PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lý do chọn đề tài
Lịch sử địa phương là một bộ phận hợp thành lịch sử dân tộc. Việc giảng dạy
lịch sử địa phương không chỉ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn kiến thức lịch sử dân
tộc mà quan trọng hơn là góp phần trực tiếp hình thành, bồi dưỡng cho học sinh
tình yêu quê hương - cội nguồn của lòng yêu nước. Từ nhiều năm nay, thực hiện
chương trình giảng dạy của Bộ Giáo dục - Đào tạo, hầu hết các địa phương đã biên
soạn Tài liệu lịch sử địa phương nhằm phục vụ cho việc giảng dạy bộ môn trong
trường phổ thông. Trên cơ sở đó, giáo dục cho học sinh những tư tưởng, tình cảm
đúng đắn, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, truyền trống chống giặc ngoại xâm,
lòng yêu nước, lòng biết ơn, kính yêu các bậc tiền bối, các thế hệ cha ông đã ngã
xuống để bảo vệ dân tộc… Tương tự như những tiết học khác, tiết lịch sử địa
phương có một vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp cho học sinh về những
mốc son về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu theo dòng thời gian
từ buổi đầu dựng nước tới nay... Qua đó, bồi dưỡng và phát triển cho các em thói
quen ham học hỏi, tìm hiểu và xây dựng tình yêu quê hương, yêu Tổ quốc. Góp
phần rèn luyện những kĩ năng, hình thành ở học sinh phương pháp nghiên cứu khoa
học, biết vận dụng kiến thức vào cuộc sống.
Một trong những mục tiêu trọng điểm của việc vận dụng kiến thức vào thực
tiễn cuộc sống đòi hỏi nội dung chương trình môn lịch sử phải cung cấp cho các em
những thông tin, sự kiện hoặc những giá trị về lịch sử của địa phương, nơi học sinh
đang sinh sống. Nhưng đến nay, nội dung chương trình môn học lịch sử địa phương
ở lớp 12 còn rất ít (ở lớp 12 có 2 tiết /năm, số tiết đó không đủ cung cấp hết kiến
thức địa phương cho học sinh).
Vậy chúng ta cần phải làm gì để tiết dạy lịch sử địa phương được hiệu quả.
Nếu xét về góc độ chương trình chính khoá thì 2 tiết/năm học đã được phân bố sát
với thời gian học tập, không có nội dung trống để giáo viên tiến hành dạy mở rộng
1


và nâng cao về lịch sử địa phương của tỉnh nhà. Xét về góc độ hoạt động ngoài giờ

4. Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài này bản thân tôi đã sử dụng những phương pháp sau:
- Phương pháp sưu tầm tài liệu qua sách báo và các thông tin có tính thời sự
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp điều tra mức độ tiếp thu bài của học sinh và đánh giá kết quả
của từng tiết dạy.
- Phương pháp thực hành, rút ra kinh nghiệm qua những tiết dạy lịch sử địa
phương.

3


PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lí luận chung của vấn đề
Với quan điểm lịch sử Việt Nam là lịch sử của cuộc đấu tranh nhân dân, mỗi
một chiến thắng ở địa phương lại là tiền đề, là nhân tố quyết định đưa tới sự thắng
lợi to lớn của cách mạng Việt Nam.
Lịch sử địa phương là một mảng kiến thức trong hệ thống kiến thức lịch sử ở
trường phổ thông, nó đóng vai trò rất quan trọng đối với việc hình thành tri thức
lịch sử truyền thống của địa phương. Từ đó góp phần xâu chuỗi lại các sự kiện lịch
sử của mỗi địa phương nói riêng và lịch sử của đất nước nói chung. Vì vậy nâng
cao hiệu quả tiết dạy lịch sử địa phương cho học sinh nói chung và học sinh lớp 12
nói riêng là rất quan trọng.
Một thực tế cho thấy việc truyền đạt kiến thức lịch sử địa phương ở trường
phổ thông hiện nay chưa được chú ý và đầu tư, việc giảng dạy của giáo viên và
học tập của học sinh mới chỉ dừng lại ở mức độ chiếu lệ. Gần đây đã có tài liệu
giáo dục địa phương dành cho giáo viên và học sinh tuy nhiên vẫn chỉ mới là bước
đầu.
Xuất phát từ thực tế trên, để khắc phục những mặt còn hạn chế trong việc
giảng dạy lịch sử địa phương ở trường phổ thông. Trong suốt quá trình giảng dạy,

