SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT HOẰNG HOÁ 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
RÈN LUYỆN KỸ NĂNG ĐỌC VĂN BẢN THƠ CHO HỌC SINH
GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG GIỜ DẠY-HỌC VĂN
Người thực hiện : Lương Thị Bình
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2013
Phần I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong nhà trường Trung học phổ thông, môn Ngữ văn cùng với các bộ
môn khác có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh những hiểu biết, những kỹ năng
nhất định. Việc tiếp nhận văn chương của học sinh trong nhà trường không hoàn
toàn giống với việc tiếp nhận một tác phẩm văn chương đối với bạn đọc ngoài xã
hôi.Bởi việc tiếp nhận một tác phẩm văn chương trong nhà trường mang tính tập
thể ( khác tính tự do, cá nhân của việc tiếp nhận một tác phẩm văn chương
ngoài xã hội) và có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên. Chính vì vậy, lao động
của người giáo viên dạy Văn vừa mang tính nghệ thuật, vừa mang tính sư phạm.
Đối với người giáo viên dạy Văn, việc dạy một tác phẩm văn chương
trong nhà trường là một trình tự chặt chẽ gồm nhiều thao tác thực hiện. Tất cả
các thao tác đều phải được đầu tư và thực hiện nghiêm túc, đặc biệt là thao tác
đọc tác phẩm, nhất là thơ trữ tình. Đọc để thâm nhập vào thế giới cuộc sống
trong tác phẩm. Đọc khởi động tâm lý, tiếp nhận, gợi tưởng tượng. Đọc tạo
không khí
Trên thực tế, việc giảng dạy bộ môn Văn trong các trường phổ thông còn
nhiều bất cập. Hiện tượng học sinh xem nhẹ việc đọc tác phẩm còn nhiều dẫn
đến thiếu niềm đam mê, thậm chí hiểu sai văn bản.
Trong phạm vi thời gian ngắn ngủi của một tiết học, thời gian đọc tác
phẩm không nhiều. Vì vậy hướng dẫn học sinh cách đọc đúng ở mỗi thể loại thơ
trữ tình là cần thiết. Nếu đọc đúng học sinh sẽ rung động trước những gì tác

nông cạn, hời hợt, thậm chí hiểu sai ý đồ nghệ thuật của tác giả.
3
III. Giải pháp
1. Thể thơ lục bát:
Thơ lục bát thường được ngắt nhịp chẵn: 2/2/2; 2/4/2; hoặc 4/4 Điều cơ
bản mà nhịp thơ lục bát gợi ra là sự thiết tha ngọt ngào. Chẳng hạn khi dạy bài
"Ca dao yêu thương, tình nghĩa" cần phải đọc đúng nhịp để gợi ra được sự thiết
tha trong tình cảm của những chàng trai, cô gái:
1. Ước gì / sông rộng một gang
Bắc cầu / dải yếm / để chàng / sang chơi.
2. Ước gì / anh hoá ra gương
Để cho / em cứ / ngày thường / em soi.
Ước gì / anh hoá ra cơi
Để cho / em đựng / cau tươi / trầu vàng.
Tuy nhiên không phải lúc nào ở thể thơ này cũng được ngắt nhịp chẵn
thông thường đó. Ở một số câu nằm trong dụng ý nghệ thuật của tác giả, cần lưu
ý học sinh đọc đúng.
Chẳng hạn câu:
Người lên ngựa / kẻ chia bào
Rừng phong / thu đã nhuốm màu quan san.
(Truyện Kiều-Nguyễn Du)
Nhiều em học sinh đã đọc sai, ngắt nhịp sai. Ở đây là khung cảnh chia li
giữa Thuý Kiều - Thúc Sinh. Câu lục cũng như bị bẻ gãy làm đôi 3/3 thể hiện rõ
sự chia biệt đó. Nếu học sinh đọc 2/2/2 là không đúng. Nhưng câu bát lại không
thể ngắt nhịp 3/3/2 mà phải là 2/6. Nếu ngắt 3/3/2 dẫn đến cách hiểu "thu" không
còn là chủ thể nữa mà trở thành định ngữ cho "rừng phong".
Hay đoạn thơ diễn tả tâm trạng Thuý Kiều trong đêm trao duyên cho em là
Thuý Vân:
Cậy em / em có chịu lời
Ngồi lên cho chị lạy / rồi sẽ thưa

