ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGUYỄN ĐỨC MẠNH

PHÁT TRIỂN KINH TẾ THEO CHƢƠNG TRÌNH
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN
THẠCH THẤT, THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội - 2014



LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, và có kế
thừa các công trình nghiên cứu trước đó có liên quan đến đề tài.
Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa
từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Tác giả luận văn Nguyễn Đức Mạnh

phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới ở Thạch Thất 44
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên 44
2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội 48
2.2. Những thành quả sau 4 năm thực hiện phát triển kinh tế theo Chương
trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Thạch Thất (2010 - 2013) 51
2.2.1. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 51
2.2.2. Khai thác và sử dụng nguồn nhân lực 58
2.2.3. Phát triển các hình thức sản xuất 60
2.2.4. Kết cấu hạ tầng - kỹ thuật 63
2.3. Những hạn chế và nguyên nhân trong phát triển kinh tế theo Chương
trình xây dựng nông thôn mới của huyện Thạch Thất 66
2.3.1. Những hạn chế 66
2.3.2. Nguyên nhân của những hạn chế 71
CHƢƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ
THEO CHƢƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN
THẠCH THẤT - THÀNH PHỐ HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2014 - 2020 74
3.1. Bối cảnh trong nước tác động đến sự phát triển của Thạch Thất 74
3.2. Định hướng và mục tiêu phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng
nông thôn mới ở Thạch Thất giai đoạn 2014-2020 75
3.2.1. Định hướng phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng nông thôn
mới huyện Thạch Thất giai đoạn 2014-2020 75
3.2.2. Mục tiêu chủ yếu trong phát triển kinh tế huyện Thạch Thất giai đoạn
2014 - 2020 78
3.3. Các giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng
nông thôn mới ở Thạch Thất giai đoạn 2014 - 2020 80
3.3.1. Nhóm giải pháp về xây dựng, thực hiện quy hoạch phát triển kinh tế 80
3.3.2. Nhóm giải pháp về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các ngành
nghề, dịch vụ ở nông thôn 82
3.3.3. Nhóm giải pháp về phát triển các nguồn lực đáp ứng các yêu cầu phát
triển kinh tế 86

HĐH
Hiện đại hóa
6
HTX
Hợp tác xã
7
Ha
Hecta (đơn vị đo diện tích, 1ha = 10.000m
2
)
8
KT-XH
Kinh tế - xã hội
9
Nxb
Nhà xuất bản
10
SL
Số lượng
11
TM-DV
Thương mại - Dịch vụ
12
TTCN
Tiểu thủ công nghiệp
13
UBND
Ủy ban nhân dân
14
XD

52
5
Bảng 2.5
Cơ cấu giá trị sản xuất ngành nông nghiệp
54
6
Bảng 2.6
Kết quả sản xuất nông nghiệp 4 năm 2010-2013
55
7
Bảng 2.7
Kết quả sản xuất một số ngành CN, TTCN chủ
yếu trên địa bàn huyện năm 2013 (Tính theo giá
cố định 1994)
56
8
Bảng 2.8
Hiện trạng làng nghề huyện Thạch Thất
(Năm 2013)
57
9
Bảng 2.9
Tình hình lao động và việc làm giai đoạn
2010 - 2013
59
10
Bảng 2.10
Tình hình kinh tế trang trại huyện Thạch Thất
năm 2013
61

Thu nhập bình quân đầu người huyện Thạch
Thất, huyện Đan Phượng và cả nước giai đoạn
2010 - 2013
53
2
Hình 2.2
Cơ cấu sử dụng điện theo thành phần qua các
năm
65
3
Hình 3.1
Mô hình liên kết 4 nhà trong phát triển kinh tế ở
Thạch Thất
91
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong xu thế hội nhập và phát triển đang diễn ra sâu rộng, dưới sự lãnh
đạo của Đảng, nước ta đang nỗ lực thực hiện thành công tiến trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước để xây dựng nước ta thành
một nước công nghiệp tạo tiền đề cho bước phát triển cao hơn hướng tới thực
hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.
Tuy nhiên sẽ không thể có một nước công nghiệp nếu như nông nghiệp, nông
thôn còn lạc hậu và đời sống nông dân còn thấp. Nhận thức rõ vấn đề này, tại
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng ta xác định cần phải “Xây dựng
nông thôn mới ngày càng giàu đẹp, công bằng, dân chủ, văn minh, có cơ cấu
kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát

