SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị : TRƯỜNG THPT TRẤN BIÊN
Mã số :
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
THIẾT KẾ HỆ THỐNG TÌNH HUỐNG
GẮN VỚI THỰC TIỄN
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 11
Người thực hiện: Th.S Ngô Ngọc Minh Châu
Lĩnh vực nghiên cứu: Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
Có đính kèm:  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh
Năm học : 2013 - 2014
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I. THÔNG TIN CÁ NHÂN
1. Họ và tên : Ngô Ngọc Minh Châu.
2. Ngày tháng năm sinh : 19.07.1982.
3. Giới tính : Nữ.
4. Địa chỉ : 391/1-KP2 -Tổ 13- Phường Bình Đa - TP. Biên Hòa - Đồng Nai.
5. Điện thoại cơ quan : 0613.894355; ĐTDĐ : 09.888.666.02.
6. E-mail:
7. Chức vụ hiện nay : Tổ trưởng.
8. Nhiệm vụ được giao : Tổ trưởng tổ Hành Chính (phụ trách chuyên môn)
và Giảng dạy Hóa học 10.
9. Đơn vị công tác : Trường THPT Trấn Biên – Biên Hòa – Đồng Nai.
II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất : Thạc sĩ.
- Năm nhận bằng : 2013.
- Chuyên ngành đào tạo : Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa
học.
- Nơi đào tạo : Trường ĐH Sư Phạm TPHCM.
III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy.

giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học,
môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức
vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho
học sinh" [8].
Tuy nhiên, việc dạy và học hóa học trong trường phổ thông hiện nay giáo
viên mới chỉ cung cấp kiến thức cơ bản cho học sinh mà chưa thực sự tạo được
mối liên hệ giữa kiến thức khoa học và kiến thức thực tế, chưa đáp ứng được
nhu cầu giải thích những vấn đề liên quan đến hóa học trong đời sống và sản
xuất của giáo viên cũng như học sinh.
Từ những lý do đó, tác giả đã chọn đề tài “Thiết kế hệ thống tình huống
gắn với thực tiễn trong dạy học hóa học 11” để nghiên cứu và xây dựng một số
tình huống có nội dung gắn với thực tiễn nhằm góp phần xây dựng nguồn tư liệu
cho giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học hóa học THPT, nâng cao chất
lượng dạy và học phù hợp với mục tiêu giáo dục của Đảng và Nhà nước đề ra
“học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền
với thực tiễn”[8].
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Xây dựng và sử dụng tình huống từng được biết đến trong các lĩnh vực
của cuộc sống xã hội ở các nước trên thế giới và ở Việt Nam. Trong công tác
giáo dục-đào tạo, tình huống được biết đến như một đặc trưng cơ bản của các
dạng dạy học tích cực.Tình huống vốn đã được sử dụng từ lâu trong lịch sử giáo
dục thế giới, thậm chí từ thời cổ đại.
5
Ở phương Đông, phương pháp xử lý tình huống đã được đề cập đến trong
nhiều kinh sách, văn học cổ qua các thời đại của Trung Quốc mà tiêu biểu là
Đức Khổng Tử (551-487 TCN), với nhiều tình huống theo hướng nêu vấn đề
đặc sắc, cá thể hóa tiếp nhận, phương pháp xử lý tình huống là những bài học
quí báu về răn dạy con người, được xem là tấm gương về phương pháp giáo dục
tích cực cho hậu thế. Nhật Bản cũng đã thực hiện phương pháp tình huống trong

