Xây dựng và chia sẻ nguồn lực thông tin địa phương dạng số phục vụ bảo tồn di sản và phát triển kinh tế - xã hội

1

BỘ VĂ HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LNCH CỘG HOÀ XÃ HỘI CHỦ GHĨA VIỆT AM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúcHà ội, ngày 24 tháng 11 năm 2011

BÁO CÁO ĐỀ DẪ
HỘI GHN - HỘI THẢO XÂY DỰG VÀ CHIA SẺ
GUỒ LỰC THÔG TI ĐNA PHƯƠG DẠG SỐ
PHỤC VỤ BẢO TỒ DI SẢ
VÀ PHÁT TRIỂ KIH TẾ-XÃ HỘI

Tuyên ngôn năm 1994 của UESCO về thư viện công cộng đã xác định
thư viện công cộng cũng là: "trung tâm thông tin địa phương tạo điều kiện cho
người sử dụng của mình sự tiếp cận nhanh chóng tới tri thức và thông tin ở tất
cả các dạng thức”. Và “tổ chức việc phục vụ thông tin cần thiết cho các xí
nghiệp, tổ chức và các nhóm chuyên gia khác nhau của địa phương” là một
trong những nhiệm vụ của các thư viện công cộng.
Trong những năm gần đây, các thư viện công cộng Việt Nam (chủ yếu là
thư viện cấp tỉnh) đang từng bước chuyển từ thư viện truyền thống sang thư viện
điện tử. Vì thế bên cạnh tài liu, sn phNm thông tin truyn thng, thư vin các
thư vin trong c nưc ã có nhiu n lc trong vic sưu tp, biên son và phát
hành các sn phNm thông tin như: thư mc toàn văn chuyên , n phNm tóm tt,
tng quan cũng như dch v thông tin mi như: phc v theo ch  hi áp, nói
chuyn chuyên , dch v tra cu thông tin qua mng Mt trong nhng hot
ng  hình thành vn tài liu in t/tài liu s ưc các thư vin công cng

bn ti a phương và vit v a phương; t chc phc v bn c vn tài liu
này nhm phc v cho công cuc xây dng và phát trin a phương. (iu 6.
Khon 1, mc a)
Theo Quyt nh s 56/2007/Q-TTg ca Th tưng Chính ph v Chương
trình phát trin công nghip ni dung s Vit N am n năm 2010 ã phê duyt 9 d
án trong ó có d án phát trin h thng thư vin s do B Văn hóa Thông tin ch
trì.
Theo Quyt nh s 10/2007/Q- BVHTT ngày 04 tháng 05 năm 2007)
Quy hoạch phát triển ngành thư viện Việt am đến năm 2010 và định hướng
đến năm 2020, mt trong nhng nh hưng n năm 2020: “ng dng khoa
hc công ngh cao nhm t ng hoá, hin i hoá trong các khâu hot ng ca

Xây dựng và chia sẻ nguồn lực thông tin địa phương dạng số phục vụ bảo tồn di sản và phát triển kinh tế - xã hội

3

thư vin. Phát trin thư vin in t và thư vin k thut s”. Mc tiêu t ra là:
“Phn u n năm 2010, toàn b thư vin các tnh, thành ph ưc ni mng
vi Thư vin Quc gia Vit N am, Internet, s hoá 20% tài liu quý him,…”
Vi nh hưng này, các thư vin ã Ny mnh vic trin khai s hóa tài liu.
2.Công tác số hóa và xây dựng nguồn lực thông tin địa phương số
 ánh giá thc trng công tác s hóa và xây dng ngun lc thông tin a
phương s, B Văn hóa, Th thao và Du lch ã tin hành mt cuc iu tra các
thư vin công cng cp tnh trong phm vi c nưc. Kt qu, có 43 thư vin tnh
thành ph ã phn hi. Trong s ó có 25 thư vin (chim 58,1 %) ã trin khai
công tác s hóa. Vic s hóa tài liu a chí ã ưc ti trin khai to các thư
vin tnh nhm mc ích bo qun và quy t các ngun tài liu quý v mt mi
nhm giúp bn c và các nhà nghiên cu tip cn ưc thông tin v xut bn
phNm a phương, nhân vt lch s a phương, s kin a phương, vn  dân
tc hc và bn sc văn hóa truyn thng ca i phương mt cách y , thun

bao gm: TVKHTHTPHCM, Thư vin tnh Qung N gãi, Hà Tĩnh, Cn Thơ, Gia
Lai, Bình Dương, c Lc, Bình Thun, Vũng Tàu. Tuy nhiên, kinh phí dành
cho hot ng s hóa còn hn ch, có ti 83,3% thư vin ch ưc cp
50.000.000 ng/năm cho hot ng này. Ch có 3 thư vin ưc cp trên
100.000.000 ng cho hot ng s hóa: TVKHTHTPHCM, Thư vin tnh Bà
Ra-Vũng Tàu và Thư vin tnh Thanh Hóa.
Mt trong nhng hưng ưu tiên mà các thư vin hưng ti là s hóa các
tài liu quý him và tài liu a chí. Trong ó, 55,8 % thư vin tin hành s hóa
tài liu liu a chí và 20,9 % s hóa tài liu quý him.
Mc dù mi ưc trin khai, nhưng các thư vin ã thc hin s hóa mt
s lưng tài liu áng k.
Ti TVQGVN , công tác s hóa ưc bt u vi i tưng Lun án. Hin,
TVQGVN ã s hóa ưc 15.571 bn, tương ương vi 2.500.000 trang. Bên
canh ó TVQGVN còn s hóa các tài liu quý him. B Sưu tp ông Dương
Thng kê ã hình thành vi 829 cun (130.333 trang); B Sưu tp Thăng Long
Hà N i vi 850 cun , (407.970 trang);
Ti các thư vin tnh, vic s hóa ã t ưc mt s kt qu nht nh.
Tính n tháng 11/2011, TVKHTTTPHCM ã s hóa ưc hơn 3.000 tài liu
a chí vi 530.000 trang; Thư vin tnh Sơn La ã thc hin s hoá ưc 313
tài liu là sách ch Thái c vi 8.610 trang. N goài s hoá các tài liu là sách ch
Thái c, Thư vin tnh Sơn La ã s hoá toàn văn ưc 269 tài liu a chí vi
32.610 trang ; thư vin tnh Khánh Hòa s hóa ưc hơn 550 tài liu, Tha
Thiên Hu ã s hóa ưc 11.000 trang tài liu quý him, các sc phong, lun