Áo chàm / đưa buổi phân li /
5
Cầm tay nhau / biết nói gì / hôm nay
Câu "Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay" nếu ngắt 2/6 hoặc 4/4 thì câu thơ
sẽ trở nên vô nghĩa. Trong buổi chia tay có nhiều điều muốn nói, nói sao cho
thoả, đành dùng ngôn ngữ đôi bàn tay. Vì vậy khi ngắt nhịp 3/3/2 (cầm tay nhau/
biết nói gì / hôm nay) sẽ hiện lên sự ngập ngừng, dùng dằng, quyến luyến, bịn
rịn giữa người đi - kẻ ở.
Hay như đoạn thơ sau, ta lại bắt gặp câu thơ có sự biến đổi nhịp 2/4 sang
nhịp 3/3:
Ta với mình / mình với ta.
Câu thơ được chia tách làm hai vế. Hai đại từ mình - ta được đảo vị trí cho
nhau tưởng rằng chia xa nhưng rất xoắn xuýt. Sự thay đổi nhịp điệu ở câu thơ
này thể hiện rất rõ, rất dễ nhận ra.
2. Thơ Đường luật:
Thơ Đường luật thường được làm theo một quy luật rất chặt chẽ: Có niêm,
có luật, có đối rất chỉnh Những bài thơ như "Thu vịnh" của Nguyễn Khuyến,
"Thu hứng" của Đỗ Phủ, "Thương vợ" của Trần Tế Xương giọng đọc phù hợp
nhất ở đây là sự vừa độ, đều đặn, đặc biệt phải tạo được chỗ ngừng nghỉ cuối
mỗi dòng thơ tương đương nhau về mặt thời gian.
Nhưng bài "Mời trầu" của Hồ Xuân Hương lại khác. Khi dạy bài này tôi
thấy đa số học sinh đọc với nhịp 4/3 và ngừng nhịp rất dài sau mỗi dòng thơ.
Theo tôi khi đọc bài thơ này cần đọc nhanh qua dòng thơ 1, 3 và ngừng nghỉ lâu
hơn ở dòng 2, 4. Câu 2 nhịp đã có biến đổi , không còn nhịp 4/3 thông thường
mà là nhịp 1/3/3:
Mời trầu
Quả cau nho nhỏ / miếng trầu hôi /
Này / của Xuân Hương / mới quệt rồi //
Có phải duyên nhau / thì thắm lại /
Đừng xanh như lá / bạc như vôi //

3. Thơ tự do:
Thơ tự do là thể thơ không qui định niêm, luật, đối giống thơ Đường luật
nên cần một sự linh hoạt uyển chuyển giọng điệu khi đọc.
Nói rằng thơ mới là thơ tự do nhưng không có nghĩa là gặp bài thơ nào
cũng đọc liên tục ào ạt mà không quan tâm đến đặc trưng của dòng thơ. Xin gợi
ý một cách đọc của đoạn thơ cuối bài "Vội vàng" như sau:
Ta muốn ôm /
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn //
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn /
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu /
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều /
Và non nước / và cây và cỏ rạng /
Cho chếnh choáng mùi thơm / cho đã đầy ánh sáng /
Cho no nê thanh sắc của thời tươi /
Hỡi xuân hồng / ta muốn cắn vào ngươi.
Bài thơ "Vội vàng" chính là minh chứng tiêu biểu cho sự chuyển đổi nhịp
điệu, giọng điệu trong một bài thơ: Nhanh, dồn dập - dàn trải, suy tư - hối hả, vồ
vập. Đoạn cuối, cảm xúc thi nhân được đẩy lên cao trào. Đọc đúng nhịp điệu là
phần nào đã gợi ra được tâm trạng vội vàng, cuống quýt của nhà thơ. Câu cuối
phải ngắt nhịp 3/5 nhấn mạnh để thấy sự mạnh mẽ, táo bạo cả trong ý tưởng và
trong xúc cảm của nhà thơ.
Bài "Đây thôn Vĩ Dạ" của Hàn Mặc Tử là một bài thơ xuất sắc trong
phong trào thơ mới. Tiếng thơ đau thương phần nào cũng được thể hiện qua nhịp
điệu thiết tha, khắc khoải:
Sao anh không về chơi thôn Vĩ ? /
Nhìn nắng hàng cau / nằng mới lên /
Vườn ai mướt quá / xanh như ngọc /
8
Lá trúc che ngang mặt chữ điền /
Gió theo lối gió, / mây đường mây /