Huy (2003), Ngô Quí Nhâm, Vũ Thế Dũng (2007), Nguyễn Thị Lan (2006),
Nguyễn Quang Vinh (2008)…
• Luật học: với tác giả Vũ Thị Thúy (2010),…
• Giáo dục học với các tác giả như: Lê Thị Thanh Chung (1999), Nguyễn Thị
Phương Hoa (2010)…
6
2. Tình huống dạy học
a. Khái niệm tình huống dạy học [10]
• Khái niệm tình huống
Theo Từ điển Tiếng Việt: “Tình huống là toàn thể những sự việc xảy ra
tại một địa điểm, trong một thời gian cụ thể, buộc người ta phải suy nghĩ, hành
động, đối phó, tìm cách giải quyết ”.
Theo Boehrer (1995) thì: “Tình huống là một câu chuyện, có cốt truyện
và nhân vật, liên hệ đến một hoàn cảnh cụ thể, từ góc độ cá nhân hay nhóm, và
thường là hành động chưa hoàn chỉnh. Đó là một câu chuyện cụ thể và chi tiết,
chuyển nét sống động và phức tạp của đời thực vào lớp học” [23].
• Khái niệm tình huống dạy học
Theo PGS.TS Phan Trọng Ngọ thì “Tình huống dạy học là tình huống
trong đó có sự ủy thác của người giáo viên. Sự ủy thác này chính là quá trình
người giáo viên đưa ra những nội dung cần truyền thụ vào trong các sự kiện
tình huống và cấu trúc các sự kiện tình huống sao cho phù hợp với logic sư
phạm, để khi người học giải quyết nó sẽ đạt được mục tiêu dạy học” [10].
Tuy nhiên, một tình huống thông thường chưa phải là tình huống dạy học.
Để một tình huống thông thường trở thành tình huống dạy học khi có sự ủy thác
của giáo viên và được giáo viên sử dụng với dụng ý tạo ra môi trường làm việc
cho người học [10]. Tình huống không phải là những trường hợp bất kỳ trong
thực tế mà là những tình huống đã được điều chỉnh, nghiên cứu kỹ lưỡng để
mang tính điển hình và phục vụ tốt cho mục đích và mục tiêu giáo dục, tức là
giúp cho người học có thể hiểu và vận dụng tri thức cũng như rèn luyện được
các kỹ năng và kỹ xảo. Tình huống được sử dụng để khuyến khích người học

c. Ưu điểm của dạy học tình huống [3],[5],[10]
• Dạy học tình huống giúp người học dễ hiểu và dễ nhớ những vấn đề lý thuyết
phức tạp.
• Gắn nội dung dạy học với thực tiễn cuộc sống.
• Dạy học tình huống góp phần nâng cao tính chủ động, sáng tạo của người học.
• Dạy học tình huống góp phần gây hứng thú học tập thông qua quá trình tư duy,
tranh luận tích cực với các thành viên khác.
• Dạy học tình huống góp phần nâng cao năng lực hợp tác, khả năng làm việc
theo nhóm, kỹ năng phân tích, giải quyết vấn đề, kỹ năng trình bày, bảo vệ và
phản biện ý kiến trước đám đông.
• Dạy học tình huống giúp cho giảng viên tiếp thu được những kinh nghiệm và
giải pháp mới từ phía người học để làm phong phú bài giảng và vốn sống của
bản thân để từ đó có thể phát hiện ra những điểm bất hợp lý hoặc sai sót của tình
huống và có những điều chỉnh nội dung tình huống sao cho phù hợp.
• Cung cấp môi trường sư phạm lí tưởng cho người học qua việc tổ chức các hoạt
động học tập của mình và phát triển khả năng thích ứng của bản thân trong việc
giải quyết các tình huống học tập cũng như trong cuộc sống.
• Dạy học tình huống giúp cho việc liên kết các lí thuyết rời rạc của một môn học
hoặc nhiều môn học khác nhau.
d. Nhược điểm của dạy học tình huống [3],[10]
• Dạy học tình huống làm gia tăng khối lượng làm việc của giáo viên.
8
• Dạy học tình huống đòi hỏi giáo viên phải luôn đổi mới, cập nhật các thông tin,
kiến thức và kỹ năng mới.
• Dạy học tình huống đòi hỏi giáo viên phải mất nhiều thời gian chuẩn bị các
phương án giải quyết để tìm ra phương án tối ưu.
• Dạy học tình huống đòi hỏi giáo viên hiểu rõ các tính chất của học sinh và các
yếu tố tác động để có sự phối hợp nhuần nhuyễn và cân đối các phương pháp
truyền thống.
• Dạy học tình huống đòi hỏi những kỹ năng phức tạp hơn trong giảng dạy, như

