Trờng đại học kinh tế quốc dân
PHạM THị THU HIềN
NGHIấN CU NGHẩO A CHIU
TI HUYN PH XUYấN, THNH PH H NI
Chuyên ngành: KINH Tế PHáT TRIểN
ngời hớng dẫn khoa học: gs.ts. NGÔ THắNG LợI
Hà Nội - 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: Luận văn này thật sự là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi
được thực hiện qua quá trình học tập, nghiên cứu, công tác và hướng dẫn khoa học của
GS.TS. NGÔ THẮNG LỢI – Đại học Kinh tế Quốc dân, không sao chép của các
luận văn, luận án nào khác
Các số liệu, những kết luận nghiên cứu do cá nhân điều tra, phỏng vẩn được trình
bày trong luận văn này là trung thực, khách quan, khoa học và chưa từng được công
bố dưới bất cứ hình thức nào.
Tôi xin cam kết và chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Học viên
Phạm Thị Thu Hiền
MỤC LỤC
!"#$%#&'()*+,!-.
.)$%/01#&'1#)+2#345/(677689:6;<=/
>?@A3*15# B0()"1")5)
) A"-1C#5?"#&'3)*D$10E#F+,$%G$#"
"$#!15).15/+H#+,#GA3+2GI'%'
5?J$)-D#&'(%
9/&
K=J9D
LLM
N9LOPQ:R
D
9|W6M
}99|~6P•>Q69}6T69€9•V‚9Vƒ„K9…sVƒ†
MZJ+2##p#]D=-Krs&
MZZ)'b)JJ+2##p#]D=-Krs&
MZ@b#p#]D
MZvZfh&_#.)
MZvfh&fb
Mt A5?#J()#p$#-#pb#]D=-Krs&
MZl#p0)0*#I"+,#t A#
MZZ6p0)00)$b5?
MZM6p0)0&$D*#'1+3(#+‡3*
MZv6p0)0*#-.p"1o )(+2"&.?)
5o=#]D
MZˆ6p0)0--A#y3‰1#) ))+c#$%#p#](
9-
Ml#p0)0*#I"+,#3Jf?
4
MMl#p0)0*#I"+,#=-"
‚ŠVZ
Z
ZoI0?(D#&'Z
_#.{%#&'#]DqP-
Z?#2
ZZ#&'#]D(_'K9
Mfh&#&'Zm
vA+,#10=10+c#0)0#&'Zm
w>?I("Z
9|W6ZZM
>9V6‹9VƒQ69†ŒV69€9•VZM
)#p e3f#Gth&o3!yt3#+2#34(0+c#0)0d)g A
K1#)$%>?0)$bj )&5p3/5?k&2
u–$%t0)$b5?-Krs&1"=%=t#5?(?"
=t#"##D=t# pI##-03=#&%/#&'
ID&"-I1)#p"!/tIDld!h—c"ID
—$+‡#b+0n(g AK-Krs&ylg A
K+,_#,0)#)3!$&M0+c#3- '5Ey”?1#)3fI"+,#
t A#fbvY
!$=##]D-Krs&y)*AIwR
ZPDI"+,#t A#wR
PD?“ˆ
MPD#)3fˆM
M>?"D#]Dq-Krs&C##&*({$=##]
Dˆ“
9|W6MRM
}99|~6P•>Q69}6T69€9•V‚9Vƒ„K9…sVƒ†RM
MZJ+2##p#]D=-Krs&RM
MZZ)'b)JJ+2##p#]D=-Krs&RM
MZ@b#p#]DRv
MZvfh&#p#]D-Krs&?mmRˆ
6
MZvZfh&_#.)Rˆ
MZvfh&fbRR
Mt A5?#J()#p$#-#pb#]D=-Krs&RR
MZl#p0)0*#I"+,#t A#RR
MZZ6p0)00)$b5?RR
MZ6p0)00)$b-c q=n#YM
MZM6p0)0&$D*#'1+3(#+‡3*Yv
MZv6p0)0*#-.p"1o )(+2"&.?)
