Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
PHƯƠNG PHÁP KỂ CHUYỆN TRONG GIỜ HỌC LỊCH SỬ
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Năm học 2010-2011 là năm học thứ 9 bộ sách giáo khoa bậc trung học
cơ sở được triển khai trên diện rộng. Qua 9 năm thực hiện SGK Lịch sử mới
đã khẳng định rất nhiều ưu điểm so với SGK cũ. Hiện nay Bộ Giáo Dục nói
chung cũng như Sở Giáo Dục và đào tạo Bình Dương nói riêng đang triển khai
và thực hiện chương trình các bộ môn theo cuốn “Hướng dẫn thực hiện chuẩn
kiến thức, kĩ năng” và một số phương pháp, kĩ thuật dạy và học tích cực, ở bộ
môn Lịch sử đang được thực hiện trên địa bàn tỉnh nhà. Công cuộc đổi mới
phương pháp dạy học đang được tiến hành đồng bộ và thu được những kết quả
đáng kể, vai trò của người giáo viên là phải tạo được môi trường học tập thân
thiện, phong phú về hình thức, gần gũi để hướng dẫn học sinh biết cách học bộ
môn, gắn với trách nhiệm, lương tâm của người thầy, giữ được mối quan hệ
thoải mái, vui vẻ, tự tin, vừa tích cực, chủ động đưa các em tìm hiểu kiến thức,
vừa tạo được không khí học tập sôi nổi, tự giác, không gây cho lớp học rơi vào
tình trạng căng thẳng, gò ép nhất là ở bộ môn Lịch sử hiện nay rất nhiều phụ
huynh và học sinh cho là môn học phụ, không hứng thú học tập. Là giáo viên
dạy Lịch sử ở trường THCS, tôi mạnh dạn sử dụng một trong những phương
pháp nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh, đồng thời tạo được mối quan hệ
thân thiện, gần gũi giữa giáo viên và học sinh, góp phần làm cho học sinh có
lòng say mê yêu thích môn Lịch sử đó là phương pháp kể chuyện trong giờ
học Lịch sử.
B. NỘI DUNG:
I. THỰC TRẠNG:
- Nhìn chung công cuộc đổi mới phương pháp dạy học thu được những
kết quả đáng kể, tuy nhiên dư luận xã hội vẫn không khỏi băn khoăn về kết
quả thi tuyển sinh vào các trường Đại học môn Lịch sử quá thấp, thậm chí theo
Trang 1
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh

Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
+ Xem đây là môn học phụ, mỗi tuần chỉ một đến hai tiết, chỉ cần học sơ
sơ, môn Lịch sử ở trường THCS thỉnh thoảng mới thi tuyển vào lớp 10 THPT,
còn lên THPT nếu thi tốt nghiệp lúc đó tính sau.
+ Nhiều học sinh sợ học và học bài không thuộc vì bài quá dài, không
hiểu bài. Một số em chỉ chú trọng đầu tư cho các môn như Toán, Anh văn,
Hóa, Lí…còn môn Lịch sử không học hay chỉ học qua loa đại khái.
- Qua thống kê tình hình thực tế học sinh ở trường THCS Bình An-Dĩ
An về việc thích học bộ môn Lịch sử của khối 7 và 8 đầu năm học 2010-2011,
cho thấy tỉ lệ có 318/452 đạt 70,4% học sinh yêu thích, với nhiều lí do khác
nhau.
- Về phía giáo viên do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan nên việc
đầu tư cho tiết dạy chưa xứng tầm với yêu cầu của công cuộc đổi mới:
+ Có giáo viên dạy cả hai bộ môn như Lịch sử và Địa lý, Lịch sử và
Giáo dục công dân, hay Lịch sử và kiêm công tác khác nên việc đầu tư cho bộ
môn là chưa cao.
+ Có một số giáo viên dạy nhiều khối lớp, thậm chí có giáo viên dạy cả
4 khối từ khối 6 đến khối 9 nên đầu tư cho tiết dạy còn hạn chế.
+ Trên thực tế, SGK Lịch sử đề cập nhiều vấn đề nhưng lại yêu cầu giáo
viên phải dạy hết trong 45 phút, bản thân người dạy phải lo hoàn thành nội
dung, không hứng thú với bài giảng thì làm sao học sinh thích học môn Sử
được.
Thực trạng đặt ra nhiệm vụ cho các thầy cô giáo dạy Lịch sử ở các
trường phổ thông là phải tạo ra được môi trường học tập hứng thú cho học
sinh, xây dựng được mối quan hệ thân thiện gần gũi các em, làm cho các em
phần nào thấy được không phải chỉ học tập môn Lịch sử là nhiệm vụ bắt buộc
mà các em còn yêu thầy, mến cô bộ môn Lịch sử, đồng thời góp phần không
nhỏ nâng cao chất lượng bộ môn hơn. Xuất phát từ thực trạng trên, bản thân
tôi mới chọn phương pháp kể chuyện trong giờ học Lịch sử.
II. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:

nghe giảng của học sinh, khắc phục được phần nào những hạn chế trên và đã
Trang 4
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
có nhiều học sinh từ không thích học môn Sử nay đã yêu thích hơn và mến cô
hơn.
- Căn cứ vào đợt học tập chuyên môn hè 2010 trên cơ sở tinh thần quán
triệt chỉ đạo chuyên môn của Sở Giáo Dục và đào tạo Bình Dương, hướng dẫn
thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Lịch sử THCS của Bộ Giáo Dục - đào
tạo.
- Căn cứ vào thực tế công tác giảng dạy của trường THCS Bình An, căn
cứ vào chuyên đề đổi mới của tổ Sử - Địa năm học 2010-2011, căn cứ thực tế
dạy học của mình, bản thân tôi mới chọn phương pháp kể chuyện trong giờ
học Lịch sử.
III. CÁC GIẢI PHÁP:
1. Vài nét về phương pháp kể chuyện:
a. Khái niệm: Chuyện là truyện được kể bằng lời, dùng lời nói để kể lại,
nhằm tái tạo lần hai nội dung của truyện và lời kể là phương tiện chính của kể
chuyện.
b. Lời kể chuyện: Lời kể chuyện là yếu tố quan trọng của truyện, vì qua
lời kể, nội dung của truyện sẽ được tái tạo lại một cách sinh động, lý thú, vì lời
kể thể hiện cách nhìn, cách nghĩ, cách nhận xét đánh giá, biểu lộ thái độ của
người kể đối với câu chuyện đó.
c. Hình thức kể:
- Kể dưới dạng thuật chuyện: Trần thuật và tường thuật.
- Kể dưới dạng hư cấu.
- Kể dưới dạng kí hoặc truyện kí.
d. Phương pháp kể chuyện:
- Nắm được đối tượng nghe kể chuyện.
- Nghệ thuật kể: Ngắn gọn, súc tích; xây dựng nút chuyện phải kín; thắt
nút chuyện đến đỉnh điểm phải mau lẹ; mở nút chuyện phải nhịp nhàng, hợp lí;

nghĩa, cuộc kháng chiến, một chiến dịch… giáo viên sử dụng bản đồ, lược đồ
hay sa bàn… trong quá trình tường thuật sự kiện, có thể cho học sinh xem một
đoạn phim tư liệu Lịch sử, giáo viên kết hợp kể những câu chuyện có liên quan
Trang 6
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
đến sự kiện đang trình bày, cho học sinh quan sát trảnh ảnh. Điều này có tác
dụng giúp học sinh nhớ tốt hơn diễn biến, sau đó giáo viên có thể đặt một vài
câu hỏi để các em nêu lên những suy nghĩ của bản thân và rút ra được nội dung
bài học hoặc cho học sinh kể trên cơ sở đã chuẩn bị câu chuyện.
Ví dụ 1: Khi dạy bài 27: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân
Pháp xâm lược kết thúc(1953-1954) Lịch sử lớp 9 tiết 2, trong phần 2 của
phần II, khi trình bày sự kiện chiến dịch Điện Biên Phủ, giáo viên kể những
câu chuyện về tấm gương hi sinh của anh Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn
pháo, anh Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai, khi kể những câu
chuyện, giáo viên đặt câu hỏi để học sinh phát biểu suy nghĩ của mình: Nhận
xét và nêu suy nghĩ của em về tấm gương hi sinh của anh Tô Vĩnh Diện và anh
Phan Đình Giót?
Trang 7
Kéo pháo vào trận địa
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh

Ví dụ 2: Khi dạy bài 11: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược
Tống(1075-1077) tiết 2-Lịch sử lớp 7, giáo viên trình bày sự kiện nhà Lý chủ
động tấn công để phòng vệ vào tháng 10 năm 1077, bằng việc tấn công thành
Ung Châu, lúc này giáo viên kể câu chuyện Lý Thường Kiệt có sáng kiến cho
quân sĩ dùng chó làm nghi binh. Khi quân nhà Lý rút khỏi thành, ông hạ lệnh
Trang 8
Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ
châu mai trong trận đánh vào Him Lam
(13/3/1954)