phương pháp giảng bài truyền thống hoặc giáo viên sợ tốn thời gian, công sức.
9
• Việc sử dụng dạy học tình huống quá liều sẽ làm giảm sự tiếp thu các tri thức lý
thuyết và làm người học lầm tưởng rằng thực tế luôn luôn sẽ diễn ra đúng như
tình huống cụ thể được học.
• Không phải nội dung dạy học nào cũng có thể áp dụng được dạy học tình huống
mà giáo viên phải cân nhắc, chọn lựa nội dung sao cho phù hợp với mục tiêu
dạy học.
• Môi trường dạy học, điều kiện cơ sở vật chất, qui mô lớp học, sự hợp tác của các
tổ chức xã hội khác… là một trong những yếu tố khách quan ảnh hưởng không
nhỏ đến chất lượng dạy và học. Nếu lớp học quá đông người, giáo viên khó quản
lý lớp học hiệu quả hoặc ở những nơi vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế khó khăn
sẽ khó có điều kiện cho học sinh tiếp cận với dạy học tình huống.
III. THIẾT KẾ HỆ THỐNG TÌNH HUỐNG GẮN VỚI THỰC TIỄN
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 11
1. Nguyên tắc thiết kế hệ thống tình huống gắn với thực tiễn trong dạy
học Hóa học
• Đảm bảo tính chính xác, khoa học
• Đảm bảo tính thực tiễn
• Đảm bảo tính trọng tâm
• Đảm bảo tính logic, ngắn gọn
• Đảm bảo tính giáo dục
• Đảm bảo tính sư phạm
• Kích thích hứng thú, khả năng sáng tạo của người học
2. Quy trình thiết kế hệ thống tình huống gắn với thực tiễn trong dạy
học Hóa học
Tình huống dạy học là một vấn đề cần phải được giải quyết. Điều đầu tiên
cần phải nhớ khi thiết kế tình huống là tình huống phải chứa đựng vấn đề để
người học giải quyết. Các tình huống phải có đủ thông tin mà trong đó người
học có thể hiểu vấn đề đó là gì và sau khi suy nghĩ, phân tích thông tin thì người

4
Cách thức bón phân
đạm
Bài 12: Phân bón hóa học
5 Thù hình của cacbon Bài 15: Cacbon x
6
Mặt nạ phòng chống
khí độc
Bài 15: Cacbon
7
Nguyên tắc hoạt động
bình cứu hỏa
Bài 16: Hợp chất của cacbon
8 Gói hút ẩm Bài 17: Silic và hợp chất của Silic x
9
Xăng và dầu hỏa,
chất nào dễ cháy hơn?
Bài 25: Ankan
Bài 37: Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên
10 Họ hàng nhà xăng
Bài 25: Ankan
Bài 37: Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên
Bài 43: Hóa học và vấn đề phát triển
kinh tế (Lớp 12)
x
11 Keo 502 - lợi và hại
Bài 35: Benzen và đồng đẳng benzen
Bài 39: Dẫn xuất halogen của
hiđrocacbon
12

Hướng dẫn trả lời:
Răng được bảo vệ bởi lớp men cứng, dày khoảng 2mm. Lớp men này là
hợp chất Ca
5
(PO
4
)
3
OH được tạo thành bằng phản ứng:
5Ca
2+
+ 3PO
4
3-
+ OH
-
 Ca
5
(PO
4
)
3
OH (1)
Trong thức ăn, các loại bánh kẹo, nước ngọt có chứa hàm lượng đường
cao, tạo điều kiện để vi khuẩn trong miệng sản sinh ra các axit cacboxylic như :
axit axetic, axit lactic. Trong trái cây, nước hoa quả như nước cam, nước
chanh…có chứa rất nhiều các axit hữu cơ nhưng chủ yếu là axit xitric.
Khi lượng axit trong miệng tăng, pH giảm, xảy ra phản ứng H
+
+OH

Người ta nhúng quả chuối vào dung dịch Nitơ lỏng.
Nitơ lỏng được sản xuất công nghiệp bằng cách chưng cất phân đoạn
không khí lỏng. Nitơ lỏng là một chất lỏng trong suốt không màu trọng lượng
riêng 0,807 g/ml. Nitơ lỏng thường được gọi bằng LN2, viết tắt hoặc "LIN"
hoặc "LN".
Ở áp suất khí quyển, nitơ lỏng sôi ở nhiệt độ 77
0
K (-196
0
C, -321
0
F) và là
một chất lỏng đông lạnh có thể gây đóng băng nhanh chóng khi tiếp xúc với mô
sống, có thể dẫn đến bị tê cóng. Khi được cách nhiệt thích hợp với nhiệt độ xung
quanh, nitơ lỏng có thể được lưu trữ và vận chuyển, ví dụ trong bình chân
không.
Nitơ có nhiều ứng dụng trong cuộc sống và trong công nghiệp, y học như:
- Luyện kim: xử lý nhiệt, làm lạnh nhanh, làm sạch xỉ kim loại, sản xuất
bột kim loại, cắt plasma, sản xuất kính nổi.
- Công nghiệp xây dựng: làm đông cứng đất, làm lạnh bê tông.
- Bảo vệ môi trường, kỹ thuật an toàn: thổi đường ống và bồn chứa, khí
bảo vệ chống cháy nổ, tái chế vật liệu Composit.
- Công nghệ thực phẩm: Đóng gói và bảo quản thực phẩm, làm đông lạnh
nhanh, bảo quản tinh đông viên, vi khuẩn.
- Sinh học và y tế: làm lạnh và bảo quản vật liệu sinh học, mổ lạnh.
- Công nghiệp điện tử: khí bảo vệ các quá trình công nghệ.
3.3 Tình huống 3 : VÌ SAO TRONG KHÓI XE CÓ CHỨA CÁC OXIT
NITƠ?
Xăng là hỗn hợp các hiđrocacbon no ở thể lỏng từ C
5