Thạch Thất luôn quan tâm sát sao, nỗ lực chỉ đạo, tổ chức thực hiện Chương
trình xây dựng nông thôn mới trong toàn huyện và đã thu được những kết quả
bước đầu đáng khích lệ. Tuy nhiên, thực tế quá trình thực hiện cho thấy hầu
hết các địa phương đều đang đầu tư dàn trải và chú trọng nhiều vào việc triển
khai thực hiện các dự án xây dựng cơ bản mà chưa có sự quan tâm đúng mức
tới việc triển khai các giải pháp phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho
người dân địa phương. Trong khi đó, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tuy
đã đúng hướng nhưng diễn ra còn chậm, phát triển thiếu quy hoạch, sản xuất
nông nghiệp vẫn còn manh mún, hiệu quả thấp; việc khôi phục và phát triển
lại các làng nghề truyền thống gặp nhiều khó khăn, các hoạt động dịch vụ hỗ
trợ sản xuất còn hạn chế; vấn đề giải quyết công ăn việc làm cho người lao
động gặp khó khăn, nhất là các vùng phải thu hồi đất cho các dự án phát triển
KT-XH; chênh lệch giàu nghèo giữa các địa phương còn lớn đang là những
vấn đề bức xúc trong xã hội. Điều này dẫn đến kinh tế ở một số xã phát triển 3
chưa vững chắc, không có chiều sâu, chất lượng và hiệu quả chưa cao, quan
hệ hợp tác trong sản xuất kinh doanh còn hạn chế từ đó đã làm suy giảm “lực
nội sinh” trong quá trình xây dựng nông thôn mới của địa phương.
Xuất phát từ những yêu cầu về đẩy nhanh quá trình thực hiện xây dựng
nông thôn mới và tình hình trên đây, tác giả tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Phát triển kinh tế theo Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở huyện
Thạch Thất, thành phố Hà Nội”.
2. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Phát triển nông nghiệp, nông thôn là một trong những trọng tâm trong
chiến lược phát triển KT-XH của nước ta, được Đảng và Nhà nước hết sức coi
trọng, đây cũng là vấn đề được các nhà lý luận, các nhà kinh tế học, các nhà
làm chính chính và các tổ chức quan tâm nghiên cứu. Cho đến nay đã có
nhiều Nghị quyết của Đảng và Nhà nước về nông nghiệp, nông thôn và nông

mới” của tác giả Nguyễn Sinh Cúc, Nxb Thống kê, năm 2003. Đây là công
trình nghiên cứu dài hơi, công phu của tác giả với những phân tích có tính
thuyết phục về quá trình đổi mới nông nghiệp Việt Nam sau gần 20 năm. Công
trình đã luận giải rõ quá trình đổi mới, hoàn thiện chính sách nông nghiệp,
nông thôn nước ta trong những năm đổi mới, những thành tựu và những vấn đề
đặt ra trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam.
Công trình nghiên cứu: “Giáo trình phát triển nông thôn” của tác giả
Mai Thanh Cúc và Quyền Đình Hà đồng chủ biên do Nxb Nông nghiệp ấn
hành năm 2005 đã đưa ra cái nhìn tổng quan nhất về kinh tế nông thôn, phát
triển kinh tế nông thôn, phát triển cơ sở hạ tầng dịch vụ xã hội và môi trường
nông thôn. Đồng thời công trình công trình cũng khẳng định được vai trò, vị
trí của nhà nước và các tổ chức trong phát triển nông thôn Việt Nam. 5
Công trình nghiên cứu: “Phong trào “Mỗi làng, một sản phẩm” - một
chiến lược phát triển nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa” của tác giả
Nguyễn Mạnh Hùng (Nxb Nông nghiệp, 2006) đã khái quát hình ảnh khu vực
nông thôn trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Công trình cũng đưa
ra những phân tích, đánh giá có giá trị về Chương trình “Mỗi làng một nghề”
ở Việt Nam theo ảnh hưởng sự lan tỏa của phong trào “Mỗi làng một sản
phẩm” ở Nhật Bản.
Công trình: “Phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Quảng Bình trong quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” luận án tiến sỹ kinh tế của tác giả
Nguyễn Cao Chương (Nxb Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí
Minh, 2012) là một trong những công trình mới nhất nghiên cứu về phát triển
kinh tế nông thôn. Bằng những luận cứ thuyết phục công trình đã cung cấp hệ
thống cơ sở lý luận và thực tiễn cho phát triển kinh tế nông thôn, đồng thời
nêu ra được phương hướng phát triển cho khu vực kinh tế nông thôn còn
nhiều lạc hậu.

