1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN  ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC

CƠ SỞ DI TRUYỀN CHỌN GIỐNG ĐỘNG VẬT
1. Thông tin về giảng viên:
- Họ và tên: Trịnh Đình Đạt
- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên chính, PGS.TS.
- Thời gian, địa điểm làm việc: Hàng ngày trong giờ hành chính: Bộ môn Di
truyền, Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
Hà Nội.
- Địa chỉ liên hệ: Khoa Sinh học, Trường Đại học KHTN.
334 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
- Điện thoại, Email:
[email protected]
- Hướng nghiên cứu chính:
• Nghiên cứu đa dạng di truyền của protein, enzym và ADN ở một số loài
động vật.
• Nghiên cứu hình thái, cấu trúc, số lượng nhiễm sắc thể, hiện tượng đa bội thể.
• Nghiên cứu đặc điểm di truyền tính kháng thuốc của côn trùng, sâu hại.
- Thông tin về trợ giảng:

• Miễn dịch học
• Sinh lý người và động vật.
- Môn học kế tiếp:
• Di truyền học hóa sinh
• Di truyền học phân tử và tế bào.
3. Mục tiêu của môn học:
- Mục tiêu về kiến thức:
Môn học “Cơ sở di truyền chọn giống động vật” dùng cho sinh viên ngành Sinh
học thuộc nhóm ngành Sinh học cơ thể động vật và Di truyền học.
Sinh viên sau khi học xong môn học này cần đạt được các kiến thức cơ bản sau:
• Nắm bắt được mối liên quan giữa kiến thức cơ bản của di truyền học,
đặc điểm di truyền của một số tính trạng quan trọng ở động vật nói
chung và động vật nuôi nói riêng. Trên cơ sở nắm vững yêu cầu mới của
xã hội về chọn, tạo giống để đạt được sản phẩm phù hợp.
• Nắm bắt được các khái niệm cơ bản liên quan đến các giống vật nuôi, sự
thuần hóa giống, nhập nội giống,

3
• Nắm bắt được đặc điểm di truyền về màu sắc da, lông, tơ ở vật nuôi, chủ
động chọn lọc giống.
• Nắm được đặc điểm khác nhau về di truyền giới tính, về tính miễn dịch
chống bệnh tật ở vật nuôi.
• Hiểu rõ đặc điểm di truyền nhóm máu, các tính trạng sinh lý, hóa sinh và
hướng ứng dụng các đặc điểm di truyền này vào chọn lọc giống.
• Hiểu rõ được tập tính động vật, nắm bắt được sự di truyền của một số tập
tính quan trọng liên quan đến năng suất chất lượng của tính trạng kinh tế.
• Hiểu rõ các phương pháp chọn lọc đánh giá các giống gia súc, gia cầm
và các phương pháp lai tạo con lai có ưu thế lai cao.
- Mục tiêu kỹ năng:
Sau khi học xong môn học “Cơ sở di truyền và chọn giống động vật”, nhất là

cấp một cách có hệ thống kiến thức hiểu biết về giống vật nuôi, nguồn gốc của các
giống vật nuôi. Sinh viên biết phân biệt các giống nội địa, các giống nhập nội, đặc biệt
cần phải nắm vững đặc điểm di truyền của các locus qui định tính trạng màu sắc da,
lông, tơ, chủ động tạo bộ lông đẹp. Môn học cung cấp cho sinh viên kiến thức về cơ
chế xác định giới tính rất phong phú, đa dạng, ngoài cơ chế xác định bởi nhiễm sắc thể
giới tính. Môn học còn cung cấp những kiến thức về miễn dịch, về kháng nguyên-
kháng thể, về sự di truyền và tiến hóa của kháng nguyên. Tính trạng về nhóm máu và
protein enzym mang tính đa hình và phân tích tính trạng này giúp cho đánh giá và
chọn lọc giống. Môn học này còn cung cấp kiến thức về di truyền tập tính ở động vật,
về đặc điểm di truyền các tính trạng số lượng, trong đó chủ yếu là các tính trạng kinh
tế. Đặc biệt môn học cung cấp cho sinh viên nguyên lý của phương pháp chọn lọc
đánh giá gia súc, từ đó tìm ra phương pháp chọn tạo cặp lai cho ưu thế lai cao nhằm
tăng năng suất sản phẩm vật nuôi.
5. Nội dung chi tiết môn học:
Phần lý thuyết
MỞ ĐẦU
- Mục tiêu mới của di truyền và chọn giống động vật
- Quan hệ giữa di truyền học và chọn giống động vật
- Những thành tựu mới của di truyền và chọn giống động vật
- Những đặc điểm cơ bản của đối tượng nghiên cứu di truyền và chọn giống động vật
- Các phương pháp và phương hướng nghiên cưu chính
Chương 1. SỰ THUẦN HOÁ ĐỘNG VẬT (2 giờ)
1.1. Khái niệm về giống vật nuôi
1.1.1. Định nghĩa, các khái niệm về giống vật nuôi
1.1.2. Phân biệt các giống, dòng, nòi vật nuôi

5
1.2. Sự thuần hoá động vật
1.2.1. Tính thích nghi. Những quan điểm khác nhau về tính thích nghi và
tính tập nhiễm.


