SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
PHÒNG GIÁO DỤC XUÂN LỘC
TRƯỜNG TIỂU HỌC KIM ĐỒNG

MÃ SỐ
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HƯỚNG DẪN HỌC SINH THAO TÁC TRÊN MÔ HÌNH
ĐỂ HÌNH THÀNH QUY TẮC, CÔNG THỨC TÍNH DIỆN TÍCH
TRONG CHƯƠNG HÌNH HỌC LỚP 5
Người thực hiện : Cao Quảng Đạt.
Lĩnh vực nghiên cứu :
- Quản lí Giáo dục : 
- Phương pháp dạy học bộ môn : Toán ( hình học lớp 5 )
- Phương pháp giáo dục : 
- Lĩnh vực khác : 
Có đính kèm :
Mô hình Phần mềm Phim ảnh Hiện vật khác
1
Năm học : 2011-2012
SƠ LƯƠC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I/ THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên : Cao Quảng Đạt
2. Ngày tháng năm sinh : 23 / 12 / 1965.
3. Nam, nữ : nam
4. Địa chỉ : Trường Tiểu học Kim Đồng, thị trấn Gia Ray, huyện Xuân Lộc.
5. Điện thoại : 3871348 ( CQ) 3741558 (NR)
6. Fax : E-mail :
7. Chức vụ : Giáo viên dạy lớp.
8. Đơn vị công tác : Trường Tiểu học Kim Đồng, thị trấn Gia Ray, huyện
Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai.
II/ TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO :

yếu tố hình học và thống kê đơn giản. Hình thành các kĩ năng tính, đo lường, giải
các bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống, góp phần bước đầu phát
triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt đúng, cách phát hiện và
giải quyết các vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống, kích thích trí tưởng tượng,
gây hứng thú học toán, góp phần hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm
việc có kế hoạch, khoa học, chủ động, linh hoạt sáng tạo cho học sinh .
Để thực hiện mục tiêu dạy học đó, giáo viên cần phải được tiếp cận và vận
dụng các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Trong
quá trình dạy học, giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh chủ động tiếp thu các
kiến thức, kĩ năng, biết biến những kiến thức, kĩ năng đó thành kiến thức kĩ năng
của mình, biến những điều cần học thành "Cái vốn", "Cái tài sản" của bản thân.
Học tập như vậy, sự hiểu biết của học sinh sẽ được vững chắc hơn, hứng thú của
các em được tăng cường hơn.
Khi giảng dạy những nội dung hình học ở khối lớp 4-5, tôi nhận thấy nội
dung hình học đáp ứng được những yêu cầu của mục tiêu trên, nhất là mục tiêu
hình thành những kĩ năng tính, giải những bài toán đo lường, giải những bài toán
thiết thực trong cuộc sống. Hình học góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy
logic, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt đúng, kích thích; phát triển trí tưởng
tượng, tạo hứng thú học toán qua những hình ảnh, mô hình, những bài toán gần gũi
với thực tế của đời sống. Môn hình học còn giúp các em rèn luyện kĩ năng phát
hiện và giải quyết các vấn đề gần gũi trong học tập và trong cuộc sống .
Thời gian vừa qua, mặc dù giáo viên đã vận dụng các phương pháp dạy học
tích cực vào việc dạy và học- nhất là trong dạy học toán - nhưng những phương
pháp được giới thiệu như : Trò chơi học tập, Thảo luận nhóm, Thi đua, vẫn chưa
3
đáp ứng được hết các mục tiêu phát triển học sinh ở những nội dung hình học. Học
sinh chưa phát huy được tư duy logic, tư duy trừu tượng trong việc học tập những
nội dung hình học. Một số học sinh chưa nắm vững những mối quan hệ, hệ thống
của những hình học đã học . Vì thế, các em chưa có kĩ năng vận dụng quy tắc, công
thức của hình này để tìm công thức của các hình khác có mối quan hệ với nhau

