TRƯỜNG THPT CHUYÊN TIỀN GIANG
TỔ SỬ ĐỊA
   SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
KHAI THÁC ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ
HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC ĐỊA LÍ 12
Giáo viên thực hiện: NGUYỄN HÙNG MINH
Môn: ĐỊA LÍ

Năm học: 2013 - 2014
21. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chương trình Địa lí 12 học về Địa lí Việt Nam. Trong các kì kiểm tra định
kì và kể cả thi tốt nghiệp, môn Địa lí có lợi thế hơn các môn khác là được mang
Atlat Địa lí Việt Nam vào phòng thi để làm bài.

Việc trang bị Atlat Địa lí Việt Nam của học sinh được hiệu trưởng nhà
trường yêu cầu bắt buộc, thường được nhắc nhở trong các buổi sinh hoạt dưới
cờ, trong hội nghị cha mẹ học sinh.
Việc khai thác Atlat Địa lí Việt Nam là một nội dung phải thực hiện trong
dạy học Địa lí 12, được giáo viên và học sinh nhiệt tình hưởng ứng; các bậc cha
mẹ học sinh có quan tâm tạo nhiều điều kiện trang bị cho con mình các dụng cụ
học tập, trong đó có cuốn Atlat Địa lí Việt Nam.
Trong cuộc thi “Sáng tạo thiết bị, đồ dùng dạy học lần thứ 2 của tỉnh Bạc
Liêu” tôi có làm phần mềm Atlat điện tử Địa lí Việt Nam đạt giải ba. Do đó đã
tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong việc khai thác Atlat trong hoạt động
dạy và học Địa lí 12.
Môn Địa lí 12 được nhà trường xếp 1 tiết dạy phụ đạo cho học sinh yếu
kém nên giáo viên bộ môn có nhiều điều kiện rèn luyện cho học sinh kĩ năng
khai thác Atlat Địa lí Việt Nam nhiều hơn.

2.2.2. Khó khăn
Việc trang bị Atlat Địa lí Việt Nam của học sinh chưa đầy đủ trong các
tiết học địa lí do nhiều nguyên nhân như học sinh hay bỏ quên Atlat Địa lí Việt
Nam ở nhà, cha mẹ một số học sinh thiếu quan tâm, học sinh mang cặp không
thích hợp cất Atlat Địa lí Việt Nam.
Các bản đồ do bộ cấp có nội dung không trùng khớp với nội dung các
trang Atlat Địa lí Việt Nam do đó khi khai thác các bản đồ nói trên không thuận
lợi cho việc giảng dạy của giáo viên, cho việc học tập của học sinh.
4

Cơ sở vật chất nhà trường xuống cấp, thiếu phòng học công nghệ có trang
bị máy chiếu đa phương tiện nên mỗi khi giảng dạy bằng giáo án điện tử, giáo
viên phải tự lắp ráp máy chiếu ở các tiết học ở các lớp. Có lúc nhiều giáo viên
cùng dạy học bằng bài giảng điện tử mà số lượng máy chiếu đa phương tiện có
hạn nên cũng gặp không ít khó khăn trong việc mượn máy chiếu đa phương tiện.

- Biết sử dụng màu sắc (ước hiệu) vùng khí hậu để nêu ra các đặc điểm khí hậu
của từng vùng khi xem xét bản đồ khí hậu.
- Nắm vững ước hiệu mật độ dân số khi tìm hiểu phân bố dân cư ở nước ta trên
bản đồ Dân cư.
- Ước hiệu các bãi tôm, bãi cá khi sử dụng bản đồ ngư nghiệp,
2.3.3.1.3. Biết khai thác các biểu đồ đối với các trang địa lí ngành kinh tế
2.3.3.1.3.1. Biểu đồ giá trị tổng sản lượng các ngành hoặc biểu đồ diện tích
của các ngành trồng trọt
Thông thường mỗi bản đồ ngành kinh tế đều có từ 1 đến 2 biểu đồ thể
hiện sự tăng, giảm về giá trị tổng sản lượng, về diện tích (đối với các ngành
nông lâm nghiệp) của các ngành kinh tế, học sinh biết cách khai thác các biểu đồ
trong các bài có liên quan.
2.3.3.1.3.2. Biết cách sử dụng các biểu đồ hình tròn để tìm giá trị sản lượng
từng ngành ở những địa phương tiêu biểu
- Giá trị sản lượng lâm nghiệp ở các địa phương (tỷ đồng) trang 20 Atlat Địa lí
Việt Nam.
- Giá trị sản lượng công nghiệp nhẹ và công nghiệp thực phẩm (triệu đồng) trang
22 Atlat Địa lí Việt Nam.
2.3.3.1.4. Biết rõ câu hỏi như thế nào, có thể dùng Atlat Địa lí Việt Nam
- Tất cả các câu hỏi đều có yêu cầu trình bày về phân bố sản xuất, hoặc có yêu
cầu nói rõ ngành đó phân bố ở đâu, vì sao phân bố ở đó? Trình bày về các trung
tâm kinh tế đều có thể dùng bản đồ của Atlat Địa lí Việt Nam để trả lời.
- Tất cả các câu hỏi có yêu cầu trình bày tình hình phát triển sản xuất, hoặc quá
trình phát triển của ngành này hay ngành khác, đều có thể tìm thấy các số liệu ở
6

