năng giải bài tập hoá học và phát triển tư duy của học sinh. là những kiến
thức rất bổ ích cho học sinh, góp phần giúp cho các em làm tốt các bài tập trắc
nghiệm khách quan trong các kỳ thi . Với chút ít kinh nghiệm của bản thân , tôi
hy vọng đề tài này góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn .Đề tài
này có thể mở rộng , phát triển nhiều hơn nữa . Rất mong quí Thầy Cô và các
bạn đọc góp thêm ý kiến .
Phú Bình ngày 15 tháng 4 năm 2014
Người thực hiện
Trần Thị Thủy

VI. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lê Xuân Trọng (chủ biên), Sgk Hóa học 12 (nâng cao)- NXB giáo dục,
Hà nội 2008.
2. Nguyễn Ngọc Quang , Lí luận dạy hoc – NXB giáo dục 2004
Sáng kiến kinh nghiệm TH: Trần Thị Thuỷ
12
Sử dụng phương pháp đồ thị để giải nhanh một số dạng bài tập trắc nghiệm hóa học
3. Hoàng Nhâm, Hóa học vô cơ – Tập 1 – NXB giáo dục, 2003.
4. Nguyễn Xuân Trường, Ôn luyện kiến thức hóa học đại cương và vô cơ
trung học phổ thông – NXB Giáo dục, Hà Nội 2008.
MỤC LUC
I. Lí do chọn đề tài
…………………………………………………………………………Trang 2
II. Tổ chức thực hiện
……………………………………………………………….
1. Cơ sở lí luận
………………………………………………………………………2
2. Cơ sở thực tiển
……………………………………………………………………2
3. Nội dung và các biện pháp thực hiện và các giải pháp của đề tài