!"#!$%&'
( )"*
!+",!-
!"#
!$.&'
Họ và tên tác giả/012/0/34
Lĩnh vực công tác5461//78
Lĩnh vực sáng kiến/0491:;1
<:/78'=&&%'=&'
- 1 -
!"#!$%&'
( )>"*
!+",!-
?@
Họ và tên tác giả/012/0/34
Lĩnh vực công tác5461//78
Lĩnh vực sáng kiến/0491:;1
Năm học: 2011-2012
- 2 -
!"#!$%&'
hiện thành công phương pháp dạy học trên cũng đồng nghĩa với việc trang bị
được ở học sinh một số kỹ năng sống, giúp các em rèn luyện hành vi có trách
nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng, và Tổ quốc,
- Riêng đối với những học sinh thi khối B, kiến thức của Chương IV:
“Ứng dụng di truyền học trong chọn giống”, chiếm khoảng 22% (11/50) số điểm
trong cấu trúc của đề thi đai học.
Xuất phát từ những lý do nêu trên cộng với mong muốn nâng cao nghiệp
vụ công tác của bản thân, nâng cao chất lượng học tập và giúp học sinh yêu
thích môn học, tôi đã mạnh dạn áp dụng sáng kiến “Một số giải pháp nhằm nâng
cao chất lượng dạy và học Chương: Ứng dụng di truyền học trong chọn giống –
Sinh học 12” trong năm học 2011-2012 trên đối tượng học sinh 12 đang học
chương trình nâng cao mà tôi được phân công giảng dạy.
- 3 -
!"#!$%&'
Trong kết quả nghiên cứu này, điểm nổi bật của sáng kiến so với khi
không áp dụng là:
+ Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, học sinh nỗ lực nghiên cứu
và lĩnh hội kiến thức mới.
+ Tạo không khí lớp học thân thiện, thoải mái.
+ Hình thành được một số kỹ năng sống ở học sinh: kỹ năng thương
lượng, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng thể hiện sự tự tin, kỹ năng hợp tác, kỹ
năng kiểm soát cảm xúc,
+ Học sinh cảm thấy hứng thú học.
+ Trên cơ sở truyền thụ kiến thức bộ môn, giáo viên lồng ghép giới thiệu
một số ngành nghề liên quan đến sinh học, hiện nay đang có nhu cầu tuyển dụng
cao, cơ hội việc làm tốt nhưng nhiều em học sinh ít quan tâm như: ngành nông
học, điều dưỡng, công nghệ sinh học.
GAH"!IJK
ALMNOPO0Q1:
k'=&&%'=&'l
48
5 (&=mdn) 24 (e=n) 16 (ccmc%) 3 (fmcn) 0
- 4 -
!"#!$%&'
Với tinh thần trách nhiệm và tâm huyết với nghề đã thôi thúc tôi phải cố
gắng hoàn thành ý tưởng này, nhằm giúp các em:
+ Vừa lĩnh hội được kiến thức mới.
+ Vừa có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống,
xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với mọi người.
+ Hình thành thói quen tự giác học tập và rèn luyện ở HS tại nhà.
+ Vừa giúp các em có thêm một số hiểu biết và lựa chọn đúng những
ngành nghề mà mình sẽ học sau này.
→ xứng đáng là người chủ tương lai của đất nước.
AG6o1\/[\D/p8/6o1
Theo khung phân phối chương trình của Bộ GDĐT, Chương IV gồm 3
bài: Chọn giống vật nuôi và cây trồng; Tạo giống bằng công nghệ tế bào; Tạo
giống bằng công nghệ gen và tất cả phải truyền thụ đến học sinh trong 5 tiết.
Thay vì dạy theo trình tự quy định trong SGK từ bài 22→23→24, thì tôi linh
động sắp xếp lại nhưng vẫn đảm bảo truyền thụ đủ kiến thức của chương, bài
cho học sinh đồng thời rèn luyện cho các em một số kỹ năng sống cơ bản, tạo
không khí lớp học nhẹ nhàng hơn.