Trang 9
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
Ví dụ 2: Khi dạy bài 23: Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 và sự
thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa- Lịch sử 9, giáo viên khai thác
Người đọc Tuyên ngôn độc lập, giáo viên khôi phục lại không khí tưng bừng
của ngày hội độc lập và tình cảm đầm ấm, chan hòa giữa Chủ tịch Hồ Chí
Minh với đồng bào, từ đó làm rõ biểu tượng về Hồ Chí Minh, một nhân vật
Lịch sử mà có lẽ không một người dân Việt Nam là không biết đến với một
thái độ tôn kính và biết ơn sâu sắc, người đã góp phần làm biến chuyển lịch sử
Việt Nam hiện đại, Hồ Chí Minh là con người của thời điểm có ý nghĩa bước
ngoặt trong tiến trình đi lên của lịch sử nước nhà…
Trang 10
Vua Hàm Nghi
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
a3. Đối với các bài học có nội dung những sự kiện lớn mang tính
bước ngoặt, tính thời đại, hay mở ra một triều đại mới…:
Đối với các bài học có nội dung như vậy, giáo viên sử dụng những câu
chuyện liên quan đến sự kiện này và sử dụng kết hợp với bài giảng, cho học
sinh quan sát tranh ảnh, nhấn mạnh nội dung mang tính bước ngoặt.
Ví dụ: Khi dạy bài 18: Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, Lịch sử 9, giáo
viên kể về việc các đại biểu đến dự Hội nghị đầy khó khăn, thử thách, việc gặp
gỡ các đại biểu ở sân vận động Hương Cảng, khung cảnh Hội nghị thành lập
Đảng tại một ngôi căn nhà của một công nhân ở bán đảo Cửu Long(Hồng
Công), khắc sâu ý nghĩa của việc thành lập Đảng tạo nên một bước ngoặt lịch
sử vô cùng quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Hay khi trình bày
đến sự kiện Luận cương chính trị (10/1930), giáo viên kể câu chuyện đồng chí
Trần Phú viết Luận cương chính trị ngay tại nhà tên quan Pháp số 90, phố Thợ
Nhuộm-Hà Nội: Nhà cao ba tầng, tầng dưới cùng xây kiểu hầm đá, cửa sổ nhỏ,
hình cửa tò vò, song sắt kiên cố, vị trí của ngôi nhà tuy hai mặt gần đường
nhưng cây cối bao phủ xanh kín, một không khí tĩnh lặng, có vẻ thâm nghiêm

Trần Phú(1930)
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
Ví dụ 2: Khi dạy bài 24: Cuộc kháng chiến chống Pháp từ năm 1858 đến
năm 1873, Lịch sử lớp 8 tiết 2, trong phần 1 có rất nhiều sự kiện vắn tắt, giáo
viên có thể kể câu chuyện về vụ đốt cháy tàu Et-pê-răng diễn ra trên sông Vàm
Cỏ Đông
(Nhật Tảo): Khi bọn chỉ huy Tây và bọn lính Lê Dương đang mê man
giấc ngủ trưa, trên sông Vàm Cỏ xuất hiện 5 chiếc ghe lớn, đồng loạt nghĩa
quân đốt cúi rơm phóng qua tàu địch, thấy tàu phát hỏa bọn lính hoảng hốt tìm
đường trốn thoát, một số tên bị giết ngay tại chỗ, một số bơi vào bờ bị dân
chúng bắt giết, trận hỏa công hoàn toàn thắng lợi. Kết hợp cho học sinh quan
sát tranh ảnh sau:
a5. Đối với các bài học có nội dung về kinh tế, chính trị, xã hội, văn
hóa, giáo dục…:
Những bài học có nội dung như thế này trong dạy học thường không
hấp dẫn, khô khan, giáo viên cần có những mẫu chuyện sinh động, kết hợp
Trang 14
Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu Pháp
trên sông Vàm Cỏ Đông
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
xem tranh ảnh để tạo nên sự hấp dẫn cho bài học hoặc qua phần học sinh tìm
hiểu các em tự kể, sau đó giáo viên đặt câu hỏi để các em nhận xét.
Ví dụ 1: Khi dạy bài 6: Văn hóa cổ đại, Lịch sử lớp 6. Khi trình bày về
văn hóa cổ đại, giáo viên kết hợp kể các mẫu chuyện về quá trình xây dựng,
những điều bí ẩn về Kim Tự Tháp: Diện tích 569.000m
2
, cao 146,5m, chiều
cao này tương đương với tòa nhà chọc trời 40 tầng, chân tháp hình vuông,
cạnh đáy dài 230,38m, thể tích 3521000 m3, trọng lượng khoảng 6 triệu tấn,
góc nghiêng 51 0 52’, Kim tự tháp do hàng chục vạn tảng đá lớn ghép lại với