Ozon và NO
x
trở thành một thành phần chính của khói giao thông, có thể
làm hỏng màng phổi và làm trầm trọng thêm các bệnh về đường hô hấp.
3.4 Tình huống 4 : CÁCH THỨC BÓN PHÂN ĐẠM
Bạn Nga muốn giúp đỡ ba bón phân cho cây. Bạn hỏi ba cách thức trộn
các loại phân với nhau như thế nào để tốt cho cây trồng. Ba dặn : “Con chớ
đem trộn đạm một lá hoặc đạm 2 lá hoặc nước tiểu với vôi hoặc tro bếp nhé.
Làm như vậy khi bón phân sẽ bị mất đạm đấy.”
Nga băn khoăn hoài vẫn chưa hiểu lại sao ba lại nói như vậy.
Em có giải thích được nguyên nhân vì sao ba bạn Nga nói như thế
không?
Hướng dẫn trả lời:
Công thức phân tử của các chất:
Đạm 1 lá (NH
4
Cl hoặc (NH
4
)
2
SO
4
) ; đạm 2 lá: NH
4
NO
3
;
Nước tiểu: có chứa hàm lượng Urê (NH
2
)

Khi trộn đạm 1 lá hoặc đạm 2 lá hoặc nước tiểu với tro bếp hoặc vôi sẽ
gây mất đạm là do sẽ bị mất NH
3
theo các phản ứng sau:
(NH
4
)
2
SO
4
+ Ca(OH)
2
 2NH
3
 + CaSO
4
+ 2H
2
O
(NH
4
)
2
SO
4
+ K
2
CO
3
(trong tro bếp)  2NH

2
CO
3
(trong tro bếp)  2NH
3
 + CO
2
+ 2KNO
3
+ H
2
O
(NH
4
)
2
CO
3
+ Ca(OH)
2
 2NH
3
 + CaCO
3
+ 2H
2
O
(NH
4
)

2
tạo thành dàn tinh thể hình tổ ong. Chiều dài liên kết cacbon - cacbon trong
graphen khoảng 0,142 nm. Graphen là phần tử cấu trúc cơ bản của một số thù
hình bao gồm than chì, ống nano cacbon và fulleren. A.Geim và S.Novoselov đã
phát hiện ra chất này năm 2004 và được trao giải Nobel Vật lí vì phát hiện này
năm 2010.
• Kim cương : mỗi nguyên tử được liên kết với 4 nguyên tử khác theo kiểu tứ diện,
tạo thành các lưới 3 chiều gồm các vòng 6 thành viên.
• Graphit hay than chì (một trong những chất mềm nhất) có cấu trúc là mỗi
nguyên tử được liên kết theo kiểu tam giác với 3 nguyên tử khác, tạo thành các
lưới 2 chiều của các vòng 6 thành viên ở dạng phẳng; các tấm phẳng này liên kết
lỏng lẻo với nhau.
• Cacbon vô định hình như: than gỗ, than xương, than muội có cấu trúc gồm các
nguyên tử cacbon trong trạng thái phi tinh thể, không có quy luật sắp xếp.
• Cacbon ống nano có cấu trúc là mỗi nguyên tử liên kết theo kiểu tam giác trong
tấm cong để tạo thành ống trụ rỗng.
• Fulleren có cấu trúc gồm một lượng tương đối lớn các nguyên tử cacbon liên kết
theo kiểu tam giác, tạo thành các hình cầu rỗng, ví dụ như buckminsterfulleren.
• Cacbon xốp nano (lưới cực nhẹ từ tính) có cấu trúc dạng lưới mật độ thấp của
các bó có cấu trúc giống như graphit, trong đó các nguyên tử được liên kết theo
kiểu tam giác trong các vòng 6 hay 7 thành viên.
• Lonsdaleit có cấu trúc tương tự như kim cương nhưng tạo thành lưới tinh thể lục
giác.
Các thù hình của cacbon khác nhau về cấu trúc mạng nguyên tử mà các
nguyên tử tinh khiết có thể tạo ra dẫn đến sự khác biệt về tính chất vật lý của
chúng nên giá trị kinh tế của chúng cũng khác nhau.
3.6 Tình huống 6 : MẶT NẠ PHÒNG CHỐNG KHÍ ĐỘC
Tháng 4 năm 1915, vào một ngày trời râm mát, binh sĩ liên quân Anh -
Pháp đang đồn trú dưới chiến hào, chiến trường hoàn toàn yên tĩnh. Đột nhiên
từ phía quân Đức, một vùng chất khí màu xanh vàng như một màng yêu khí tràn

