1. Tên đề tài:
MỘT VÀI BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG:
ĐỘI HÌNH ĐỘI NGŨ MÔN THỂ DỤC LỚP BỐN, LỚP NĂM
2. Đặt vấn đề:
Trong chương trình Thể duc (TD) tiểu học từ lớp 1 đến 5 có 4 phần cơ bản tương
ứng với 4 Chương, từ Chương I đến Chương IV, riêng lớp 4 và 5 có thêm Chương
V là nội dung lựa chọn. Nội dung Chương trình được xây dựng theo nguyên tắc
đồng tâm và được nâng cao dần về kiến thức và kĩ năng.
Tại sao phải tập trung nâng cao chất lượng dạy và học Chương I: Đội hình đội
ngũ môn Thể dục lớp 4 và lớp 5?
Nghiên cứu chương trình TD từ lớp 1 đến lớp 5 tôi thấy Bộ Giáo dục Đào tạo
(BGD-ĐT) sắp xếp chương đầu tiên là Chương đội hình đội ngũ. Bởi vì muốn dạy
tốt Chương II là Bài TD phát triển chung phải sử dụng phần đội hình đội ngũ như
đội hình hàng dọc, đội hình hàng ngang, dóng hàng, dồn hàng, nghiêm, nghỉ, mới
dạy được Chương II là Bài TD phát triển chung cũng như Chương III và IV đều
phải sử dụng đến đội hình đội ngũ. Chính vì vậy, chương trình TD từ lớp 1 đến lớp
5 đều phải học Chương đội hình đội ngũ. Nếu không học tốt chương I đội hình đội
ngũ thì làm sao có thể học tốt các chương còn lại.
Chương trình TD từ lớp 1 đến lớp 5 được BGD-ĐT xây dựng Chương đội hình
đội ngũ cụ thể như sau:
- Lớp 1:
- Tập hợp hàng dọc.
- Dóng hàng.
1
- Tư thế đứng nghiêm.
- Quay phải, quay trái.
- Dàn hàng, dồn hàng.
- Điểm số từ 1 đến hết.
- Đi thường theo nhịp.
- Lớp 2:
- Quay phải, quay trái.

kĩ năng.
- Nhiều năm được phân công giảng dạy môn Thể dục lớp 4 và 5 tôi nhận thấy về
kĩ năng thực hành về đội hình đội ngũ của các em còn nhiều hạn chế. Các em còn
mắc phải những lỗi như sau:
2
a/ Đối với cán sự bộ môn (cán bộ chỉ huy):
- Thường dùng thuật ngữ chuyên môn sai (khẩu lệnh).
- Dóng hàng sai.
- Vị trí phát lệnh tập hợp, vị trí chỉ huy không đúng .
- Tác phong chỉ huy chưa nghiêm túc.
b/ Đối với học sinh (HS) còn nhiều em mắc phải các lỗi sau:
- Dóng hàng không phân biệt dùng tay nào, cự li quá gần.
- Điểm số hay quay cả người về sau.
- Tư thế đứng nghiêm, nghỉ đặt bàn chân, tay chưa đúng, thường khom người về
trước.
- Quay phải, quay trái không xác định được hướng xoay, xoay quá 90 độ, không
xoay theo chiều kim đồng hồ.
- Giậm chân tại chỗ và đi đều sai chân, sai nhịp, đi đều không biết chân nào bước
trước, chân nào bước sau, đánh tay sai, chân bước quá dài hay quá ngắn, co gối quá
cao, đặt cả bàn chân xuống mặt đất, đi khom người
- Xô đẩy, chen lấn nhau khi tập hợp hoặc dồn hàng, dàn hàng.
Đây chính là nỗi lo lắng, băn khoăn trong quá trình giảng dạy của người giáo
viên khi bước vào đầu năm học.
Tôi xác định muốn giảng dạy đạt hiệu quả tốt cần phải khắc phục, sửa chữa lỗi
mà HS mắc phải nêu trên. Đây là những kiến thức, kĩ năng trọng tâm thuộc
Chương đội hình đội ngũ.
3. Cơ sở lí luận:
- Đội hình đội ngũ là một nội dung quan trọng của chương trình TD từ lớp 1 đến
lớp 5. Bởi vì, nếu không có GV không thể nào tổ chức có hiệu quả một giờ dạy và
học TD. Vì vậy trong quá trình giảng dạy cho HS, giáo viên (GV) cần kết hợp rèn