&A /0q1Xr83Z26[st691
- Nghiên cứu và nắm bắt tường tận các vấn đề của Chương IV.
- Hệ thống câu hỏi theo từng bài của cả Chương IV trên phiếu học tập.
- Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm để củng cố.
- Giáo án điện tử - máy chiếu.
- Sơ đồ động kỹ thuật chuyển gen do GV làm.
'A /0q1Xr83Z/78M61/
+ Nhóm 4: Tương tự nhưng thành tựu chọn giống vật nuôi trên thế giới.
w/0q1Xr8/sD6CD/785s26S12X{128;1212/oDCXxs”
+ Nhóm 1, 2: hợp tác hóa trang về một thành tựu lai giống điển hình
(ví dụ thành tựu tạo cây pomato từ khoai tây và cà chua) bằng công nghệ
dung hợp tế bào trần, hóa trang nhập vai vào nguyên liệu, sản phẩm của
thành tựu đó để trình bày cách thức tạo ra (5 phút).
+ Nhóm 3, 4: hợp tác hóa trang về một thành tựu nhân bản vô tính
động vật (ví dụ công nghệ tạo cừu Đôly), hóa trang nhập vai vào sản
phẩm của thành tựu đó trình bày cách thức tạo ra (5 phút).
w/0q1Xr8/sD6CD/785s26S12X{128;1212/o2|1$
+ Nhóm 1: Giới thiệu 1 thành tựu công nghệ gen ứng dụng trong nông
nghiệp trong 3 phút gồm: Ưu nhược điểm, cách tiến hành, khuyến khích
việc chuẩn bị hình minh họa thành tựu.
+ Nhóm 2: Tương tự nhưng thành tựu công nghệ gen ứng dụng trong y học.
+ Nhóm 3: Tương tự nhưng thành tựu công nghệ gen ứng dụng trong
lâm, ngư nghiệp.
+ Nhóm 4: Tương tự nhưng thành tựu công nghệ gen ứng dụng trong
bảo vệ môi trường.
XA6CD]54D/E'Tìm hiểu kiến thức bài “Chọn giống vật nuôi và cây trồng”
w/SDT6C1D/E883ZXx6k&e\/}Dl
- Đầu giờ tất cả học sinh nộp lại 1 phiếu học tập của bài học chọn
giống vật nuôi và cây trồng.
- GV lướt qua các phiếu trả lời của học sinh và gọi ngẫu nhiên 2 HS
của 2 nhóm bất kỳ trình bày lại nội dung các em đã tìm hiểu ở nhà trong
phiếu học tập.
- Gọi 2 HS của 2 nhóm còn lại cho ý kiến về phần trình bày của bạn.
- Giáo viên so sánh kết quả tìm hiểu của HS qua phần trình bày và qua
phiếu học tập, chốt lại kiến thức trọng tâm học sinh cần nắm.
- 6 -
* Tổ chức chương trình đố vui để học giữa các tổ về những vấn đề liên
quan đến kiến thức Chương IV.