chất độc đã được tìm ra, đó chính là các mặt nạ chống độc.
Để tăng cường hiệu quả phòng độc của than hoạt tính, trước hết người ta
cho ngâm than hoạt tính vào các dung dịch có chứa các oxit đồng, bạc, crom với
lượng rất nhỏ để cho bề mặt than hoạt tính có chứa một lượng rất nhỏ các oxit
đó. Khi các chất độc bị hấp thụ lên bề mặt của than hoạt tính, do tác dụng xúc
tác của các oxit bạc, đồng, crom, các chất độc bị phân giải thành các chất không
độc. Khi các chất độc bị lọc qua các lớp lọc, bị hấp thụ và tiêu độc đồng thòi
cũng không ngừng cung cấp oxi cho sự hô hấp của người.
3.7 Tình huống 7 : NGUYÊN TẮC HOẠT ĐỘNG CỦA BÌNH CỨU HỎA
Hiện nay, công tác phòng cháy chữa cháy là vô cùng bức thiết. Nhận
định tình hình cháy nổ ngày càng phức tạp, UBND TP.HCM chỉ thị chính quyền
các cấp tăng cường công tác tuyên truyền, huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy,
chữa cháy (PCCC); đảm bảo công dân từ 18 tuổi trở lên phải được huấn luyện
PCCC. Trong số các kỹ năng cần có, thì kỹ năng sử dụng bình cứu hỏa là vô
cùng quan trọng.
Tại sao khi dùng bình cứu hỏa thì trước hết ta phải dốc ngược bình và lắc
vài cái rồi mới mở vòi? Nguyên tắc hoạt động của bình cứu hỏa như thế nào ?
Có phải bình cứu hỏa này dùng được trong mọi vụ cháy không?
Hướng dẫn trả lời:
Cấu tạo của bình cứu hỏa rất đơn giản: bên trong gồm 2 phần: phần một là
một lọ nhỏ bằng thủy tinh ở trên đầu, trong lọ này chứa H
2
SO
4
, phần còn lại
trong bình cứu hỏa là Na
2
CO
3
.

phun qua vòi phun, tràn lên ngọn lửa và dập tắt được lửa.
Bình cứu hỏa loại này không chữa được các đám cháy nhiên liệu lỏng
(xăng, dầu, ) và những đám cháy của các kim loại bị khử mạnh như Al, Mg,…
vì các kim loại này khi đốt nóng sẽ cháy được trong khí CO
2
theo phương trình:
CO
2
+ 2Mg  C + 2MgO
3.8 Tình huống 8 : GÓI HÚT ẨM
HS xem đoạn video clip “Gói hút ẩm”.
Gói hút ẩm có thành phần là gì?Vì sao nó có khả năng hút ẩm? Có thể tái
sử dụng được nhiều lần hay không?
Hướng dẫn trả lời:
Trong đời sống hàng ngày, người ta thường gặp silica gel trong những gói
nhỏ đặt trong lọ thuốc tây, trong gói thực phẩm, trong sản phẩm điện tử Ở đó,
silica gel đóng vai trò hút ẩm để giữ các sản phẩm trên không bị hơi ẩm làm
hỏng.
Silica gel được phát minh tại Đại học John Hopkins, Baltimore, Bang
Maryland, Hoa Kỳ trong những năm 1920. Silica gel thực chất là một đioxit silic
ở dạng hạt cứng và xốp, có công thức: SiO
2
.nH
2
O (n<2).
Người ta điều chế bằng cách cho natri silicat tác dụng với axit sunfuric
theo phương trình: Na
2
O.3SiO
2