5o=#]DY“
..)$%/01#&'1#)+2#345/(677689:6;<
=/>?@A3*15# B0()"1")5)
) A"-1C#5?"#&'3)*D$10E#F+,$%G$#"
"$#!15).15/+H#+,#GA3+2GI'%'
5?J$)-D#&'(%
9/&
K=J9D
LLM
N9LOPQ:R
N9LST6SUV17WXY
Z?#2
[\#&'#]D^(_'K9
ZZ#]5_`#a(-#&'#]5_
ZZZ7!0)$b-$#.-D#]
Z#]D
ZZ@-D#]D !-$#0+c#0)0d#]
D
ZZZ@-D#]D
ZZ7!-$#0+c#0)0d#]D
ZK+c#0)0)#)#]5_D e3f#g AK
Z/D0*dgh&0*dG#iMDj?1#)3f1'
A#k+,fblZmgh&0n
ZMo)g A#]D
ZM)*Ap+q#?#]D
Z62-D-Krs&1K9t
ZZ62-#
Zub5?
ZMub3* A#i"t#
Zv#)#p#]
Ml#p0)0*#I"+,#3Jf?
MMl#p0)0*#I"+,#=-"
‚ŠVZ
‚ŠVZ
Z
ZoI0?(D#&'Z
ZoI0?(D#&'Z
_#.{%#&'#]DqP-
_#.{%#&'
Z?#2
ZZ#&'#]D(_'K9
Mfh&#&'Zm
Mfh&#&'Zm
vA+,#10=10+c#0)0#&'Zm
vA+,#10=10+c#0)0#&'Zm
w>?.p3!5?(#&'Z
w>?I("Z
9|W6ZZM
>9V6‹9VƒQ69†ŒV69€9•VZM
11
ZZ#]5_`#a(-#&'#]5_ZM
ZZZ7!0)$b-$#.-D#]ZM
ZZ‹#a(-#&'#]5_ZR
Z#]Dm
ZZ@-D#]D !-$#0+c#0)0d#]
Dm
ZZZ@-D#]Dm
ZZ7!-$#0+c#0)0d#]DZ
ZK+c#0)0)#)#]5_D e3f#g AKY
ZZ!/cJ0*dt#%)*•Y
ZPDI"+,#t A#wR
PD?“ˆ
Zz"-e#$™ c $™y“R
MPD#)3fˆM
M>?"D#]Dq-Krs&C##&*({$=##]
Dˆ“
9|W6MRM
}99|~6P•>Q69}6T69€9•V‚9Vƒ„K9…sVƒ†RM
MZJ+2##p#]D=-Krs&RM
MZZ)'b)JJ+2##p#]D=-Krs&RM
MZ@b#p#]DRv
MZvfh&#p#]D-Krs&?mmRˆ
MZfh&#p#]Dq$™yg-S&?mZwRˆ
MZvZfh&_#.)Rˆ
MZZfh&_#.)Rˆ
MZvfh&fbRR
MZfh&fbRR
13
Mt A5?#J()#p$#-#pb#]D=-Krs&RR
MZl#p0)0*#I"+,#t A#RR
MZZ6p0)00)$b5?RR
MZ6p0)00)$b-c q=n#YM
MZM6p0)0&$D*#'1+3(#+‡3*Yv
MZv6p0)0*#-.p"1o )(+2"&.?
)5o=#]DY“
MZˆ6p0)0--A#y3‰1#) ))+c#$%#p#](
9-ZmZ
Ml#p0)0*#I"+,#3Jf?Zm
MMl#p0)0*#I"+,#=#D-"Zmv
>QV˜Zm“
vượt bậc về kinh tế, đời sống kinh tế của người dân đã được nâng lên đáng kể,
nhìn chung nghèo vật chất không còn là vấn đề lớn. Tuy nhiên theo xu hướng
phát triển chung của thời đại, các khía cạnh nghèo con người, nghèo xã hội
đang tồn tại khá rõ rệt ở huyện Phú Xuyên. Các thiếu hụt trong đời sống xã
hội tồn tại đa dạng như: không được tiếp cận nguồn nước sạch, sử dụng nhà
vệ sinh không đạt chuẩn, các thành viên trong hộ gia đình không có đầy đủ
i
bảo hiểm y tế, hộ nghèo sống trong ngôi nhà xuống cấp, ốm đau bệnh tật, ô
nhiễm môi trường, ô nhiễm nguồn nước cũng như các vấn đề xã hội khác.
Điều này khiến cho người dân rất dễ rơi vào tình trạng nghèo đa chiều.