* Tư vấn một số ngành nghề liên quan đến sinh học mà xã hội hiện nay
đang có nhu cầu tuyển dụng cao sau khi tốt nghiệp đồng thời giúp các em
hình dung được công việc mình sẽ đảm nhiệm trong tương lai, nếu theo học
ngành nghề đó. Ví dụ như:
• 2/x1/1;12/78:
- Là ngành trồng các cây trồng làm thực phẩm, thức ăn gia súc và
cây lấy sợi. Nông học nghiên cứu về tất cả các loại cây trồng và tất cả
- 7 -
!"#!$%&'
các yếu tố làm gia tăng sự phát triển của chúng như: ánh sáng, nước,
nhiệt độ, độ ẩm dưỡng chất cũng như những điều kiện ngăn cản sự
phát triển cây trồng: cỏ dại, bệnh
- Công việc chính nhà nông: Có kiến thức về chất lượng môi trường,
sinh thái, công nghệ sinh học, chọn tạo giống cây trồng, quản lý dịch
bệnh từ đó giải thích và quản lý cây trồng để dùng trong nông nghiệp,
trang trí đô thị theo phương pháp bền vững môi trường
- Cơ hội nghề nghiệp của kỹ sư nông học phong phú, đầy sáng tạo và
thách thức. Làm việc tại các công ty giống cây trồng, các công ty
chuyên khoa học và đời sống, công ty phân bón, hợp tác xã nông
nghiệp, các cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp, phát triển nông
thôn, công ty hóa chất, các trường đại học, cao đẳng với công tác
nghiên cứu và giảng dạy
- Điạ chỉ đào tạo: Đại học Nông lâm An Giang, Cần Thơ, trường cao
đẳng nông lâm các tỉnh
• 2x1/U6ƒ0]Y„12
- Nhu cầu nhân lực có trình độ cao lớn nên cơ hội học tập và làm việc
cho người học cũng rất rộng mở
ngư (giống, bệnh, chất lượng) tin-sinh học (genomics, công nghệ
prôtêin )
* Gv tổng kết điểm của các nhóm qua 5 tiết hoạt động, nhận xét rút
kinh nghiệm cho từng nhóm.
* HS làm bài kiểm tra kiến thức chương trong 5 phút.
dA 61//7Z8^D/`
ZA /6C0/78DQ\
@"*G*"…!†
[8XYj883Z‡04Duv1/8/7126S12ˆ
A6j6D/6o0tƒ120z12|1Dp1/691tx1/y1D5s
Phân biệt khái niệm và lợi ích nguồn gen nhân tạo nguồn gen tự nhiên. A/7126S12Da120z1X6C1]rD‚/‰\:
Biến dị tổ hợp được tạo ra bằng cách nào? Tại sao BDTH có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo giống mới?
Khái niệm và quy trình tạo giống bằng phương pháp gây đột biến?
A/x1/Dp08/7126S12
Trình bày một thành tựu chọn giống ở vật nuôi hoặc cây trồng, ở Việt Nam
hoặc trên thế giới, được tạo ra bằng 1 trong các phương pháp trên (thành tựu
tương đối
mới)
- 10 -
!"#!$%&'- 11 -
!"#!$%&'
Cách tiến hành? Cơ sở khoa học của kỹ thuật này?Ứng dụng?
- 12 -
!"#!$%&''A/y1XR1t;D•1/X{12TFD/0QD8/04`11/y1
Từ công nghệ tạo cừu Đôly (đã học sinh 11) nêu cách tiến hành kỹ thuật
nhân bản vô tính?
- 13 -
!"#!$%&'
Thế nào là ADN tái tổ hợp?
AH04Duv1/8/04`12|1:
Quy trình chuyển gen gồm những khâu nào? Đặc điểm của từng khâu?
‰6P
1. Có 7 chữ: Cấu trúc nằm trong tế bào chất của vi khuẩn, ADN vòng
mạch kép, nhân đôi độc lập với ADN của NST gọi là gì?
2. Có 11 chữ: Quy trình tạo những tế bào hoặc sinh vật có gen biến đổi,
có thêm gen mới, tạo ra cơ thể mang đặc điểm mới gọi là gì?
3. Có 6 chữ:. Tên enzim nối sử dụng trong kỹ thuật chuyển gen
4. Có 11 chữ: Tên enzim cắt sử dụng trong kỹ thuật chuyển gen
5. Có 9 chữ: Tế bào sau khi loại bỏ thành xelulôzơ gọi là gì?
6. Có 9 chữ : Plasmit hay thể thực khuẩn thường được dùng làm gì trong
quy trình chuyền gen?