Thanh vừa suy nghĩ : “Thật là lạ nhỉ, tại sao với xăng chỉ cần châm lửa là bắt
cháy, còn dầu hỏa phải dùng bấc mới đốt được?”.
Hướng dẫn trả lời:
17
Xăng và dầu hỏa đều được chế tạo từ dầu mỏ và chứa các hidrocacbon
nhưng với số nguyên tử cacbon khác nhau. Xăng chứa các phân tử có số cacbon
C5 đến C11, còn dầu hỏa là C11 đến C16.
Sự cháy của xăng và dầu hỏa thuộc loại cháy do bay hơi và liên quan đến
sự dẫn lửa và điểm bắt lửa. Điểm bắt lửa của một nhiên liệu lỏng là nhiệt độ
thấp nhất để trên bề mặt nhiên liệu lỏng tạo thành hỗn hợp cháy của hơi với
không khí.
Xăng có điểm bắt lửa thấp hơn nhiệt độ môi trường, khoảng - 46
o
C nên
trên bề mặt của xăng ở nhiệt độ thường tồn tại hỗn hợp cháy với không khí. Khi
hỗn hợp này chỉ cần tiếp xúc với ngọn lửa hoặc tia lửa là sẽ bắt cháy. Sau khi
lớp hơi trên mặt xăng lỏng cháy, xăng lại tiếp tục bay hơi mạnh và sự cháy tiếp
tục dược duy trì.
Dầu hỏa có điểm bắt lửa 28 - 45
o
C cao hơn nhiệt độ môi trường. ở nhiệt
độ thường trên bề mặt dầu hỏa không có hỗn hợp cháy nên không dễ bắt lửa để
cháy. Khi tẩm dầu hoả vào bấc đèn, dầu sẽ ngấm vào bấc. Bấc đèn dễ cháy và
làm nhiệt độ xung quanh sợi bấc vượt quá điểm bắt lửa của dầu hoả làm cho dầu
hoả trên bề mặt bấc đèn bốc cháy. Dầu hỏa liên tục ngấm lên sợi bấc bảo đảm
duy trì sự cháy.
3.10 Tình huống 10 : HỌ HÀNG NHÀ XĂNG
HS xem đoạn video clip “Họ hàng nhà xăng”.
Xăng là gì? Cách đánh giá chất lượng xăng? Tại sao người ta gọi xăng
A83, A92, A95? Sự giống và khác nhau giữa các loại xăng này là gì?

Phương pháp đo chỉ số Octan do ASTM (American Society for Testing
Materials - Hiệp hội thử nghiệm vật liệu Hoa Kỳ) đề nghị dùng MON (Motor
Octane Number - chỉ số Octan động cơ) và RON (Research Octane Number -
chỉ số Octan nghiên cứu) để đánh giá hàm lượng octan trong xăng.
Xăng không chì US 87 (87= (RON+MON)/2) của Mỹ được đề nghị có
mức MON tối thiểu là 82, tránh cho việc xăng có độ nhạy quá cao. Như vậy, chỉ
số Octan được tính bằng giá trị nhỏ nhất của RON và giá trị MON được quy
định không nhỏ hơn 82.
Tại Việt Nam, hiện nay đang lưu hành các loại xăng A83, A92, A95 (chữ
A do các nhà cung cấp xăng dầu Việt Nam đặt tên cho sản phẩm của mình) hoặc
18
Mogas92, Mogas95 (Mogas - viết tắt của Motor Gasoline, cách gọi phổ biến
trên thế giới). Trong đó, xăng A83, A92, A95 lần lượt có chỉ số octan bằng 83,
92, 95.
Tuy nhiên, xăng A83 có chỉ số octan thấp nên muốn nâng chỉ số octan,
người ta cho vào một chất phụ gia. Trước đây, người ta sử dụng chất phụ gia là
tetraetyl chì (Pb(C
2
H
5
)
4
) nhưng trong khói thải có chì, rất độc cho sức khỏe con
người. Nếu thêm vào 1% tetraetyl chì, chỉ số octan sẽ tăng lên 14 đơn vị (xăng
A83 sẽ thành A97). Sau này, người ta sử dụng chất phụ gia là metyl t-butyl ete
(MTBE) có công thức (CH
3
)
3
C-O-CH