Ví dụ: Khi dạy tiết 43 lịch sử địa phương lớp 12, khi giảng đến đoạn Thừa
Thiên Huế từ 1930-1945, giáo viên dùng các tranh ảnh có liên quan và lược đồ
khởi nghĩa giành chính quyền để trình bày diễn biến cách mạng tháng Tám ở Thừa
Thiên Huế. Giáo viên vừa trình bày vừa kết hợp đặt các câu hỏi nhận thức giúp học
sinh đi sâu tìm hiểu bản chất của sự kiện, nhân vật lịch sử, hiểu được mối quan hệ
giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc. Nhằm kích thích sự hứng thú học tập
của học sinh.
6


Tranh, ảnh lịch sử là đồ dùng trực quan khi được khai thác trong tiết dạy lịch
sử địa phương sẽ góp phần tạo biểu tượng lịch sử sinh động, phát huy được tính
tích cực của học sinh. Qua đó, bồi dưỡng tình cảm, thái độ học sinh đối với các sự
kiện, nhân vật lịch sử.
Để tiết học lịch sử địa phương đạt hiệu quả cao, giáo viên cần kết hợp nhuần
nhuyễn giữa trình bày bản đồ và lời nói sinh động, hấp dẫn tạo cho tiết học sôi nổi,
hứng thú.
2. Khai thác kênh hình trong sách giáo khoa
Trong thời gian qua, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã được đề cập
và thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, quản lý giáo dục, giáo viên trực
tiếp giảng dạy. Nhìn chung, đều khẳng định khai thác kênh hình trong sách giáo
khoa nhằm phát huy tính tích cực của học sinh là rất quan trọng trong việc nâng cao
chất lượng giáo dục. Bởi lẽ, kênh hình trong sách giáo khoa không những minh
hoạ, làm cơ sở cho việc tạo biểu tượng lịch sử mà còn là một nguồn cung cấp kiến
thức cho học sinh. Ngoài ra việc khai thác tốt kênh hình sẽ tạo nên một không gian
sinh động trong giờ học, giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức và học sinh sẽ
nhớ kĩ, hiểu sâu, tiếp thu nhanh hơn những kiến thức đã học. Bên cạnh đó, còn góp
phần phát triển kĩ năng quan sát, phân tích, nhận xét, đánh giá và tư duy ngôn ngữ
cho học sinh... Tuy nhiên, làm thế nào để khai thác tốt, nhằm phát huy đúng vị trí,
của kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử thì kĩ năng khai thác kênh hình của giáo

biết hướng dẫn học sinh nắm được những nội dung của bài học thông qua kênh
hình đó. Từ đó biết phân tích, nhận xét, đánh giá các sự kiện lịch sử.
3. Sử dụng thơ trong tiết lịch sử địa phương
Trong giảng dạy môn lịch sử, người giáo viên đóng vai trò quan trọng trong
việc làm sống lại các sự kiện lịch sử. Tuy nhiên chỉ dừng lại những kiến thức trong
sách giáo khoa thì chỉ tạo dựng lại không khí lịch sử cần thiết. Để thu hút các em đi
sâu tìm hiểu khám phá quá khứ của dân tộc, tạo nên những cảm xúc thực sự trước
8