7. Có 14 chữ: Sau khi nuôi hạt phấn thành các dòng tế bào đơn bội, người
ta làm gì tiếp theo để tạo những dòng có đặc tính mong muốn?
8. Có 11 chữ: Một phân tử ADN nhỏ được lắp ráp từ đoạn ADN của thể
truyển gen cần chuyển gọi là gì?
9. Có 10 chữ: Cừu Đôly sinh ra bằng phương pháp nào?
8A oD/S128y0/’6DuW812/6o:83128SXx6/7126S12tQD10;6
tx8y4Duz12$
y0&: Phương pháp gây đột biến nhân tạo đặc biệt có hiệu quả với đối
tượng sinh vật nào?
a.Vi sinh vật b. Nấm
c. Thực vật d. Động vật
y0': Trong chọn giống người ta tạo biến dị tổ hợp chủ yếu bằng
phương pháp
a. Lai phân tử b. Lai cá thể
c. Lai tế bào ( dung hợp tế bào trần) d. Lai khác loài
y0c: Phương pháp lai nào sau đây tạo tạo ưu thế lai tốt nhất?
a. Lai khác dòng b. Lai khác loài
c. Lai khác thứ d. Lai khác nòi
- 15 -
y0d: Trong kỹ thuật lai tế bào, tế bào trần là:
a. Tế bào sinh dục tự do được lấy ra khỏi cơ quan sinh dục.
b. Tế bào xôma tự do được tách ra khỏi tổ chức sinh dưỡng.
c. Tế bào đã được xử lý hóa chất làm tan màng tế bào.
d. Tế bào khác loài đã hòa nhập để trở thành tế bào lai.
y0e: Phương pháp gây đột biến nhân tạo ít có hiệu quả với đối tượng
sinh vật nào?
a.Vi sinh vật. b. Nấm.
c. Thực vật. d. Động vật.
y0f: Enzim dùng để cắt và nối ADN của tế bào cho và ADN của
plasmit ở những điểm xác định , tạo ADN tái tổ hợp là:
a. Restrictaza và ligaza.
b. Amilaza và ligaza.
- 16 -
!"#!$%&'
c. ADN pôlymeraza và Restrictaza.
d. ARN pôlymeraza và ligaza.
y0g: Điều nào không thuộc quy trình tạo giống mới bằng phương pháp
gây đột biến:
a. Tạo dòng thuần chủng của thể đột biến.
b. Chọn lọc các cá thể đột biến có kiểu hình mong muốn.
c. Xử lý mẫu vật bằng tác nhân gây đột biến.
d. Lai thể đột biến với dạng mẫu ban đầu.
y0h: Tế bào nhận ADN tái tổ hợp thường là:
a. Tế bào thực vật. b. Vi khuẩn E. Coli.
c. Tế bào động vật. d. Tế bào người.
y0i: Loại bỏ hoặc làm bất hoạt một gen không mong muốn trong hệ
gen là ứng dụng quan trọng của:
a. Công nghệ tế bào. b. Cộng nghệ sinh học.
- Nhân bản vô tính ở động vật bằng kỹ thuật chuyển gen.
A@!I
)”
•!–
+
"
GV thu phiếu học tập của
HS
1. Hoạt động 1: Nghiên cứu
công nghệ tạo giống thực vật
HS chuẩn bị và lên trình
bày nội dung đã được phân
công:
+ Nhóm 1, 2 lên diễn trước
trong 5 phút
+ Các thành viên của nhóm
3, 4 theo dõi và suy nghĩ sẵn
câu hỏi để trao đổi cùng
nhóm vừa trình diễn về một
số vấn đề liên quan đến cách
tiến hành, ưu điểm, cơ sở di
truyền hay bất cứ điều gì
nhóm quan tâm, có thể GV
sẽ đặt câu hỏi cho nhóm nếu
cần
Ví dụ:
(?) Tại sao phải bỏ vách tế
bào xenlulose của tế bào
trước khi cho dung hợp?
rất ổn định.