dưới, đi sâu và kiểm tra Chương đội hình đội ngũ kết quả như sau:
- Cán sự bộ môn (CSBM) sử dụng sai về thuật ngữ chuyên môn (sai khẩu lệnh)
70 đến 80 %. Các em lẫn lộn giữa khẩu lệnh môn TD với khẩu lệnh của Đội TNTP
Hồ Chí Minh.
- Khi dóng hàng dọc, dóng hàng ngang không xác định được sử dụng tay nào
cho đúng. Cán sự bộ môn không xác định được khi phát lệnh tập hợp hàng ngang
hay hàng dọc đưa ra tay nào cho đúng, tư thế không đứng nghiêm, vị trí phát lệnh
tâp hợp, vị trí người chỉ huy,
- Sai về tư thế đứng nghiêm, đứng nghĩ, các động tác quay phải, quay trái, quay
sau không xác điịnh được chiều xoay cho đúng (phần nầy đã học từ lớp1đến lớp 4)
- Khi giậm chân tại chỗ và đi đều không xác điịnh được chân nào bước trước,
chân nào bước sau, tay vung như thế nào,
- Lâu nay bộ môn Thể dục trong trường học (đặc biệt là trường tiểu học) chúng
ta còn xem nhẹ, có người còn cho đây là môn học phụ, thường là tập trung vào môn
Tiếng Việt, Toán, và một số môn khác, chưa thấy được tầm quan trọng của môn
học Thể dục ( kể cả PHHS). Nhiều em học sinh đến lớp thiếu dụng cụ học tập bộ
môn này như dây nhảy, cầu, trang phục, Một số nơi chưa có đầu tư về sân chơi,
bãi tập Quá trình giảng dạy một số GV ít đầu tư kể cả nội dung và phương pháp,
thậm chí đôi khi còn cắt xén chương trình, dành nhiều thời gian cho các môn học
khác, khi kiểm tra đánh giá xếp loại còn hời hợt, thiếu chính xác,
Một tín hiệu rất đáng mừng trong những năm gần đây được sự quan tâm của
ngành một số trường tiểu học đã có giáo viên dạy các môn chuyên như Thể dục,
Âm nhạc, Mỹ thuật, Ngoại ngữ, Chắc chắn, chất lượng các bộ môn này được
nâng lên, đáp ứng được yêu cầu mục tiêu của giáo dục đào tạo trong giai đoạn hiện
nay.
5. Nội dung nghiên cứu:
4
- Để kịp thời khắc phục những thiếu sót, những lỗi của HS thường mắc phải,
đảm bảo yêu cầu cần đạt được về chuẩn kiến thức, kĩ năng đối với HS theo Quyết
định số 16/2006 QĐ-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông-Cấp tiểu

thường mắc phải:
a/ Sửa sai về thuật ngữ chuyên môn ( khẩu lệnh):
Phần khẩu lệnh có dự lệnh và động lệnh, GV cần hướng dẫn HS cách hô kéo dài dự
lệnh còn động lệnh hô dứt khoát và nhấn giọng phần động lệnh. Muốn cán sự bộ
môn sử dụng đúng thuật ngữ chuyên môn là phải cho HS ghi chép vào sổ tay hoặc
vở và yêu cầu các em phải học thuộc lòng. Khi sử dụng thuật ngữ chuyên môn
không được thừa hay thiếu, cần phải ngắn gọn, chính xác và có tính thống nhất.
Ví dụ: Khi tập hợp hàng dọc cán sự bộ môn (CSBM) hô:
5
- Cả lớp tập hợp thành 2 hàng dọc (hoặc 3, 4 hàng dọc). Sau đó CSBM hô
tiếp:
- Nhìn chuẩn thẳng !
Khi tập đi đều dùng khẩu lệnh:
- Giậm chân! Giậm! - Đi đều! Bước! (động lệnh rơi vào chân phải)
b/ Sửa sai về dóng hàng ngang và hàng dọc:
- Nội dung dóng hàng các em đã đuợc học từ lớp 1 đến lớp 5. Trong quá trình thực
hành các em thường đặt tay sai khi tay phải khi tay trái, em đứng gần quá, em đứng
xa quá dẫn đến khom nguời GV thường xuyên quan tâm uốn nén.
- Giáo viên sửa sai bằng cách cho học sinh xem tranh hoặc cho các em xem mẫu,
làm mẫu để các em làm theo (xem phụ lục).
c/ Sửa sai về tư thế đứng nghiêm, đứng nghỉ:
- Tư thế các em đã học từ lớp 1 và trong quá trình lên lớp trên luôn đuợc nhắc lại
nhưng đa số các em đều thực hành sai, GV cần thường xuyên kiểm tra, thực hành
mẫu, nhắc nhở, cho một số em thi thực hành, biểu diễn theo tổ hoặc nhiều hình
thức khác.
d/ Sửa sai quay phải, quay trái, quay sau:
- Thường thuờng chúng ta thấy các em không xác định đuợc góc quay, quay phải
hay trái quá 90 độ, quay sau thường hay té ngã. Do tư thế đứng sai, thuờng vung
tay ra ngoài khi thực hiện các động tác. Giáo viên sửa sai bằng cách phân tích, làm
mẫu thật nhiều lần và tăng cuờng thực hành, bồi duỡng cho cán sự bộ môn, dành