6
3.4.4. Điều hòa tỷ lệ giới tính ở động vật có vú
Chương 4. DI TRUYỀN HỌC MIỄN DỊCH Ở ĐỘNG VẬT (2 giờ)
4.1. Khái niệm, định nghĩa về tính miễn dịch
4.1.1. Các định nghĩa, khái niệm về tính miễn dịch
4.1.2. Các quan điểm khác nhau về tính miễn dịch
4.2. Kháng nguyên và kháng thể
4.2.1. Kháng nguyên. Định nghĩa kháng nguyên. Thành phần và đặc tính
kháng nguyên. Kháng nguyên toàn diện và hapten.
4.2.2. Kháng thể. Định nghĩa kháng thể. Phân loại kháng thể, cấu trúc
kháng thể. Các locus tổng hợp kháng thể
4.3. Ứng dụng di truyền miễn dịch trong nghiên cứu di truyền học động vật
4.3.1. Sự tiến hóa của các protein kháng nguyên
4.3.2. Phản ứng miễn dịch chéo và khoảng cách chủng loại di truyền
4.3.3. Chọn giống vật nuôi theo tính miễn dịch
Chương 5. DI TRUYỀN NHÓM MÁU VÀ MỘT SỐ TÍNH TRẠNG HOÁ SINH
(3 giờ)
5.1. Di truyền nhóm máu ở động vật
5.1.1. Các kháng thể xác định nhóm máu và một số phương pháp tạo
kháng thể nhóm máu
5.1.2. Quy luật di truyền nhóm máu. Các gen quy định nhóm máu ở một
số động vật. Các hệ nhóm máu ở bò, lợn, gà
5.1.3. Ý nghĩa và ứng dụng việc nghiên cứu di truyền nhóm máu
5.2. Di truyền của các kiểu hemoglobin và các protein huyết thanh máu
5.2.1. Tính đa hình di truyền của các kiểu hemoglobin ở bò, cừu, lợn, gà
5.2.2. Tính đa hình di truyền, các thành phần của protein huyết thanh ở
gia súc, gia cầm
5.3. Di truyền của các hệ izozym
5.3.1. Tính đa hình di truyền của các hệ izozym

Chương 8. CƠ SỞ DI TRUYỀN HỌC CỦA CHỌN GIỐNG VÀ NHÂN GIỐNG
(3 giờ)
8.1. Chọn lọc và đánh giá gia súc, gia cầm
8.1.1. Chọn lọc tính trạng đơn giản và tính trạng phức tạp
8.1.2. Các phương pháp chọn lọc và đánh giá gia súc, gia cầm
8.2. Cơ sở di truyền của việc chọn phối
8.2.1. Các kiểu chọn phối
8.2.2. Hệ số cận huyết (F). Các mức cận huyết. Suy hoá do nội phối.

8
8.2.3. Cơ sở di truyền của việc nhân giống theo dòng. Phân tích khả năng
tổ hợp chung và tổ hợp riêng
8.3. Ưu thế lai
8.3.1. Các phương pháp lai tạo chủ yếu
8.3.2. Ưu thế lai. Các giả thuyết giải thích ưu thế lai
8.3.3. Củng cố ưu thế lai ở động vật
Phần thực hành
Bài 1: Sự đa dạng về màu sắc da lông ở động vật (2 giờ)
Sưu tầm và chứng minh sự đa dạng về màu sắc bộ lông của bò, lợn, chó
Bài 2: Nhiễm sắc thể giới tính (2 giờ)
Phân tích hình thái, số lượng nhiễm sắc thể giới tính ở động vật
Bài 3: Nhóm máu ở người và động vật (1 giờ)
Bài 4: Các kiểu hemoglobin ở người và động vật (1 giờ)
- Điện di hemoglobin
- Phân tích các kiểu hemoglobin
Bài 5: Đa hình di truyền của protein huyết thanh (2 giờ)
- Điện di protein huyết thanh
- Phân tích sự đa hình của protein huyết thanh
Bài 6: Đa hình di truyền của các hệ izozym (2 giờ)
- Điện di một số hệ izozym