tịch điền của Lê Hoàn ở cánh đồng Nội Xá. Khi dạy đến phần xã hội và văn
Trang 19
Bên trong đấu trường
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
hóa, giáo viên kể câu chuyện về sự đối đáp của sư Đỗ Thuận và sứ thần Lí
Giác năm 987.
Ví dụ 3: Khi dạy bài 12: Đời sống kinh tế, văn hóa, Lịch sử 7 tiết 1,
trong phần kinh tế nói về tình hình ruộng đất của nhà Lý, giáo viên kể chuyện
ruộng “Thác Đao” xuất phát từ nhân vật Lê Phụng Hiểu được vua Lý ban
ruộng đất dưới hình thức ném đao: Ông có công rất lớn trong việc dẹp loạn, Lý
Thánh Tông muốn ban tước cho Hiểu nhưng Hiểu không nhận, chỉ xin vua
đứng trên núi Băng Sơn(Thanh Hóa) ném con dao ra xa, dao đi đến đâu thì xin
lấy đất đến đấy. Nhà vua bằng lòng, Phụng Hiểu ném con dao xa hơn 10 dặm,
rơi xuống làng Đa Mi y theo lời hứa, vua lấy vùng đó ban cấp cho ông, từ đó
có tên ruộng “Thác Đao”, một tên gọi dùng cho các ruộng phong cấp thời Lý.
b. Sử dụng hình thức kể chuyện như thế nào cho có hiệu quả?
Căn cứ vào nội dung được trình bày ở phần 1 của phần III, tôi đề ra một
số yêu cầu cần phải thực hiện khi sử dụng phương pháp kể chuyện trong giờ
học Lịch sử, đó là:
- Những câu chuyện được kể cần có sự lựa chọn kĩ lưỡng, phục vụ yêu
cầu của bài học, có thể lựa chọn các tình tiết cho phù hợp, lược bớt những chi
tiết không cần thiết. Những câu chuyện đó phải phản ánh nội dung lịch sử có
liên quan đến bài học, tránh lạm dụng và phải phù hợp với quĩ thời gian trên
lớp.
- Người giáo viên phải rèn luyện cho mình một ngôn ngữ kể chuyện sao
cho sinh động, hấp dẫn, có tác dụng lôi cuốn học sinh.
- Trong khi kể chuyện có thể kết hợp cho học sinh quan sát tranh ảnh,
hiện vật có liên quan đến câu chuyện của mình kể. Có thể đặt câu hỏi cho học
sinh suy nghĩ về tình tiết hay câu chuyện vừa kể.
- Để phát huy tác dụng của hình thức kể chuyện trong các giờ học Lịch

các giờ học Lịch sử các câu chuyện có liên quan đến nội dung bài học được
học sinh đón nhận và tiếp thu bài học dễ dàng.
Trên đây là một số giải pháp chủ quan của cá nhân được đúc rút trong
quá trình dạy-học, tuy nhiên trong quá trình công tác, do hiểu biết của bản thân
Trang 21
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
còn hạn hẹp, vẫn còn nhiều thiếu sót trong việc áp dụng và thực hiện giải pháp
này, rất mong sự đóng góp, bổ sung của các đồng nghiệp để giải pháp của bản
thân được hoàn thiện hơn, áp dụng trong các tiết dạy ngày càng có hiệu quả
hơn.
III. TÀI LIỆU THAM KHẢO:
- Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Lịch sử trường
THCS-Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam.
- Phương pháp dạy học Lịch sử-trường Đại học sư phạm Hà Nội năm
2005.
- Tài liệu Diễn đàn sử học năm 2003.
- Tư liệu Lịch sử 6,7,8,9 - Nhà xuất bản giáo dục năm 2002.
- Việt sử giai thoại - Nguyễn Khắc Thuần - Nhà xuất bản giáo dục năm
2004.
- Những mẫu chuyện Lịch sử thế giới - Đặng Đức An - Nhà xuất bản
giáo dục năm 2002.
- Việt Nam sử lược - Trần Trọng Kim - Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí
Minh năm 2000.
Bình Dương, tháng 1 năm 2011
Người viết
Nguyễn Thị Lan Anh
Trang 22
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ CỦA TỔ CHUYÊN MÔN SỬ- ĐỊA
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ BÌNH AN

Trang 24
Phương pháp kể chuyện Nguyễn Thị Lan Anh
NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ CỦA BGK XÉT DUYỆT SÁNG KIẾN
KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP HỮU ÍCH CỦA PHÒNG
GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN DĨ AN
 
Trang 25