* Cơ sở di truyền của phương pháp:
tạo dòng thuần lưỡng bội từ dòng đơn
bội
'ANuôi cấy tế bào thực vật in vitro tạo
mô sẹo
* Cách tiến hành:
+ Nuôi tế bào xôma trong môi trường
nhân tạo, thành mô sẹo (callus)
+ Sử dụng các loại hormone sinh
trưởng để điều khiển mô sẹo thành cây
hoàn chỉnh.
* Ưu điểm: Nhân nhanh giống cây
trồng quý - hiếm và sạch bệnh.
* Cơ sở di truyền của phương pháp:
tạo dòng thuần lưỡng bội
- 18 -
!"#!$%&'
cơ sở di truyền của công
nghệ nuôi cấy hạt phấn, nuôi
cấy tế bào thực vật in vitro
tạo mô sẹo, tạo giống bằng
chọn dòng xôma có biến dị?
Gv nhận xét, sửa sai và
kết luận. (chiếu đáp án phiếu
học tập)
2. Hoạt động 2: Nghiên cứu
công nghệ tạo giống động
vật
chất thành một Tế bào lai xôma.
+ Tái sinh tế bào lai xôma thành cây lai
xôma (thể song nhị bội)
* Ưu điểm: tạo cây lai khác loài
mang đặc điểm của cả 2loài.
* Cơ sở di truyền của phương pháp:
Lai xa, lai khác loài tạo thể song nhị
bội, không thông qua lai hữu tính,
tránh hiện tượng bất thụ của con lai
A)*
1. Cấy truyền phôi (công nghệ tăng
sinh sản ở động vật)
* K/n: Cấy truyền phôi là kỹ thuật
lấy phôi từ động vật tách phôi thành
hai hay nhiều phần phôi riêng biệt
cấy phôi vào con cái động vật nhận
cho sinh sản
* Cách tiến hành: một trong ba cách
sau
+ Tách phôi thành 2 hay nhiều phần,
mỗi phần sau đó sẽ phát triển thành
một phôi riêng biệt áp dụng với thú
quý hiếm hoặc vật nuôi sinh sản chậm
- 19 -
!"#!$%&'
(?) Cừu Đôly giống cừu
nào?
(?) Thành phần nào trong tế
bào quyết định đặc tính di
bào?
GV mở rộng: Đầu tháng
11/2008 các nhà khoa học
Nhật đã tạo ra Gấu trúc nhân
bản vô tính, nhưng kết quả
là gấu mẹ đã sinh đôi: 1 con
(5’)
(5’)
(1’)
và ít
+ Phối hợp hai hay nhiều phôi thành 1
thể khảm mở ra hướng tạo vật nuôi
khác loài
+ Biến đổi gen của phôi theo hướng có
lợi cho người.
* Cơ sở tế bào học: Các cá thể được
nhân lên từ 1 hợp tử tập hợp giống
đồng nhất về kiểu gen, kiểu hình.
* Ứng dụng:
- Tạo vật nuôi khác loài
- Biến đổi các thành phần trong tế bào
của phôi khi mới phát triển theo hướng
có lợi cho con người
2. Nhân bản vô tính bằng kỹ thuật
chuyển nhân
* Nhân bản vô tính ở ĐV được nhân
bản từ tế bào xôma, không cần có sự
tham gia của nhân tế bào sinh dục, chỉ
cần tế bào chất của một noãn bào.
w[8XYj8D6C1/x1/k?l
A”: (4’)
Giáo viên sử dụng 3 bộ câu hỏi: 10 điềm, 9 điểm, 8 điểm củng cố nội
dung bài học tùy vào sự lựa chọn của HS, trả lời trong 2 phút.
GV&=U6`:
Nêu lợi ích của chọn giống thực vật bằng công nghệ tế bào?