tạo trong học toán .
- Trong qúa trình tìm tòi khám phá, học sinh tự đánh giá được kiến thức kỹ năng
của mình. Do đó, học sinh sẽ hiểu sâu, nhớ lâu hơn những kiến thức được học,
giáo viên biết được tình hình của học sinh, nắm được mức độ kiến thức và kỹ
năng hiện có của học sinh. Từ đó, giáo viên có biện pháp cung cấp, bổ sung kiến
thức kĩ năng cho học sinh và điều chỉnh lại phương pháp dạy học cho phù hợp với
đối tượng học sinh.
- Khi gặp khó khăn, chưa giải quyết được vấn đề học sinh tự thấy được thiếu sót
của mình về mặt kiến thức về mặt tư duy và tự rút kinh nghiệm
- Khi tranh luận cùng các bạn, học sinh cũng tự mình đánh giá trình độ của mình
so với các bạn để tự rèn luyện và điều chỉnh.
4
- Nội dung hình học chứa đựng nhiều yếu tố trừu tượng, các bài toán giải có yếu
tố hình học có đủ các mảng kiến thức về số học, về đo lường, Do đó, việc vận
dụng tinh thần của phương pháp "Bàn tay nặn bột" và kỹ thuật " hướng dẫn học
sinh tự tìm tòi và phát hiện cách giải quyết vấn đề của bài toán hình học" là cần
thiết để góp phần đạt được mục tiêu đổi mới nội dung phương pháp dạy học.
* Hoạt động tổ chức cho học sinh luyện tập, thực hành, vận dụng vào thực tiễn
góp phần rèn kĩ năng thực hiện và vận dụng kiến thức của học sinh.
II/ HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN
II .1 THỰC TRANG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN
1/ Thuận lợi :
Thực hiện tinh thần đổi mới phương pháp dạy học , chúng tôi đã được cấp
lãnh đạo giới thiệu các phương pháp tích cực như : trò chơi học tập, thảo luận
nhóm, nêu vấn đề và đã vận dụng các phương pháp đó vào việc dạy học . Bước
đầu, giáo viên và học sinh đã quen các hình thức, phương pháp học tập tích cực.
Bên cạnh đó, với điều kiện phục vụ cho dạy - học ngày càng được nâng cao, các
ĐDDH trang thiết bị phát huy được tính tích cực học tập và gây được sự hứng thú
trong học tập của học sinh, có tác dụng tốt đến học sinh trong việc chiếm lĩnh kiến
thức và phát triển các kỹ năng tư duy.

- Hoạt động hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh kiến thức mới.
- Hoạt động tổ chức cho học sinh luyện tập , thực hành , vận dụng vào thực tiễn
* Hoạt động dạy và học kiến thức mới là một trong những hoạt động quan trọng,
vì nó đòi hỏi người giáo viên phải giúp học sinh chiếm lĩnh được kiến thức mới,
biến kiến thức đó thành tài sản, vốn kiến thức của mình, đồng thời góp phần rèn
luyện kĩ năng, tư duy, phát triển trí tưởng tượng sáng tạo của học sinh.
- Việc hướng dẫn học sinh tự tìm tòi kiến thức mới cũng như phát hiện vấn đề và
tìm cách giải quyết vấn đề đó có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và
phát triển tư duy toán học của học sinh.
- Quá trình tự tìm tòi, khám phá sẽ giúp học sinh rèn luyện tính chủ động sáng
tạo trong học toán .
- Trong qúa trình tìm tòi khám phá, học sinh tự đánh giá được kiến thức kỹ năng
của mình. Do đó, học sinh sẽ hiểu sâu, nhớ lâu hơn những kiến thức được học ,
giáo viên biết được tình hình của học sinh, nắm được mức độ kiến thức và kỹ
năng hiện có của học sinh. Từ đó, giáo viên có biện pháp cung cấp, bổsung kiến
thức kĩ năng cho học sinh và điều chỉnh lại phương pháp dạy học cho phù hợp với
đối tượng học sinh.
- Khi gặp khó khăn, chưa giải quyết được vấn đề học sinh tự thấy được thiếu sót
của mình về mặt kiến thức về mặt tư duy và tự rút kinh nghiệm
- Khi tranh luận cùng các bạn, học sinh cũng tư mình đánh giá trình độ của mình
so với các bạn để tự rèn luyện và điều chỉnh.
- Nội dung hình học chứa đựng nhiều yếu tố trừu tượng, các bài toán giải có yếu
tố hình học có đủ các mảng kiến thức về số học, về đo lường, Do đó, việc vận
dụng tinh thần của phương pháp "Bàn tay nặn bột" và kỹ thuật " hướng dẫn học
sinh tự tìm tòi và phát hiện cách giải quyết vấn đề của bài toán hình học" là cần
thiết để góp phần đạt được mục tiêu đổi mới nội dung phương pháp dạy học.
* Hoạt động tổ chức cho học sinh luyện tập, thực hành, vận dụng vào thực tiễn góp
phần rèn kĩ năng thực hiện và vận dụng kiến thức của học sinh.
2 - Nội dung biện pháp thực hiện các giải pháp :
2.1Chương hình học lớp 5 gồm các nội dung sau:

ghép, đếm hình, và tổ chức cho học sinh vận dụng các kiến thức đã học vào giải
quyết các bài toán thực tế ( qua các bài tập tính diện tích các mảnh vườn, thửa
ruộng hoặc qua các hình tổng hợp từ nhiều hình cơ bản ).
2.2 Giới hạn của đề tài :
Trong phạm vi đề tài này, tôi chỉ tập trung tìm hiểu và đề cập đến vấn đề sau :
Hướng dẫn thao tác trên mô hình hình học để hình thành quy tắc, công thức
tính diện tích các hình .
2.3 Các bước thực hiện hướng dẫn học sinh thao tác trên mô hình hình học để
hình thành kiến thức :
Nhằm tạo tâm thế cho học sinh trong học toán và để đạt được mục đích yêu
cầu đề ra, giáo viên cần tổ chức các hoạt động học tập của học sinh theo các bước
như sau :
- Giáo viên cần gợi mở, nêu vấn đề để thu hút sự chú ý của học sinh và hướng
học sinh tới đích phải đi tìm.
- Tổ chức cho học sinh thao tác trên các mô hình hình học để giải quyết các
vấn đề đặt ra
- Phát hiện mối quan hệ giữa các kiến thức đã học và kiến thức mới.
- Hình thành quy tắc, công thức trên cơ sở thao tác, kiến thức đã được học.
Ví dụ 1 : Hình thành quy tắc tính diện tích hình tam giác trên cơ sở cách tính diện
tích hình chữ nhật .
+ Bước 1: Giới thiệu 2 hình tam giác bằng nhau
- Đặt vấn đề cắt,tách, ghép hai hình tam giác thành một hình chữ nhật
+ Bước 2:
7
- Học sinh thao tác cắt( tách), ghép hai hình tam giác thành một hình chữ nhật
tuỳ theo suy luận của cá nhân.
+ Bước 3:
- Học sinh trình bày kết quả cắt(tách) ghép.
* Dự kiến cách học sinh cắt (tách) ghép:
- Giữ nguyên một hình tam giác, cắt (tách) hình tam giác còn lại theo một

Dựa vào kiến thức đã học, học sinh nhận biết được diện tích hình chữ nhật vừa
ghép được bằng tổng diện tích của hai hình tam giác ban đầu.
+ Bước 5: Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào quy tắc và công thức tính diện tích
hình chữ nhật để hình thành quy tắc, công thức tính diện tích hình tam giác.
Dạy bài: Hình thành quy tắc tính diện tích hình thang trên cơ sở cách tính diện tích
hình tam giác
- Cách tổ chức tương tự như : Hình thành quy tắc tính diện tích hình tam giác.
- Để giúp học sinh nắm vững mối quan hệ giữa hình tam giác vừa ghép được
với hình thang ban đầu, giáo viên cần lưu ý thao tác cắt, tách và xoay hình để
học sinh thấy được bằng trực quan cạnh đáy của hình tam giác mới bằng tổng
hai đáy của hình thang
Ví dụ 2 : Diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật
+ Bước 1:
- Giới thiệu mô hình hình hộp chữ nhật ( Mỗi hoc sinh tự chuẩn bị một
mô hình hình hộp chữ nhật có kích thước quy định trước)
- Giới thiệu khái niệm về diện tích xung quanh
- Đặt vấn đề : Dựa vào mô hình tìm cách tính diện tích xung quanh hình hộp
chữ nhật
+ Bước 2:
Học sinh thao tác đo, tính trên mô hình hộp chữ nhật
+ Bước 3:
Học sinh trình bày kết quả tính
* Dự kiến học sinh thực hiện
- Giữ nguyên hình hộp chữ nhật, tính diện tích từng mặt rồi tính tổng diện tích
4 mặt để được diện tích xung quanh.
8 x 4 + 5 x 4 + 8 x 4 +5 x 4 =104 (cm
2
)
trên, riêng học sinh của lớp tôi có sự chuyển biến rõ rệt về kĩ năng cắt, tách, ghép
hình, kĩ năng tính diện tích, thể tích của các hình tổng hợp không thuộc dạng hình
cơ bản cũng tiến bộ hơn trước và nhất là tư duy logic, tư duy trừu tượng của các em
chuyển biến rõ rệt.
+ Hướng dẫn học sinh thao tác trên mô hình để hình thành công thức, quy tắc
tính diện tích các hình trong chương trình Toán/ 5 phù hợp với mục tiêu cơ bản
của Giáo dục Tiểu học là: " Đào tạo ra những học sinh năng động, sáng tạo, có
năng lực giải quyết các vấn đề về lí thuyết và thực tiễn đặt ra."
+ Tạo ra được sự hứng thú, say mê học toán nhất là giải toán có các yếu tố hình
học.
Qua một thời gian thực hiện, có hơn 80% học sinh trong lớp đã thao tác thuần
thục trên mô hình và biết dựa vào mô hình để hình thành kiến thức mới.
10
III. BÀI HỌC KINH NGHIỆM :
+ Để thực hiện dạy học hướng dẫn học sinh thao tác trên mô hình, giáo viên cần
chuẩn bị những đồ dùng, phương tiện dạy học chu đáo, rèn kĩ năng thực hiện thao
tác trên mô hình một cách nhuần nhuyễn, chính xác. Bên cạnh đó, giáo viên phải
kiên trì, nhẫn nại để hướng dẫn học sinh từng bước chiếm lĩnh kiến thức, không áp
đặt hoặc cung cấp kiến thức theo kiểu truyền đạt kinh nghiệm, rèn kĩ năng thực
hành là chủ yếu
+ Khi thực hiện các giải pháp này, cần lưu ý thời gian tổ chức các hoạt động học
tập và kĩ năng làm việc của học sinh. Cần tổ chức thường xuyên để học sinh được
rèn kĩ năng hoạt động thành thạo thì sẽ đảm bảo thời gian tổ chức một tiết dạy.
+ Không áp đặt học sinh cắt, tách, ghép hình theo một khuôn mẫu nhất định mà
cần hướng dẫn để học sinh tự nhận ra cách thực hiện tốt nhất qua việc so sánh kết
quả làm việc của nhau và của giáo viên. Điều này kích thích các em tìm tòi, suy
nghĩ nhiều phương án và lựa chọn phương án tối ưu khi thực hiện các hoạt động về
sau. Nhờ vậy năng lực tư duy của các em phát triển hơn.
. Kết luận chung:
Những giải pháp đã nêu trên nhằm mục đích tạo điều kiện cho học sinh trực tiếp