- Cán sự bộ môn lớp là lực luợng nòng cốt, quan trọng của 1 lớp học, lực luợng này
không thể thiếu đựơc. Trong 1 tiết thể dục nguời giáo viên cần có những định
hướng thực hiện đổi mới phương pháp dạy học tích cực:
+ Tăng cường thực hành cho người học.
+ Phát huy tính tích cực chủ động của người học.
+ Chú trọng rèn luyện ý thức, tổ chức kỹ luật cho người học.
+ Người học hứng thú tập luyện với bài học được giao, tăng cường hoạt động
theo nhóm.
+ Thầy và trò tham gia vào quá trình đánh giá.
- Để thực hiện tốt những yêu cầu trên chúng ta cần xây dựng bồi duỡng lực lượng
cán bộ cán sự bộ môn có năng lực, là lực lượng cốt cán giúp cho giáo viên tổ chức
thực hiện một tiết dạy hiệu quả, thành công.
- Chính vì vậy, nguời giáo viên phải thường xuyên bồi dưỡng cho lực lượng cán sự
bộ môn. Nội dung cần tập trung bồi dưỡng là: Tư thế chỉ huy, vị trí chỉ huy, tác
phong, lời nói, cách điều hành, thực hành bài học, đặc biệt là sử dụng các khẩu lệnh
rõ ràng, ngắn gọn, biết hướng dẫn các tổ viên trong tổ cùng tham gia thực hành,
tham gia điều khiển, tham gia hoạt động nhóm.
h/ Tổ chức thi đua biểu diễn, khen thuởng:
- Trong những phương phapsdayj học đối với bộ môn Thể dục tôi nhận thấy việc tổ
chức cho các em thi đua biễu diễn là một trong những phương pháp đem lại hiệu
quả cao nhất. Qua phương pháp này, tạo ra cho các em tinh thần thi đua học tập,
hứng thú học tập và giúp cho giáo viên nhận đuợc những thiếu xót để kịp thời uốn
nén sửa chữa.
- Trong quá trình tổ chức thi đua biểu diễn GV có thể tổ chức thi biểu diễn theo tổ
hoặc cá nhân. Giáo viên nên khen nhiều hơn chê để động viên các em.
6. Kết quả nghiên cứu:
- Cuối năm những lớp tôi phụ trách giảng dạy 100% các em thực hành tốt về
chương đội hình đội ngũ, không còn các lỗi mắc phải như trước nữa.
- 100% học sinh đạt được yêu cầu chuẩn kiến thức và kỹ năng.
- Số học sinh được xếp loại hoàn thành tốt (A

Để đạt được hiệu quả giảng dạy bộ môn thể dục ở các cấp tiểu học yêu cầu của
một trường chuẩn quốc gia mức độ II nhà trường cần quan tâm hơn nữa trong việc
đầu tư sân chơi, bãi tập, có diện tích tối thiểu 50mx30m cho một lớp học hoặc
40mx80m cho hai lớp cùng học thể dục.
Đầu tư, mua sắm một số thiết bị dạy và học như các loại bóng chuyền, bóng rổ,
dây nhảy, cầu, hố nhảy
Bộ phận chuyên môn ngành GDDT và tổ chức Đội TNTP Hồ chí Minh cần có
sự thống nhất về thuật ngữ chuyên môn (hiện nay khẩu lệnh giữa chuyên môn và
Đội chưa có sự thống nhất).
Tam Kỳ, ngày 23 tháng 4 năm 2011
Người viết
Nguyễn Xuân Xuyến
8
9