dòng mới ngừng nghỉ Chất trữ tình - triết luận trong hồn thơ Chế Lan Viên
đem đến giai điệu lúc hối thúc, lúc dàn trải như thế. Qua cách đọc cũng sẽ giúp
học sinh cảm được cái hay, cái đẹp trong hình tượng thơ Chế Lan Viên.
Còn đối với những bài thơ được viết theo thể ngũ ngôn như "Sóng" của
Xuân Quỳnh thì phương pháp đọc hiệu quả nhất là ngắt nhịp cuối mỗi dòng thơ
và sự ngừng nghỉ cuối mỗi dòng phải nhanh, cuối mỗi khổ thì lâu hơn. Cụ thể
như sau:
Dữ dội và dịu êm /
Ồn ào và lặng lẽ /
Sông không hiểu nổi mình /
Sóng tìm ra tận bể //
Ôi con sóng ngày xưa /
Và ngày sau vẫn thế /
Nỗi khát vọng tình yêu /
Bồi hồi trong ngực trẻ //
(Sóng-Xuân Quỳnh)
Khi ngắt nhịp đúng đặc trưng của thể loại như thế sẽ giúp ta hình dung hết
lớp sóng nọ đến lớp sóng kia cuồn cuộn, ào ạt. Đó cũng chính là con sóng lòng
trào dâng nỗi khát khao hạnh phúc của người phụ nữ trong tình yêu.Ngay nhan
đề bài thơ đã gợi ấn tượng về những con sóng.Hai hình tượng "Sóng" và
10
"Em"lúc song hành, lúc hoà nhập vào với nhau .Nhịp thơ càng về cuối càng dồn
dập,thể hiện nỗi khát khao càng lớn.
4. Kiểm nghiệm:
Mục đích của thử nghiệm ở đây là khảo sát khả năng biết đọc đúng nhịp
điệu thơ trữ tình trước và sau khi có định hướng của giáo viên. Trong quá trình
giảng dạy, tôi đã lưu tâm đến thao tác đọc của học sinh, từ đó điều chỉnh kịp
thời. Vì điều kiện thời gian nên mỗi lớp tôi chỉ khảo sát giọng đọc của 10 học
sinh.
Đoạn thơ đưa ra thử nghiệm được ngắt nhịp như sau:

trong hành trình khám phá cái hay, cái đẹp của văn chương.
Trên đây là một vài phương pháp tiếp cận để đọc đúng văn bản thơ trữ
tình của bản thân được đúc rút từ quá trình giảng dạy, tìm tòi và học hỏi. Thực tế
giảng dạy cho thấy: nâng cao khả năng đọc đúng văn bản thơ trữ tình cho học
sinh đã mang lại hiệu quả nhất định. Tuy nhiên vấn đề đưa ra chắc còn nhiều
điều cần bổ sung. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp để có
được hiệu quả cao nhất trong giảng dạy bộ môn này.
Với nhiều trăn trở của bản thân, tôi có một số đề xuất như sau:
Nên tổ chức nhiều hơn các buổi ngoại khoá để tạo hứng thú cho học sinh
học văn.
Giáo viên giảng dạy trên lớp đánh giá cao sự chuẩn bị đọc tác phẩm ở nhà
của học sinh cũng như nhận xét, định hướng kịp thời cách đọc cho học sinh ở
trên lớp.
Thanh Hoá, ngày 20 tháng 5 năm 2013
12
Xác nhận của thủ trưởng đơn vị Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung
của người khác.
Lương Thị Bình
13