): là một dung môi hữu cơ có mùi thơm ngọt
ngào dễ chịu. Nhưng nếu ngửi hóa chất này trong một thời gian ngắn sẽ bị giảm
thị lực, thính lực, rối loạn vận động và sẽ hết khi ngưng tiếp xúc. Nhưng nếu
ngửi hoặc hít phải metylen clorua liên tục trong thời gian dài thì hệ thống thần
kinh trung ương sẽ bị tổn thương nặng dẫn đến nhức đầu, chóng mặt, nôn mửa,
mất trí nhớ. Các khảo sát trên động vật cho thấy động vật bị tổn thương gan,
thận, hệ tim mạch và tăng tỷ lệ bị ung thư phổi, ung thư gan khi tiếp xúc lâu dài
với metylen clorua.
19
- Etyl axetat (CH
3
COOC
2
H
5
) là một chất lỏng, không màu, có mùi hương
trái cây. Khi hít phải etyl axetat sẽ gây ho, chóng mặt, buồn ngủ, lơ mơ, nhức
đầu, nôn mửa, đau họng, yếu người và mất ý thức.
- Toluen (C
6
H
5
CH
3
) còn gọi là metylbenzen hay phenyl metan. Tiếp xúc
với toluen qua đường hô hấp sẽ gây nên các biểu hiện tổn thương chủ yếu đến
hệ thần kinh trung ương như: nhức đầu, nôn mửa, chóng mặt, buồn ngủ, loạng
choạng cùng những biểu hiện như khi say rượu. Sự tiếp xúc với hóa chất này
càng lâu dài thì các biểu hiện trên càng nặng. Trường hợp nặng có thể mất ý
thức và tử vong.

ít nhất là 2 năm.
20
3.13 Tình huống 13 : VÌ SAO CÁC SẢN PHẨM HUN KHÓI BẢO
QUẢN ĐƯỢC LÂU?
Thịt xông khói là món ăn phổ biến của người dân tộc thiểu số sống ở các
vùng rừng núi khu vực miền Trung và Tây Bắc. Thịt xông khói của đồng bào
dân tộc được chế biến ra nhằm làm nguồn thực phẩm để dành lúc khan hiếm
thức ăn hay khi nhà có khách quý đến. Hiện nay trên thị trường có bày bán
nhiều mặt hàng xông khói như xúc xích xông khói, thịt xông khói, cá hồi xông
khói… Một số người ăn những món xông khói lần đầu tiên có cảm giác người
làm bếp vụng về để món ăn bị ám khói.
Vậy thành phần khói gồm những chất nào? Tại sao phải xông khói mới
bảo quản được thực phẩm?
Hình : Sản phẩm thịt hun khói bằng thủ công và bằng lò điện
Hướng dẫn trả lời:
Nguyên liệu dùng tạo khói là gỗ, gỗ vụn hoặc mạt cưa của những loại gỗ
cứng có màu sáng mà phổ biến nhất là gỗ sồi. Nguyên lý tạo khói là gỗ cộng với
độ ẩm thích hợp khi cháy ngún tạo ra khói. Thí nghiệm cho thấy độ ẩm gỗ 30%
là cho ra khói tốt nhất. Gỗ dùng để tạo khói tuyệt đối không được tẩm qua hóa
chất bảo quản gỗ chống nấm mốc và chống mối mọt vì hầu hết các hóa chất này
đều rất độc hại cho người.
• Thành phần và công dụng của khói:
Khói chứa rất nhiều thành phần, khoảng 200 chất gồm các ancol, phenol,
anđehit, axit cacboxylic…Khói có tác dụng sát trùng, phòng thối và chống oxi
hoá. Mặc dù trong sản phẩm hun khói có một số chất thuộc loại phenol và
andehit có hại nhưng do lượng tồn đọng trên sản phẩm ít và các chất trên có
phản ứng sinh hoá hoặc hoá học nên làm giảm nhẹ hoặc tiêu mất độc tính. Ví dụ
như formandehit khi kết hợp với protit sinh ra hợp chất có gốc metylen không
độc; còn loại phenol khi vào cơ thể bị oxi hoá, tự giải độc.
3.14 Tình huống 14 : BÀN TAY BỐC LỬA