thực trạng phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng nông thôn mới ở
huyện Thạch Thất để làm rõ mặt tích cực, mặt tồn tại hạn chế, những vấn đề
phát sinh trong quá trình thực hiện, tìm ra nguyên nhân của những hạn chế,
tồn tại đó, đề xuất các định hướng, giải pháp thực hiện có hiệu quả.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Làm rõ những cơ sở lý luận và thực tiễn của quá trình phát triển kinh
tế theo Chương trình xây dựng nông thôn mới.
- Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển kinh tế ở nông thôn của
huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội. 7
- Đề xuất các định hướng, mục tiêu và giải pháp nhằm thực hiện phát
triển kinh tế theo các tiêu chí của Chương trình nông thôn mới đề ra.
Để thực hiện được nhiệm vụ nghiên cứu này, luận văn tập trung làm rõ
câu hỏi nghiên cứu: Với điều kiện thực tế hiện nay, Thạch Thất cần làm gì để
đẩy mạnh phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng nông thôn mới?
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung làm rõ, hệ thống hoá cơ sở lý luận về phát triển kinh tế,
về vai trò của kinh tế theo Chương trình xây dựng nông thôn mới. Phân tích
thực trạng phát triển kinh tế trong quá trình xây dựng xã nông thôn mới ở
huyện Thạch Thất.
Phạm vi nghiên cứu: Là nghiên cứu phát triển kinh tế trong quá trình
xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội.
Thời gian nghiên cứu: Khảo sát từ năm 2010 đến năm 2013.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Phương pháp luận được sử dụng trong quá trình nghiên cứu là phương
pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để giải thích các hiện tượng kinh
tế, xã hội.
Các phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm có:

trạng sau 4 năm thực hiện phát triển kinh tế theo chương trình xây dựng nông
thôn mới (2010 - 2013) trên địa bàn huyện Thạch Thất theo nội dung, chỉ tiêu
đã đề xuất. Chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong
phát triển kinh tế theo chương trình xây dựng nông thôn mới ở Thạch Thất. 9
- Làm rõ định hướng, mục tiêu phát triển kinh tế theo chương trình xây
dựng nông thôn mới ở Thạch Thất đến năm 2020. Đề ra được các giải pháp
chủ yếu phát triển kinh tế theo chương trình xây dựng nông thôn mới ở Thạch
Thất giai đoạn 2014 - 2020.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm ba chương cơ bản như sau:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế theo Chương
trình xây dựng nông thôn mới.
Chƣơng 2: Thực trạng phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng
nông thôn mới ở huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội.
Chƣơng 3: Phương hướng và các giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế
theo Chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Thạch Thất, thành phố
Hà Nội trong giai đoạn 2014 - 2020. 10
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
THEO CHƢƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
1.1. Khái lƣợc về Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới
1.1.1. Nông thôn và phát triển nông thôn
1.1.1.1. Nông thôn

sống của dân cư nông thôn.
Như vậy, phát triển nông thôn có tác động theo nhiều chiều cạnh khác
nhau. Ngày nay các nhà học giả và các nhà làm chính sách luôn quan tâm tới
vấn đề phát triển nông thôn bền vững, đó là sự phát triển KT-XH nông thôn
với tốc độ cao, là quá trình làm tăng mức sống của người dân nông thôn; phát
triển nông thôn phù hợp với nhu cầu của con người, đảm bảo sự tồn tại bền
vững và sự tiến bộ lâu dài trong nông thôn.
Xuất phát từ các quan điểm trên, theo tác giả luận văn: Phát triển nông
thôn là: - Về tổng quát: Phát triển nông thôn bao gồm tất cả các vấn đề gắn
với đời sống của người dân và môi trường, không gian sống của khu vực nông
thôn; - Là một quá trình đa chiều hướng tới hội nhập bền vững trong tất cả các
lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường; - Một quá trình ổn định và
bền vững với những thay đổi về kinh tế , xã hội, văn hóa, môi trường hướng
tới hiện đại và sự thịnh vượng lâu dài của cả cộng đồng.
1.1.2. Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới
Nông thôn mới là khái niệm chỉ mang tính tương đối và biến động theo
từng quốc gia, từng thời kì nhất định. Có thể khẳng định rằng: Nông thôn mới
trước tiên phải là nông thôn, không phải thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và 12
khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo năm nội
dung cơ bản sau:
Thứ nhất, đó là làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại;
Thứ hai, sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng
hóa;
Thứ ba, đời sống về vật chất và tinh thần của người dân ở nông thôn
ngày càng được nâng cao;
Thứ tư, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển;
Thứ năm, xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ [26].

