PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“MỘT SỐ GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 5
GIẢI TOÁN VỀ TỈ SỐ PHẦN TRĂM”
I-LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong chương trình toán lớp 5 hiện hành, mạch kiến thức số học có nội
dung về tỉ số phần trăm và giải toán về tỉ số phần trăm . Nội dung này được đưa
vào chính thức là 7 tiết , trong đó có 1 tiết cung cấp về khái niệm tỉ số phần trăm,
3 tiết giải toán về tỉ số phần trăm và 4 tiết luyện tập. Còn lại là những bài toán
phần trăm đơn lẻ, nằm rải rác xen kẽ với các yếu tố khác trong cấu trúc chương
trình . Tỉ số phần trăm là một kiến thức mới mẻ so với các lớp học dưới, mang
tính trừu tượng cao.
Dạy – học về “ tỉ số phần trăm” và “ giải toán về tỉ số phần trăm” không
chỉ củng cố các kiến thức toán học có liên quan mà còn giúp học sinh gắn học với
hành , gắn nhà trường với thực tế cuộc sống lao động và sản xuất của xã hội.
Qua việc học các bài toán về Tỉ số phần trăm, học sinh có hiểu biết thêm về thực
tế, vận dụng được vào việc tính toán trong thực tế như: Tính tỉ số phần trăm các
loại học sinh (theo giới tính hoặc theo học lực, … ) trong lớp mình học hay trong
nhà trường, tính tiền vốn, tiến lãi khi mua bán hàng hóa hay khi gửi tiền tiết
kiêm; tính sản phẩm làm được theo kế hoạch dự định, v v…Đồng thời rèn
những phẩm chất không thể thiếu của người lao động đối với học sinh Tiểu học.
Nhưng việc dạy – học “Tỉ số phần trăm” và “Giải toán về tỉ số phần trăm”
không phải là việc dễ đối với cả giáo viên và học sinh Tiểu học, mà cụ thể là giáo
viên và học sinh lớp 5.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
2
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
Bản thân những bài toán về tỉ số phần trăm vừa thiết thực lại vừa rất trừu
tượng, HS phải làm quen với nhiều thuật ngữ mới như: “ đạt một số phần trăm
chỉ tiêu ; vượt kế hoạch; vượt chỉ tiêu; vốn ; lãi; lãi suất”…, đòi hỏi phải có năng
lực tư duy , khả năng suy luận hợp lí , cách phát hiện và giải quyết các vấn đề

ra lúng túng. Thực trạng này cũng góp phần làm giảm chất lượng dạy – học
môn Toán trong nhà trường.
Từ việc xác định vị trí, vai trò của nội dung toán về tỉ số phần trăm cũng
như những băn khoăn về cách dạy và học kiến thức này . Bản thân tôi là một
giáo viên nhiều năm dạy lớp 5, tôi nghĩ cần phải có một giải pháp cụ thể giúp học
sinh nắm – hiểu và giải được các bài toán về tỉ số phần trăm một cách chắc chắn
hơn. Tôi chọn nội dung: “Một số giải pháp hướng dẫn học sinh lớp 5 giải toán về
tỉ số phần trăm” để nghiên cứu, thực nghiệm, nhằm góp phần tìm ra biện pháp
khắc phục khó khăn cho bản thân, cho đồng nghiệp cũng như giúp các em học
sinh lớp 5 nắm chắc kiến thức khi học đến nội dung này.
II- TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1- Cơ sở lý luận
Dạy học toán ở bậc Tiểu học nhằm giúp HS: Có những kiến thức cơ bản
ban đầu về số học các số tự nhiên ,phân số, số thập phân; các đại lượng thông
dụng;một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản. Hình thành các kĩ năng tính,
đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống. Góp phần
bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt đúng (
nói và viết ) cách phát hiện và cách giải quyết các vấn đề đơn giản,gần gũi trong
cuộc sống ; kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập toán ;góp phần
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
4
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch, khoa học,chủ
động, linh hoạt, sáng tạo ( BDTX chu kì III , 2003 - 2007 , tập 2)
Chương trình sách giáo khoa toán ở Tiểu học nói chung , ở lớp 5 nói riêng
đã kế thừa chương trình SGK cũ, đồng thời đã được các nhà nghiên cứu sửa đổi,
bổ sung, nâng cao cho ngang tầm với nhiệm vụ mới, góp phần đào tạo con người
theo một chuẩn mực mới. Trong thực tế giảng dạy, để đạt được mục tiêu do Bộ
và ngành Giáo dục đề ra, đòi hỏi người giáo viên phải thật sự nỗ lực trên con
đường tìm tòi và phát hiện những phương pháp, giải pháp mới cho phù hợp với