2. Tổng quan về đề tài nghiên cứu có liên quan:
Nghèo đa chiều những năm qua đã thu hút được sự quan tâm, phân tích
trong các công trình nghiên cứu của nhiều chuyên gia, tổ chức quốc tế.
2.1. Thế giới
- “Nghiên cứu nghèo đa chiều” của tổ chức OPHI
- Ấn phẩm “Báo cáo phát triển con người toàn cầu năm 2010”,
UNDP.
2.2. Việt Nam
- Ấn phẩm “Báo cáo Quốc gia về phát triển con người năm 2011”,
UNDP.
- Ấn phẩm “Báo cáo tình trạng trẻ em nghèo đa chiều tại Việt Nam
năm 2011”, Tổng cục Thống kê Việt Nam.
- Báo cáo kết quả dự án “ Hỗ trợ đánh giá sâu về nghèo đô thị tại Hà
Nội và TP.HCM năm 2010, UNDP.
- Luận văn “Xây dựng chỉ số nghèo đa chiều Việt Nam và đánh giá
ảnh hưởng của các yếu tố vĩ mô đến nghèo đa chiều”, thạc sĩ Nguyễn Hồng
Vân, khoa Toán kinh tế, ĐH.Kinh tế quốc dân, 2011.
Những báo cáo này bước đầu đã phản ánh khá đầy đủ và cụ thể bức
tranh về tình trạng nghèo khổ và mức sống thực tế của người nghèo tại Việt
Nam, đóng góp những giải pháp hữu hiệu cho công cuộc xóa đói giảm nghèo,
gồm ba chương như sau:
Chương I: Khung lý thuyết nghiên cứu nghèo đa chiều.
Chương II: Thực trạng nghèo đa chiều tại huyện Phú Xuyên, thành phố Hà
Nội.
Chương III: Định hướng và kiến nghị giảm nghèo đa chiều tại huyện Phú
Xuyên, thành phố Hà Nội.
iii
CHƯƠNG 1
KHUNG LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU NGHÈO ĐA CHIỀU
1.1. Nghèo khổ và ý nghĩa của việc nghiên cứu nghèo khổ.
1.1.1. Sự phát triển và hoàn thiện trong quan niệm về nghèo.
i) Nghèo khổ vật chất: Trong các nghiên cứu cơ bản về nghèo từ đầu
những năm 70 thế kỷ XX, nghèo chỉ được coi là sự nghèo khổ về tiêu dùng
hay nghèo khổ vật chất, với tư tưởng cốt lõi và căn bản nhất để một người bị
coi là nghèo đói, đó là sự "thiếu hụt" so với một mức sống nhất định, mà sự
thiếu hụt này được xác định theo các chuẩn mực xã hội và phụ thuộc vào
không gian và thời gian
.
ii) Nghèo khổ con người: Khác với quan niệm nghèo khổ vật chất,
nghèo khổ tổng hợp đề cập đến sự phủ nhận các cơ hội và sự lựa chọn để đảm
bảo một cuộc sống cơ bản nhất hoặc “có thể chấp nhận được”.
Sự hoàn thiện tiếp tục của khái niệm nghèo khổ con người của UN năm
2003 cho thấy những yêu cầu về phát triển con người đặt ra ngày càng cao
hơn, nó không chỉ chú ý đến những thiệt thòi của con người về vật chất hay
những nhu cầu cơ bản mà còn chú trọng đến các khía cạnh về quyền con
người, sự tự do, tiếng nói, nhân quyền của mỗi cá nhân. Có thể nói nghèo khổ
vật chất là nấc thang đầu tiên tạo nền tảng cho sự phát triển của khái niệm
nghèo khổ con người, nghèo khổ đa chiều.
1.1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu nghèo khổ
xác định thiếu hụt ở mức cụ thể một cá nhân, một hộ gia đình hoặc nhóm dân
cư. MPI đã giải quyết được những thiếu sót này khi chỉ ra được số lượng
người nghèo ở mỗi khía cạnh thiếu hụt và trung bình có bao nhiêu thiếu hụt
mà người nghèo phải đối mặt hay cường độ nghèo đa chiều tác động lên
người nghèo.
v
1.2.2. Phương pháp đánh giá nghèo khổ đa chiều sử dụng chỉ số MPI.
1.2.2.1. Lựa chọn đơn vị phân tích.
1.2.2.2. Chọn chiều phân tích và chỉ tiêu phân tích: bao gồm 3 chiều ( y tế,
giáo dục, mức sống) được cụ thể hóa thành 10 chỉ tiêu thành phần.