3.16 Tình huống 16 : LÀM GÌ KHI BỊ ONG ĐỐT?
HS xem đoạn video clip “Làm gì khi bị ong đốt”.
Tại sao các phương án như: sát trùng bằng muối, chà chanh hoặc ngâm
tay vào nước giấm lại không chính xác mà phải giảm đau bằng cách bôi vôi vào
vết bị đốt?
Hướng dẫn trả lời:
Người ta thường bôi vôi vào những chỗ bị ong hoặc kiến đốt bởi vì trong
nọc ong (hoặc kiến) có chứa axit fomic HCOOH khiến chúng ta khó chịu. Vì vôi
Ca(OH)
2
có tính bazơ nên khi bôi vào sẽ trung hòa lượng axit fomic sẽ khiến đỡ
đau rát.
PTHH: HCOOH + Ca(OH)
2
 (HCOO)
2
Ca + H
2
O
22
3.17 Tình huống 17 : THỬ TÀI CỦA BẠN
GV giới thiệu: “Có nhiều các axit cacboxylic quen thuộc với chúng ta.
Em hãy đoán xem các axit cacboxylic này tên gì, có ở đâu, công thức phân tử
của các chất là gì?”.
Bài thơ: AXIT CACBOXYLIC TRONG ĐỜI SỐNG
“Con kiến mà leo cành đào
Leo phải cành cụt leo vào leo ra
Con kiến mà cắn phải ta
Axit fomic khiến ta đầu hàng.
Vị men của rượu nồng nàn

Axit xitric xin thưa
Uống tôi đi nhé để thừa dẻo dai.
Để cho cơ thể mảnh mai
Axit lactic men thành sữa chua
Làn da không phải kém thua
Chị em chẳng ngại mau mua để dành.
Trái cây là bạn đồng hành
Cũng như sức khỏe trưởng thành cùng ta
Bạn ơi hãy cùng nói ra
Vì cuộc sống tốt chúng ta vun trồng.”
Hướng dẫn trả lời:
Xem đáp án ở file Power Point - Axit cacboxylic trong đời sống.
IV. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Nhằm thăm dò và tìm hiểu kết quả của việc vận dụng các tình huống gắn
với thực tiễn vào trong dạy học môn Hóa học 11 ở trường THPT, tác giả đã tiến
hành phát phiếu thăm dò cho học sinh và giáo viên
Số lượng phiếu thăm dò sau thực nghiệm
STT Trường Số phiếu phát
ra
Số phiếu thu
vào
1 THPT Trấn Biên 83 79
Bảng 3.20. Ý kiến học sinh về sự cần thiết của tình huống gắn với thực tiễn
Rất cần
thiết
Cần
thiết
Bình
thường
Không cần

và giáo viên.
• Nâng cao tinh thần hợp tác với các bạn trong lớp.
• Giảm sự áp lực nặng nề của tiết học.
• Nhiều tình huống gần gũi và thân thuộc với cuộc sống xung quanh.
Bảng : Ý kiến học sinh về khó khăn khi tiếp thu kiến thức bằng tình huống
ST
T
Tác dụng Số lượng Tỉ lệ %
1 Cách thức đưa ra tình huống của giáo viên chưa
thật sự hấp dẫn 14 17.72
2 Nhiều tình huống chưa xoáy sâu vào trọng tâm
bài giảng 9 11.39
3 Không đồng ý với cách giải quyết của giáo viên
ở một vài tình huống 4 5.06
4 Những tình huống giáo viên đưa ra thường khó
và quá sức đối với học sinh 11 13.92
5 Học sinh không có kỹ năng xử lý và giải quyết
tình huống 9 11.39
25
6 Các tình huống giáo viên đưa ra khá xa lạ và khó
hiểu 13 16.46
7 Lớp học thường ồn ào, mất trật tự khi thảo luận 18 22.78
8 Tốn nhiều thời gian cho tiết học khi thảo luận 17 21.52
9 Không có nhiều thời gian nghiên cứu trước tình
huống 15 17.72
10 Khó khăn khác 8 10.13
Từ bảng trên, cho thấy học sinh cũng gặp vài khó khăn trong việc tiếp thu
kiến thức thông qua các tình huống gắn với thực tiễn nhưng ở mức độ thấp, cụ
thể là :
• Lớp học thường ồn ào khi học sinh thảo luận (22,78%).