60
;… đều là tỉ số , trong đó tỉ số
100
60
có mẫu
số là 100 nên ta gọi
100
60
là tỉ số phần trăm
- Người ta quy ước cách viết tỉ số phần trăm như sau :
100
60
viết “60” thêm
kí hiệu phần trăm “ %” vào bên phải thành “60%”, đọc là “ sáu mươi phần
trăm”và cũng có thể viết ngược 60% thành phân số thập phân
100
60
- Mọi tỉ số đều viết được thành tỉ số phần trăm
VD: Viết phân số, tỉ số
5
2
thành phân số , tỉ số có mẫu là 100

5
2
=
100
40

=>

câu hỏi gợi ý:
- Bài yêu cầu làm gì ? (Tìm số học sinh nữ chiếm bao nhiêu phần trăm số
học sinh cả lớp? )
- Em hiểu câu hỏi của bài như thế nào ?( Nếu số học sinh cả lớp được chia
làm 100 phần bằng nhau thì số học nữ chiếm bao nhiêu phần ?)
- Số học sinh cả lớp là bao nhiêu? ( 25 em )
- Trong đó học sinh nữ có mấy em ? ( 13 em )
b ) Hướng dẫn tóm tắt đề bài
Với dạng bài này, các em cũng dễ dàng tóm tắt như sau :
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
7
PHềNG GD-T XUN LC TRNG TH XUN TM 2
Lp cú :25 hc sinh
N cú : 13 hc sinh (1)
N chim . % ?
* Ngoi ra, giỏo viờn cũn cú th gi ý hc sinh nh sau : Bi toỏn yờu cu
cho bit s hc sinh n chim bao nhiờu phn trm (%) ngha l yờu cu ta lp t
s hc sinh n v s hc sinh c lp, c th nh sau:
Lp cú : 25 hc sinh
N cú : 13 hc sinh (2)
T s :
lụựpCaỷ
Nửừ
= % ?
- Hai cỏch túm tt u ngn gn, nhng nhỡn vo cỏch túm tt ( 2),
hc sinh cú th thy ngay hng gii quyt ca bi toỏn l tỡm t s gia s hc
sinh n vi s hc sinh c lp ri vit t s ú di dng t s phn trm.
c) Hng dn hc sinh la chn phng phỏp gii toỏn thớch hp.
Vi dng bi ny, sau khi hc sinh ó phõn tớch v túm tt bi thỡ
hc sinh s d dng gii bi toỏn theo cỏc bc ó hc v tỡm t s phn

- Bài toán cho biết “ 35% là số gạo nếp” nói lên điều gì? ( Tức là tổng
số gạo mà người đó bán gồm cả gạo tẻ và gạo nếp được chia làm 100
phần bằng nhau thì số gạo nếp chiếm 35 phần)
Ta có sơ đồ :
gaïosoáToång
neápgaïoSoá
=
100
35
=
kg
kg
120
?)(
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
9
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
Với cách hướng dẫn HS phân tích phân tích đề toán như vậy , HS sẽ nắm
chắc đề toán hơn và con số 35% không còn trừu tượng với học sinh nữa ,sẽ giúp
các em quen dần với kí hiệu %.
b – Hướng dẫn tóm tắt đề toán:
Với dạng bài toán này, tôi thường tổ chức cho các em thảo luận
nhóm ( nhóm đôi hoặc nhóm bàn ) để tóm tắt bài toán, thông thường các em sẽ
tóm tắt như sau:
Tổng số gạo tẻ vả gạo nếp : 120 kg
Gạo nếp chiếm : 35%
Gạo nếp ………………… kg?
Mặc dù cách tóm tắt như trên đã thể hiện được nội dung và yêu cầu của
bài toán , tuy nhiên đối với HS trung bình , yếu sẽ khó nhận diện được dạng
toán và xác định cách giải một cách mơ hồ , cho nên tôi mạnh dạn đưa ra cách

mới dễ dàng giải được bài toán:
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
11
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
Ví dụ : Lãi suất tiết kiệm là 0,5% một tháng. Một người gửi tiết kiệm là 5 000
000 đồng. Hỏi sau một tháng cả số tiền gửi và tiền lãi là bao nhiêu ? (bài tập 3/
trang 77, sách toán 5 )
Hướng dẫn học sinh tóm tắt như sau:
Tiền vốn : 100% : 5 000 000 đồng
…. đồng ?
Tiền lãi : 0,5% : …………đồng?
Ngoài ra cũng có một số bài tập nên hướng dẫn HS giải bằng cách tính nhẩm
hoặc tìm tỉ số
Ví dụ : Một vườn cây ăn quả có 1200 cây. Hãy tính nhẩm 5% ,10% , 20% ,
25% số cây trong vườn ( bài 4 / trang 77 sách toán 5 )
* Hướng dẫn HS cách giải như sau:
- 5% số cây trong vườn là : 1200 : 100 x 5 = 60 cây
- 10% số cây trong vườn là : 60 x 2 = 120 cây ( vì 10% gấp 2 lần 5% )
- 20% số cây trong vườn là : 120 x 2 = 240 cây ( vì 20% gấp 2 lần 10% )
- 25% số cây trong vườn là : 60 x 5 = 300 cây ( vì 25% gấp 5 lần 5% )
( hoặc 240 + 60 = 300, vì 20% + 5% = 25% )
DẠNG THỨ 3 : Tìm một số khi biết giá trị tỉ số phần trăm của số đó
Ví dụ : Số học sinh khá giỏi của trường Vạn Thịnh là 552 em, chiếm 92% số
học sinh toàn trường. Hỏi trường Vạn Thịnh có bao nhiêu học sinh ? (Bài tập
1 – sách Toán 5 trang 78)
a - Hướng dẫn học sinh phân tích đề bài