các biểu đồ của Atlat Địa lí Việt Nam, thay cho việc phải nhớ các số liệu trong
SGK.

2.3.3.1.5. Biết sử dụng đủ các trang Atlat Địa lí Việt Nam cho 1 câu hỏi

các bản đồ: Địa hình, Đất, Thực vật và động vật, phân tích tiềm năng nông
nghiệp; bản đồ Địa chất-khoáng sản trong quá trình phân tích thế mạnh công
nghiệp, phân tích nguồn lao động trong quá trình xem xét bản đồ Dân cư và dân
tộc.
- Khi sử dụng nhiều bản đồ trong Atlat Địa lí Việt Nam có liên quan đến nội
dung cần trả lời ta cần cuộn tròn các trang Atlat Địa lí Việt Nam có liên quan để
đỡ mất thời gian lật, dễ dàng đối chiếu giữa các trang Atlat Địa lí Việt Nam để
tìm mối quan hệ giữa chúng.
2.3.3.1.5.3. Loại bỏ những bản đồ không phù hợp với câu hỏi:
Ví dụ:
- Đánh giá tiềm năng phát triển cây công nghiệp có thể sử dụng bản đồ: đất, địa
hình, khí hậu, dân cư, nhưng không cần sử dụng bản đồ khoáng sản.
- Đánh giá tiềm năng phát triển công nghiệp có thể sử dụng bản đồ khoáng sản
nhưng không cần sử dụng bản đồ đất, nhiều khi không sử dụng bản đồ khí hậu

2.3.3.2. Hướng dẫn học sinh các dạng câu hỏi liên quan đến việc khai thác
Atlat Địa lí Việt Nam theo trình tự nội dung các bài học.
Câu 1: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4, kể tên các quốc gia giáp với
nước ta trên đất liền, trên biển. (Bài 2)
Câu 2: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 13, 14 và kiến thức đã học:
a) So sánh vùng núi Đông bắc với vùng núi Tấy Bắc.
b) So sánh vùng núi Trường Sơn Bắc với vùng núi Trường Sơn Nam.
c) So sánh Đồng bằng sông Hồng với Đồng bằng sông Cửu Long.
Câu 3: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, nêu các thế mạnh và
hạn chế về tự nhiên của khu vực đồi núi và đồng bằng đối với phát triển kinh tế -
xã hội.
8

Câu 4: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 13, 14, 4 và 5 xác định vị trí các
vịnh biển hạ Long, Đà Nẵng, Xuân Đài, Vân Phong, Cam Ranh. Các vịnh biển

Câu 16: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 20 và kiến thức đã học:
a) Em hãy trình bày điều kiện phát triển ngành thủy sản của nước ta.
b) Em hãy trình bày tình hình phát triển ngành thủy sản của nước ta trong
thời gian qua.
Câu 17: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 18 và kiến thức đã học, em hãy kể
tên các nông sản của vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng Bằng sông Cửu Long,
Bắc Trung Bộ.
Câu 18: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 20, và kiến thức đã học:
a) Em hãy nhận xét sự chuyến dịch cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp
của nước ta phân theo nhóm ngành và phân theo thành phần kinh tế qua các năm
2000 và 2007. Giải thích.
b) Trình bày sự phân hóa lãnh thổ công nghiệp của nước ta, vì sao có sự
phân hóa đó?
c) So sánh quy mô và cơ cấu ngành công nghiệp của các trung tâm công
nghiệp TP.HCM và Cần Thơ. Giải thích vì sao hoạt động công nghiệp ở
TP.HCM phát triển mạnh?
Câu 19: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 22:
a) Kể tên các nhà máy điện có công suất trên 1000MW của nước ta.
b) Trình bày tình hình phát triển ngành công nghiệp năng lượng của nước
ta trong thời gian qua.
Câu 20: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 23:
a) Kể tên các cửa khẩu của nước ta với Trung Quốc, Lào, Campuchia.
b) Kể tên các cảng biển và sân bay quốc tế của nước ta.
Câu 21: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 24 và kiến thức đã học, em hãy
cho biết thành tựu và hạn chế của hoạt động ngoại thương nước ta thời gian qua.
Câu 22: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 25:
10
a) Kể tên các di sản thiên nhiên thế giới và các di sản văn hóa thế giới của
nước ta.
b) Kể tên các trung tâm du lịch cấp quốc gia và cấp vùng của nước ta.