1.2.2.3. Tính toán chỉ số nghèo đa chiều.
Giá trị của MPI được tính theo kết quả tính toán hai giá trị cá biệt là: tỷ
lệ nghèo đa diện đếm đầu và mức độ tập trung của nghèo đói tức
MPI = H x A
(i) Tỷ lệ nghèo đa diện đếm đầu (H) được tính bằng cách chia số
người nghèo đa diện cho tổng dân số được điều tra: H=
q
n
Trong đó q là số người thuộc diện nghèo đa diện và n là tổng dân số
được điều tra.
(ii) Mức độ tập trung của nghèo đói hay độ sâu nghèo đói (A) là số
lượng thiếu hụt trung bình mà một người nghèo đa diện đang chịu.
A =
1
d
q
c
q
∑
Trong đó c là tổng số những mặt thiếu thốn có trọng số mà người nghèo
2.1.3. Đặc điểm dân số và nguồn lao động:
Phú Xuyên có dân số hơn 200 nghìn người, số người lao động đang làm
việc chiếm 51% tổng dân số, tỷ lệ người lao động trong khu vực sản xuất
nông nghiệp chiếm 65% tổng số lao động; phần lớn dân cư gắn bó với nghề
nông và tham gia sản xuất sản phẩm của các làng nghề thời gian nông nhàn.
vii
Chất lượng lao động huyện Phú Xuyên nhìn chung còn thấp, chủ yếu là
lao động phổ thông, tỷ lệ lao động nông nghiệp đã qua đào tạo thấp ( thấp hơn
40%). Ở các làng nghề truyền thống, số nghệ nhân giỏi nghề ít, khả năng nắm
bắt công nghệ của người lao động còn hạn chế.
2.1.4. Công tác giảm nghèo:
Tỷ lệ hộ nghèo thu nhập trên địa bàn huyện Phú Xuyên có chiều hướng
giảm rõ rệt giai đoạn 2010-2013 từ 19% xuống còn 4,04% năm 2013, trong
đó 2,5% số hộ gia đình vẫn còn sống trong tình trạng thiếu đói.
2.1.5. Hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội:
Cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội chung của huyện nhìn chung được chú
trọng đầu tư phát triển tuy nhiên còn chưa đồng đều, một số lĩnh vực chưa đáp
ứng được nhu cầu của đời sống xã hội.
2.2. Tình hình thực hiện chương trình, chính sách liên quan đến các
phương diện nghèo đa chiều giai đoạn 1010 – 2014.
- Chương trình cấp thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo.
- Chương trình miễn, giảm học phí cho trẻ em học mẫu giáo và học
sinh phổ thông có cha mẹ thuộc diện hộ nghèo.
- Chương trình xây mới/ sửa nhà cho hộ nghèo.
- Chương trình đào tạo nghề.
- Chương trình vay vốn ưu đãi cho hộ nghèo.
- Chương trình xây dựng nông thôn mới.
Nhìn chung, huyện rất tích cực trong thực hiện các chủ trương, chính
sách của Nhà nước về công tác xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên trong điều
kiện đánh giá theo phương pháp nghèo đa chiều hiện nay, các chương trình xã
Y tế/Sức khỏe
Ít nhất một thành viên suy
dinh dưỡng
20,59% 16,67%
Một hay nhiều trẻ bị chết 14,71% 9,09%
Giáo dục
Ít nhất 1 đứa trẻ đến tuổi
không được đi học
0% 0%
Ít nhất một thành viên
trong hộ không hoàn thành
5 năm học
2,94% 3,03%
Chất lượng
cuộc sống
Không có điện 0% 0%
Không có nước sạch 100% 69,7%
Không có nhà tiêu hợp vệ
sinh
26,47% 28,79%
Nhà cửa tồi tàn 7,84% 7,58%
Ô nhiễm môi trường sống 45,1% 19,7%
Không có tài sản thiết yếu 16,67% 15,15%
x
Copyright: Tài liệu đại học ©