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
12
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2

Đàm thoại: - Muốn tìm một số biết 92% của nó là 552, ta làm sao ?( học sinh
nhắclại nhiều lần nội dung này )
Sau khi học sinh giải được bài toán , gv sẽ hệ thống lại hai dạng toán ( dạng 2
và dạng 3) để cho học sinh thấy sự khác nhau cơ bản của hai dạng bài, vì hs hay
lẫn lộn giữa nhân với 100 và chia cho 100 ở hai dạng này
Ví dụ :
DẠNG THỨ 2
Tổng số gạo: 100% : 120 kg
Số gạo nếp : 35% :…. kg?
Đã có số tương ứng với 100% nên
số cần tìm là số tuơng ứng với 35% (Ở
dạng này phải lấy số tương ứng với
100% chia cho 100 để tìm số tương
ứng với 1% rồi nhân với 35 để được
số tương ứng với 35% là số cần tìm)
(120 : 100 x 35) hoặc( 120 x 35 : 100 )

DẠNG THỨ 3
HS khá, giỏi: 92% : 552hs
HS toàn trường: 100%:… hs ?
Chưa có số tương ứng với 100% nên
số cần tìm là số ứng với 100%(
ở dạng này cần phải lấy số tương
ứng với 92% chia cho 92 để tìm số
tương ứng với 1% rồi nhân với 100
để được số tương ứng với 100% là số
cần tìm.)
( 552 : 92 x 100 ) hoặc( 552 x 100 : 92)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN

Bài 2: (1 đ) Tìm tỉ số phần trăm của:
a. 15 và 40; b. 480,51 và 210,75
Bài 3: (2 đ) Mẹ đi chợ về mua 8 lít nước mắm, trong đó có 3 lít nước mắm loại
một, còn lại là nước mắm loại hai. Hỏi:
a. Số nước mắm loại một chiếm bao nhiêu phần trăm tổng số nước mắm?
b. Tỉ số phần trăm giữa số lít nước mắm loại một và số lít nước mắm loại
hai là bao nhiêu?
Bài 4: (2 đ) Một mảnh đất hình chữ nhật có chiều dài 15m, chiều rộng 13m.
Người ta dành 25% diện tích mảnh đất để làm nhà. Tính diện tích phần đất còn
lại?
Bài 5:Viết số thích hợp vào chỗ chấm. ( 1 đ)
a. 35% của 120 m là m
b.15% của Y là 37,5. Vậy Y là số
Bài 6: (2 đ) Một nông trại nuôi bò và trâu, số bò có 195 con và chiếm 65% tổng
số trâu bò. Hỏi số trâu của nông trại là bao nhiêu con?
IV- ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ
- Trên đây là những giải pháp mà tôi đã áp dụng trong thời gian qua
thật sự đã giúp tôi nâng cao dần hiệu quả giảng dạy của các bài học liên quan
đến “ Giải toán về tỉ số phần trăm”,học sinh nắm vững ba dạng bài cơ bản này
sẽ là cơ sở để các em tiếp tục vận dụng giải các bài toán có liên quan đến tỉ số
phần trăm trong chương trình. Tuy nhiên , những giải pháp này tôi chỉ mới áp
dụng và thử nghiệm lần đầu ở lớp tôi giảng dạy và đã đạt kết quả khá tốt . Dự
kiến trong thời gian tới tôi sẽ phổ biến rộng rãi cho cả khối (trong lần họp khối )
để cả khối cùng áp dụng trong khi cung cấp cho Hs về kiến thức này.

- Mặc dù nội dung toán về “ Tỉ số phần trăm” đối với Hs lớp 5 thật sự rất khó,
rất phức tạp. Thế nhưng số tiết học liên quan về tỉ số phần trăm còn quá ít , số
lượng bài tập thực hành hạn chế , hs chưa thành thạo cách giải toán đã phải học
qua nội dung khác , nên hs sẽ rất dễ quên nếu như không đượcluyện tập thường
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
18
PHÒNG GD-ĐT XUÂN LỘC TRƯỜNG TH XUÂN TÂM 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GV: TRẦN THỊ KIM NGÂN
19