1.

Lê Thúy Duy
5,5 8,5
Tiến bộ rõ
2.

Nguyễn Bá Đạo
7,5 7,5
Giữ vững
3.

Đỗ Mỹ Huyền
8,5 8,5
Giữ vững
4.

Nguyễn Chí Linh
5,5 7,5
Tiến bộ rõ
5.

Ngô Trúc Mai
8,5 8,0
Khá ổn định
6.

Nguyễn Thị Yến Nhi

7,0 6,8

4,5 6,0
Tiến bộ rõ
Qua kết quả bài làm kì kiểm tra 1 tiết của học kì I và học kì II cho thấy
trong tổng số 12 học sinh trực tiếp theo dõi tác động cho thấy có 05 em có kết
quả học tập được tiến bộ thấy rõ chiếm tỉ lệ 41,7%; có 01 học sinh có tiến bộ,
chiếm tỉ lệ 8,3%, có 02 học sinh giữ vững thành tích, chiếm tỉ lệ 16,7%, 04 học
sinh có thành tích học tập khá ổn định, chiếm tỉ lệ 33,3%.
Ở học kì II, cả 12 em đều có điểm từ trung bình trở lên, đạt tỉ lệ 100%; so
với học kì I thì tỉ lệ này là 75%, còn lại học lực yếu chiếm tỉ lệ 25%.

3. KẾT LUẬN
Nội dung địa lý trong Atlát rất phong phú, phù hợp với chương trình học
tập của một số khối lớp học cụ thể, phù hợp đối tượng và tiến trình giảng dạy địa
lý trong nhà trường.
Các bản đồ trong Atlat Địa lí Việt Nam có màu sắc đẹp, kích thước lớn
hơn các bản đồ trong sách giáo khoa, chi tiết hơn, sử dụng nhiều màu sắc và thể
hiện nội dung địa lý phong phú cùng với bộ tranh ảnh minh hoạ, biểu đồ và các
số liệu tra cứu. Do vậy nó đã được giáo viên và học sinh đón nhận. Khai thác
hiệu quả Atlat Địa lí Việt Nam nhằm giúp giáo viên đổi mớp phương pháp giảng
dạy, ôn tập và kiểm tra đánh giá học sinh mạng lại hiệu quả cao hơn so với việc
ít khai thác hoặc không khai thác Atlat Địa lí Việt Nam.
Với các bản đồ trong Atlát, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tự lấy số
liệu hoặc tính toán lấy số liệu mà không cần phải nhớ thuộc lòng, khái quát
những kiến thức tiếp thu được qua bài giảng và học sinh học được những gì
trong bài giảng trên lớp thì phần nhiều cũng đã được thể hiện trong Atlat Địa lí
Việt Nam.
Việc khai thác Atlat Địa lí Việt Nam đã đem lại hiệu quả cao cho hoạt
động dạy và học Địa lí 12.
12
Trong đề tài này tôi muốn trao đổi với các bạn đồng nghiệp những kinh TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hướng dẫn học và khai thác Atlat Địa lí Việt Nam
Tác giả: GS.TS Lê Thông, PGS.TS Nguyễn Minh Tuệ, Vũ Đình Hòa – NXB
Đại học quốc gia TP.HCM.

2. Hướng dẫn ôn tập thi tốt nghiệp THPT năm học 2011-2012
Tác giả: Phạm Thị Sen, Đỗ Anh Dũng, Lê Mỹ Phong – NXB Giáo Dục.

3. Bồi dưỡng học sinh giỏi địa lí THPT
Tác giả: Lê Thông, Nguyễn Đức Vũ, Nguyễn Minh Tuệ – NXB Giáo Dục.

14