1. Tính mới:
- Có giải pháp hồn tồn mới: 
- Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có: 
2. Hiệu quả:
- Hồn tồn mới và đã triển khai áp dụng trong tồn ngành có hiệu quả cao  - Có tính cải tiến
hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng trong tồn ngành có hiệu quả cao

- Hồn tồn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao 
- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có
hiệu quả 
3. Khả năng áp dụng:
- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:
Tốt  Khá  Đạt 
- Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực hiện và dễ đi vào
cuộc sống:
Tốt  Khá  Đạt 
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả trong phạm
vi rộng:
Tốt  Khá  Đạt 
XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUN MƠN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
(Ký tên, ghi rõ họ tên và đóng dấu
12
THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
BÀI DIỆN TÍCH HÌNH TAM GIÁC
Người thực hiện : Cao Quảng Đạt.
I/ Mục tiêu : Giúp học sinh :
- Nắm được quy tắc tính diện tích hình tam giác ( trên cơ sở quy tắc tính diện tích
hình chữ nhật )

+ Giáo viên đặt tên hình và kẻ đường cao EH.
+ Hướng dẫn HS so sánh , đối chiếu :
- Chiều dài hình chữ nhật với đáy hình tam giác.
- Chiều rộng hình chữ nhật với chiều cao hình tam giác.
- Diện tích hình chữ nhật với diện tích hình tam giác.
3. Hình thành quy tắc, công thức :
a - Phát lệnh :” Dựa vào những nhận xét trên, hãy xây dựng cách tính diện
tích hình tam giác trên cơ sở cách tính diện tích hình chữ nhật đã học.”
HS thực hiện, ghi các công thức tính vào bảng con.
b - Giúp học sinh khái quát : Vấn đáp để học sinh nêu được :
DC - cạnh đáy ; EH - chiều cao.
c - Học sinh phát biểu quy tắc, ( 3 HS nhắc lại )
d - Học sinh hình thành công thức tính diện tích hình tam giác. ( bảng con,
bảng lớp )
Hoạt động 3 : Rèn kĩ năng vận dung quy tắc tính diện tích hình tam giác
Bài 1 : Học sinh vận dụng quy tắc tính trực tiếp.
Bài 2 :Gợi ý học sinh nhận xét về đơn vị đo, Đổi đơn vị đo cho cùng đơn vị
rồi vận dụng quy tắc để tính.
IV/ Củng cố :
Trò chơi “ Về nhà”
14