những sự kiện thì việc vận dụng kiến thức thơ vào giảng dạy là điều cần thiết góp
phần cho bài giảng trở nên sinh động và hấp dẫn, nâng cao hứng thú cho học sinh.
Ví dụ: Nhằm khắc họa hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh và tình cảm của Người
khi trở về quê hương sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, tôi đã sử dụng đoạn
thơ trong bài thơ Theo chân Bác của nhà thơ Tố Hữu:
“Ôi sáng xuân nay, xuân bốn mốt
Sáng rừng Việt Bắc trắng hoa mơ
Người về. Im lặng. Con chim hót
Thánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ”
Khi giảng cho học sinh hiểu về Thừa thiên Huế trong giai đoạn đấu tranh ác
liệt với quân Pháp cuối cùng rồi cũng giành thắng lợi lớn ở Thanh Lương (1951),
Thanh Lam Bồ (1951) và được Bác Hồ gửi thư khen ngợi. Với phương pháp sư
phạm, tôi đã kết hợp trình bày diễn biến với mô tả để lôi cuốn các em vào trận đánh
tạo sự hứng thú, say mê trong tiết học. Khi các em đã thực sự yêu thích chăm chú
nghe giảng, tôi lại tiếp tục trình bày nội dung bài học bằng việc đọc một đoạn thơ
để kết thúc tiết dạy.Vào những năm tháng gian lao và anh dũng ấy, Nguyễn Chí
Thanh đã tự sáng tác mấy vần thơ giàu ý nghĩa:
Mất đất đâu phải mất nước
Chỉ sợ mất lòng tin của dân
Thấm sâu lời Bác dạy vào gan ruột

cũng như những anh hùng liệt sĩ đã hi sinh, đã đóng góp xương máu của mình để
làm rạng rỡ thêm lịch sử nước nhà.
4. Kết hợp nhuần nhuyễn, hợp lí các dạng tổ chức dạy và học để phát
huy tính tích cực học tập của học sinh

10


Lịch sử địa phương là một bộ phận hợp thành lịch sử dân tộc. Việc giảng dạy
lịch sử địa phương không chỉ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn kiến thức lịch sử địa
phương nơi mà mình đang sống mà quan trọng hơn là góp phần trực tiếp hình
thành, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương - cội nguồn của lòng yêu nước.
Điều này sẽ giáo dục học sinh tính nhân văn và ý thức nghĩa vụ quốc tế đúng đắn.
Góp phần rèn luyện những kĩ năng, thói quen, đặc biệt là phương pháp nghiên cứu
khoa học, biết vận dụng kiến thức vào cuộc sống. Để làm được điều đó, giáo viên
hướng dẫn học sinh về nhà tự tìm tư liệu (giáo viên giới thiệu sách tham khảo,
trang website,... cho học sinh tìm kiếm thông tin). Sau đó, khi đến tiết học, học sinh
sẽ trình bày nội dung đã tìm hiểu. Giáo viên hướng dẫn, chỉnh sửa, bổ sung, kết
luận về nội dung đã được trình bày. Đặc biệt, giáo viên sẽ sử dụng tối đa phương
pháp kể chuyện, miêu tả nhân vật lịch sử, tường thuật các trận đánh, các sự kiện
lịch sử nổi bật của địa phương để tạo biểu tượng lịch sử và thông qua đó bồi dưỡng
lòng tự hào, tình yêu quê hương đất nước và hứng thú học tập lịch sử của học sinh.
Nhiều sự kiện, nhân vật lịch sử mà các em được học đã gần gũi, thân quen, gắn bó
qua các hoạt động xã hội. Từ đó, các em đã nắm bắt và hiểu bài khá nhanh. Điều
đặc biệt, các em đã biết thêm những nhân vật, sự kiện lịch sử tiêu biểu ở ngay tại
địa phương, làng xóm của mình đang sống tưởng như rất bình thường nhưng đã trở
thành niềm tự hào của cả tỉnh, cả dân tộc. Đây chính là điều kiện rất thuận lợi để
đẩy mạnh công tác giáo dục truyền thống cách mạng địa phương.Tuy nhiên, nhiều
tiết dạy vẫn chưa tổ chức được cho học sinh sưu tầm tư liệu và chuẩn bị bài chu
đáo, chưa tạo được sự hứng thú cho học sinh tham gia học hỏi và tìm hiểu kĩ bài