nhóm kinh tế và tổ chức sản xuất bởi đây là những yêu cầu cốt lõi và cũng là
những tiêu chí khó thực hiện. Thực hiện được các tiêu chí này sẽ là cơ sở để
các địa phương thực hiện nhanh và có hiệu quả các tiêu chí khác. Tuy nhiên,
làm sao để thực hiện được các tiêu chí này một cách bền vững đang là vấn
đề lớn đặt ra cho các địa phương trong quá trình xây dựng nông thôn mới.
Điều này đòi hỏi cần phải có sự quan tâm, chú trọng hơn nữa của các cấp,
các ngành từ Trung ương đến cơ sở để có thể thực hiện được các tiêu chí này
một cách bền vững.
1.2. Phát triển kinh tế theo Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới
1.2.1. Khái niệm, vai trò của phát triển kinh tế theo Chƣơng trình xây
dựng nông thôn mới
1.2.1.1. Một số khái niệm
- Phát triển kinh tế:
Phát triển nói chung, phát triển kinh tế nói riêng, là một khái niệm dùng
để chỉ trạng thái vận động không ngừng của sự vật và hiện tượng kinh tế theo 14
chiều hướng tiến bộ trong quá trình thay đổi cả về số lượng và chất lượng của
quá trình đó. Đó là dòng tiến hóa có sự thay đổi mạnh về chất trong nội sinh
của một quá trình nhất định.
Hiểu theo cách chung nhất, phát triển kinh tế là một quá trình lớn lên
hay tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong
đó bao gồm cả sự gia tăng về thu nhập và sự tiến bộ về cơ cấu KT-XH. Như
vậy, phát triển kinh tế được xem như là quá trình biến đổi cả về lượng và về
chất, nó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề
về kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia [24].
Theo cách hiểu như vậy, phát triển phải là một quá trình lâu dài và do
các nhân tố nội tại của nền kinh tế quyết định. Nội dung của phát triển kinh tế
được khái quát theo ba tiêu thức:

- Phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng nông thôn mới:
Theo quan niệm của tác giả luận văn, phát triển kinh tế theo Chương
trình xây dựng nông thôn mới thực chất là phát triển kinh tế nông thôn dựa
trên cơ sở khai thác và phát huy các nguồn lực nhằm thực hiện tốt các mục
tiêu trong nhóm tiêu chí kinh tế và tổ chức sản xuất trong bộ tiêu chí quốc gia
về xây dựng nông thôn mới đã quy định. Nói cách khác, đó là quá trình tạo sự
tăng trưởng về kinh tế nông thôn kết hợp hài hòa, hợp lý với sự phát triển về
xã hội và môi trường nhằm phát triển nông thôn một cách bền vững, tương
xứng với đòi hỏi của một nông thôn mới.
Kinh tế nông thôn là gì? Khi nhắc tới kinh tế nông thôn đa phần chúng
ta sẽ liên tưởng tới một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp (theo nghĩa
rộng) là chủ yếu. Tuy nhiên cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất và
quá trình phân công lao động xã hội ngày càng sâu sắc thì ở nông thôn không 16
chỉ có các hoạt động sản xuất nông nghiệp đơn thuần mà các hoạt động sản
xuất phi nông nghiệp như các ngành, nghề thủ công nghiệp, tiểu thủ công
nghiệp hay các loại dịch vụ kinh tế, kỹ thuật, văn hóa, xã hội… ở nông thôn
cũng phát triển rất phong phú và đa dạng. Do đó có thể khẳng định, kinh tế
nông thôn là một phức hợp những nhân tố cấu thành lực lượng sản xuất và
quan hệ sản xuất trong nông, lâm, ngư nghiệp cùng với các ngành tiểu thủ
công nghiệp truyền thống, các ngành tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp, công
nghiệp chế biến và phục vụ nông nghiệp, các ngành thương nghiệp và dịch
vụ…tất cả có quan hệ hữu cơ với nhau trong kinh tế vùng và lãnh thổ và trong
toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Nó bao quát tất cả các mặt, các phạm vi, các
chiều cạnh chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội diễn ra và biến đổi trên địa bàn
nông thôn.
1.2.1.2. Vai trò của phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng
nông thôn mới