GViU6`:
y0&: Ý nào không đúng đối với vai trò của nhân bản vô tính ở động vật:
a. Mở ra khả năng chủ động cung cấp các cơ quan thay thế cho các
bệnh nhân bị hỏng các cơ quan tương ứng
b. Để cải tạo giống và tạo giống mới
c. Có triển vọng nhân nhanh nguồn gen động vật quý hiếm có nguy
cơ tuyệt diệt
d. Tạo cơ quan nội tạng động vật từ các tế bào động vật đã được
chuyển gen người
y0': Để tạo các giống cây trồng mới có các kiểu gen khác nhau của
cùng một giống ban đầu, người ta dùng công nghệ tế bào nào?
a. Nuôi cấy hạt phấn
b. Nuôi cấy tế bào
c. Tạo giống bằng chọn dòng tế bào xôma có biến dị
d. Dung hợp tế bào trần
GVhU6`::
Ưu thế chính của lai tế bào so với lai hữu tính là: Tổ hợp được thông tin
di truyền giữa các loài đứng rất xa nhau trong bậc thang phân loại. Đúng
hay sai?
AB–:
- Làm phiếu học tập bài công nghệ gen
- Sưu tầm và tìm hiểu các thành tựu công nghệ gen ứng dụng trong các
lĩnh vực
- 21 -
5
áp dụng sáng kiến
j\US6
8/E12
?CD‡0R/78DQ\
j\
D/p8
12/6o:
?CD‡0R/78DQ\
Møc díi
TB
Møc TB
Møc
kh¸
Møc
giái
Møc d-
íi TB
Møc
TB
Møc
kh¸
Møc
giái
1'A
c
kdhl
21
(43,8 %)
16
ít do các em chưa chú ý nghe giảng, nhiều em còn làm việc riêng.
- Lớp thực nghiệm: Đa số học sinh khắc sâu kiến thức trọng tâm,
vận dụng linh hoạt các kiến thức đã học nên chất lượng bài kiểm tra có tỷ
lệ khá giỏi cao.
™Gx6/78T61/12/6o:
w)S6tj626[st691
- 22 -
!"#!$%&'
- Để phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh người GV
không ngại khó, phải kiên nhẫn, phải luôn nghĩ rằng các em có khả năng
và thừa khả năng làm tốt công việc được giao.
- Phải tâm huyết với nghề, thường xuyên cập nhật thông tin kịp thời
“nhìn xa trông rộng”.
- Phải biết lắng nghe và luôn khiêm nhường.
w)S6tj6/78M61/
- Học sinh phải năng động, hợp tác tích cực với giáo viên.
- Học sinh phải có ý thức tự giác học tập và rèn luyện.
- Lòng yêu thích say mê bộ môn sinh học.
A?@"*"
Luật Giáo dục năm 2005, Điều 2 đã xác định: Mục tiêu của giáo
dục phổ thông là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo
đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp; trung thành với lý tưởng
độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách,
phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc.
Như vậy mục tiêu của giáo dục phổ thông đã chuyển từ chủ yếu
trang bị kiến thức cho học sinh sang trang bị năng lực cần thiết cho các
em đặc biệt là năng lực hành động, năng lực thực tiễn. Phương pháp giáo
dục phổ thông cũng được đổi mới theo hướng “phát huy tính tích cực, tự
Trên đây chỉ là kinh nghiệm nhỏ của bản thân đúc rút được trong quá
trình giảng dạy. Rất mong nhận được sự góp ý chân thành từ các đồng nghiệp để
bản thân tôi được học hỏi kinh nghiệm và để sáng kiến này hoàn thiện hơn./.
Ninh Thuận, ngày 10 tháng 4 năm 2012
2Yœ6t6CD
/012/0/34
*›•ž)†?
wŸ
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
…………………………………………………
- 24 -
!"#!$%&'
w(
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
…………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
- 25 -
Copyright: Tài liệu đại học ©