Trong quá trình giảng dạy, tôi đã vận dụng các giải pháp trên vào tiết dạy đã
giúp học sinh lĩnh hội kiến thức sâu sắc, làm nãy sinh những tư tưởng, tình cảm
đúng đắn đối với quê hương đất nước. Từ đó, đã nâng cao ý thức trách nhiệm của
giáo viên và học sinh, thấy được tầm quan trọng của sự kiện lịch sử, nhân vật lịch
sử ở địa phương mình đang sống. Đã khích lệ sự tò mò, ham hiểu biết mong muốn
được tìm đến tận nơi để tham quan, tìm hiểu. Ngoài những vấn đề lịch sử được đưa
12


vào chương trình, giáo viên còn cung cấp thêm cho học sinh những hiểu biết khác
đặc biệt là về địa phương nơi gia đình các em đang sống. Qua những tiết dạy, các
em rất hào hứng, sôi nổi học tập. Từ đó, các em nắm chắc lịch sử địa phương mình
và nắm chắc được lịch sử dân tộc.
Để nắm bắt tình hình sau khi đã thực hiện giải pháp, tôi tiến hành điều tra lấy
ý kiến đối với lớp 12 do tôi trực tiếp giảng dạy và kết quả đạt được như sau:
Tổng số học sinh

Trước và sau

Thích học môn

Không thích môn

khối 12

khi sử dụng các

Lịch sử

Lịch sử

hiểu lịch sử. Dạy học tốt môn lịch sử đòi hỏi thầy- trò phải trang bị hệ thống
phương pháp dạy - học nhất định. Những biện pháp, phương pháp đó phải được bồi
dưỡng thường xuyên, không ngừng học tập rèn luyện.Việc ứng dụng các biện pháp,
phương pháp đó phải linh hoạt, chủ động phải căn cứ vào trình độ học sinh của
từng trường để làm sao việc áp dụng có hiệu quả tốt nhất.
Trên đây là một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong tiết dạy lịch sử địa
phương nhằm kích thích sự hứng thú, say mê học tập của học sinh. Những giải
pháp này chỉ là một số kinh nghiệm của cá nhân tôi, chắc chắn chưa đầy đủ và
hoàn thiện. Mong rằng quý vị đại biểu và quý thầy cô giáo quan tâm, đóng góp ý
kiến để những kinh nghiệm này được áp dụng vào trong tiết dạy đạt kết quả cao.
Cuối cùng, tôi kính chúc quý thầy cô giáo dồi dào sức khỏe.

14


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lịch sử Đảng bộ huyện Phú Vang.
2. Tài liệu địa phương Thừa Thiên Huế do TS. Phạm Văn Hùng chủ biên.
3. SGK lịch sử 12 . NXB giáo dục Việt Nam.

15


MỤC LỤC
Phần I: Đặt vấn đề

…………………………………………………...............1

I.


trường THCS và THPT Hà Trung……………………………………………….5
1. Sử dụng đồ dùng trực quan……………………………………………….5
2. Khai thác kênh hình trong SGK…………………………………………..7
3. Sử dụng thơ trong tiết dạy lịch sử địa phương……………………............8
4. Kết hợp nhuần nhuyễn, hợp lý các dạng tổ chức dạy và học để phát huy
tính tích cực học tập của học sinh……………………………………….10
IV. Kết quả đạt được…………………………………………………………..12
16


Phần III: Kết luận……………………………………………………………..13
Tài liệu tham khảo……………………………………………………… ……14

17