Xây dựng và chia sẻ nguồn lực thông tin địa phương dạng số phục vụ bảo tồn di sản và phát triển kinh tế - xã hội

5

văn lun án và bài báo thí v a phương; Thư vin tnh ng N ai s hóa ưc
317 tài liu a chí vi 24.544 trang; Thư vin tnh Gia Lai s hóa ưc 47.200

Xây dựng và chia sẻ nguồn lực thông tin địa phương dạng số phục vụ bảo tồn di sản và phát triển kinh tế - xã hội

6

+ Một số thành tựu
- Công tác s hóa tài liu ã ưc các thư vin quan tâm và trin khai ti
nhiu thư vin. Vi vic s hóa ưc trin khai trong nhng năm va qua ã góp
phn hình thành nên ngun lc thông tin a phương s ã và ang góp phn
tích cc vào vic bo tn di sn và phát trin kinh t xã hi ti a phương.
- Các a phương ã có s quan tâm bưc u trong vic cp kinh phí và
u tư cho hot ng s hóa ca ca thư vin tnh. Các thư vin tnh ã có s la
chn ưu tiên s hóa i vi các tài liu quý him và tài liu a chí.
- N gun tài liu s hóa ã ưc các thư vin ưa ra phc v cho bn c
vi nhiu hình thc khác nhau. Mt s thư vin ã có s chia s và phi hp vi
nhau trong quá trình thc hin s hóa
+ Khó khăn và hạn chế

- Vic s hóa còn tin hành mang tính t phát, manh mún, thiu tp
trung và thiu s phi hp cht ch giưa các thư vin. Cho n nay, các thư vin
chưa t ra tiêu chuNn, qui trình, qui phm thng nht cho công tác s hóa tài
liu trong các thư vin.
- Kinh phí dành cho hot ng s hóa còn hn ch.
 nưc ta, do nhiu nguyên nhân (ch yu là do thiu kinh phí, trình  và
thit b công ngh ), hot ng s hóa tài liu và thông tin nói chung còn hn
ch, ch mi ưc thc hin  mt s thư vin và trung tâm thông tin ln thuc
Trung ương và mt vài thư vin tnh thông qua các d án tin hc và hin i hóa
thư vin do N hà nưc cp kinh phí hoc ưc th hưng các d án tài tr ca
nưc ngoài
Do vic thc hin s hóa ph thuc rt nhiu vào kinh phí, h tng cơ s
vt cht nói chung và trang thit b k thut nói riêng (máy tính, máy quét quang

- Trong vic la chn tài liu  s hoá, ta phi ưu tiên các tài liu c thù
ca thư vin, các tài liu duy nht và có giá tr lâu dài  trao i, ví d: các tài
liu quý him, các sưu tp có giá tr, không  âu có ; ưu tiên s hoá trưc ht
i vi tài liu chưa  âu s hoá, tài liu ting him, ting Vit, Song song
vi vic s hoá là vic xây dng các Siêu d liu i vi tng tài liu và cp
nht tài liu ã ưc s hoá này vào CSDL tương ng
- Các thư vin và cơ quan thông tin a phương cn phi hp, trao i kinh
nghim và chia s thông tin s hóa vi nhau. Các thư vin có th kt ni vi
TVQGVN , Cc Thông tin Khoa hc và Công ngh Quc gia  tăng cưng
thêm ngun lc s liên quan n kt qu nghiên cu và lun án tin sĩ to iu
kin cho ngưi c các a phương tip cn vi ngun tài liu xám quan trng
này.

Xây dựng và chia sẻ nguồn lực thông tin địa phương dạng số phục vụ bảo tồn di sản và phát triển kinh tế - xã hội

8

-  vic s hóa ưc thc hin mt cách chuyên nghip và không b chng
chéo lãng phí cn xây dng mt s trung tâm s hóa theo vùng và theo lĩnh vc.
 ánh giá ưc thc trng và tìm ra nhng gii pháp hu hiu nhm Ny
mnh vic xây dng và chia s ngun lc thông tin a phương s ti các thư
vin, thông qua cuc hôi tho này, Ban T chc rt mong nhn ưc nhng
tham lun và ý kin óng góp xoay quanh các vn  sau:
- N hu cu i vi ngun lc thông tin a phương dng s;
- Thc trng s hóa và xây dng ngun tài liu s ti các thư vin, nhng
vn  t ra liên quan n s hóa: Chính sách, kinh phí, bn quyn trong s
hóa, kinh nghim, công ngh, thit b s hóa
- N hng bt cp và khó khăn và mi quan tâm i vi s hóa tài liu trong
các thư vin công cng;
- Các gii pháp và k hoch Ny mnh vic xây dng và chia s ngun lc