Hình thức tổ chức dạy
Tổng
Thảo luận
Thực hành
thí nghiệm,
điền dã
Tự học, tự
nghiên cứu
Lý thuyết Bài tập Thảo luận
Chương 1 1 1
Chương 2 2 2
Chương 3 2 1 3
Chương 4 2 2
Chương 5 3 3
Chương 6 2 1 3
Chương 7 3 3
Chương 8 3 3
Bài 1 2 2
Bài 2 1 1 2
Bài 3 1 1
Bài 4 1 1
Bài 5 2 2
Bài 6 2 2
Tổng

30

10
7.2. Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể


Kiểu di truyền màu
sắc da, lông ở thỏ và
động vật nuôi.
- Đọc trước tài liệu
[1] trang 47-79; tài
liệu [2] trang 51-61.
- Tìm các kiể
u di
truyền giới tính kiểu
XY, XX và XO, XX.
- Giáo viên giảng lý
thuyết chương 2.
- Sinh viên bổ sung
các dạng màu sắc ở
động vật, kén tằm.

3
Chương 3: mục 3.1
Giới tính, cơ chế xác
định giới tính ở một
số loài động vật; Mục
3.3 Điều hòa, điều
khiển giới tính .
- Đọc trước tài liệu
[1] trang 81-98.
- Đọc tài liệ
u tham
khảo [4] mục 4,5,6
trang 39-70.
- Tìm hiểu về các
11
5
Chương 5: mục 5.1.2
Các phương pháp
nghiên cứu nhóm
máu; 5.1.3 Các hệ
thống nhóm máu ở
động vật, mục 5.2 Đa
hình di truyền
hemoglobin protein
huyết thanh, enzym
- Đọc trước chương 6
tài liệu [1] và trang
57-85 tài liệu [4] về
tập tính ở thể hoang
và thể nuôi.
- Học phần 6.4 trang
143-150 tài liệ
u [1]

tài liệu [1].

7
Chương 7: mục 7.1
Đặc điểm biến thiên
của tính trạng số
lượng. Các công thức
tính hệ số di truyền
(h
2
) và hệ số tương
quan (r).
- Đọc trước chương 8
mục
8.1, 8.2 trang
175-200.
- Lập các công thức
tính Fx và H%.
- Giáo viên giảng lý
thuyết mục 7.1.
- Sinh viên nhận bài
tập về tính hệ số h
2

và r làm ở nhà.

8
Chương 8: Các
phương pháp chọn
lọc, nhân giống động

12
9
Bài thực hành 1,2
Dẫn chứng về đa hình
màu sắc da, lông, tơ
và đa dạng nhiễm sắc
thể giới tính.
- Chuẩn bị mẫu vật.
- Pha hóa chất điện di
hemoglobin, protein,
đúc gel chạy điện di.
- Nộp cho giáo viên
kết quả sưu tầm ảnh
về màu sắc da, lông,
tơ, nhiễm sắc thể giới
tính.
- Sinh viên trình bày
kết quả về hình ảnh
đa dạng màu sắc
lông của thỏ, chó,
mèo ảnh về các
hình thái nhiễm sắc
thể giới tính.
Chấm điểm
kết quả sưu
tầm ảnh
10
Bài thực hành 3,4
- Tách chiết mẫu.
- Thao tác các công

protein izozym. Xác
định cá
c locus, alen,
xác định các hệ
izozym.
- Giáo viên hướng
dẫn cách tách chiết
izozym, chạy điện
di.
- Sinh viên thao tác
các công đoạn điện
di izozym, chụp ảnh
kết quả.
Chấm điểm
thu hoạch,
kết thúc
thực hành.
Sau 2 tuần thi kết thúc môn học
8. Yêu cầu của giảng viên đối với môn học:
- Yêu cầu của giảng viên về điều kiện tổ chức dạy môn học:
• Cần phòng học có đủ bàn ghế, bảng, máy chiếu projector, màn chiếu.
• Bộ điện di đứng và bộ điện di ngang, dụng cụ thủy tinh, pipetman, dụng
cụ và hóa chất để phân tích điện di trên gel polyacrylamide, các hóa chất
nhuộm protein, enzym, 13
- Yêu cầu của giảng viên đối với sinh viên:
• Tham gia đầy đủ, đúng giờ các buổi học trên lớp và phòng thí nghiệm.
• Chuẩn bị đầy đủ, chu đáo các yêu cầu được ghi trong tiến trình, kế hoạch