ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
VŨ THỊ ĐÀO
THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG VĂN XUÔI
NGUYỄN TUÂN TRƯỚC CÁCH MẠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Hà Nội - 2010
Hà Nội - 2010
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
1
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU…………………………………………………………… 3
1. Lý do chọn đề tài……………………………………………………… …3
2. Lịch sử vấn đề………………………………………………………….… 4
3. Mục đích nghiên cứu……………………………………….………… 17
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát………………………….……17
5. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………….……18
6. Bố cục của luận văn………………………………………………………19
PHẦN NỘI DUNG…………………………………………………… ….20
Chương 1: Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Tuân…………20
1.1. Vài nét về con người Nguyễn Tuân…………………………………….20
1.1.1. Tiểu sử………………………………………… ……………………20
1.1.2. Con người…………………………………………………………… 22
1.2. Sự nghiệp văn học của Nguyễn Tuân………………………………… 24
1.2.1. Trước Cách mạng…………………………………………………… 24
1.2.2. Sau Cách mạng……………………………………………………… 26
1.3. Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Tuân…………… …27
1.3.1. Một số vấn đề lí luận………………………………………………….27
1.3.2. Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Tuân …………… 32
Chương 2: Các kiểu nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng
2.1. Kiểu nhân vật tài hoa nghệ sỹ của một thời vang bóng…………… ….42
2.2. Kiểu nhân vật lãng tử giang hồ, xê dịch…………………………… …54
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài:
1.1. Nguyễn Tuân được coi là một trong những tác gia văn học lớn nhất
của Việt Nam và có vai trò quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa văn học
Việt Nam. Ông đạt được những thành tựu xuất sắc ngay từ trước Cách mạng.
Tuy nhiên do hoàn cảnh lịch sử và những điều kiện đất nước trong chiến tranh
mà tác phẩm của Nguyễn Tuân trước Cách mạng đã trải qua một số phận khá
thăng trầm và chưa được đi sâu nghiên cứu nhiều. Trong mấy thập niên gần
đây, tác phẩm văn xuôi của Nguyễn Tuân trước Cách mạng đã được giới
nghiên cứu phê bình đánh giá lại sâu sắc, khoa học và khách quan hơn. Mặc
dù vậy, tác phẩm của Nguyễn Tuân vẫn như một khối đá ruby nhiều màu sắc
góc cạnh, vẫn còn mở ra nhiều tầng bậc ý nghĩa mới mẻ thu hút sự tìm tòi,
khám phá của nhiều người.
1.2. Nguyễn Tuân là một nhà văn độc đáo và phức tạp, nhất là giai đoạn
trước Cách mạng tháng Tám. Nói như nhà văn Vũ Ngọc Phan thì Nguyễn
Tuân “là một nhà văn đứng hẳn ra một phái riêng, cả về lối văn lẫn về tư
tưởng”. Nghĩ đến Nguyễn Tuân người đọc nghĩ ngay đến sự độc đáo, tài hoa,
tài tử từ cá tính, lối sống đến văn chương, câu chữ. Ông đã tạo ra cho mình
một phong cách riêng không thể trộn lẫn, một vị trí vững chắc trong nền văn
học Việt Nam. Những đứa con tinh thần của Nguyễn Tuân có một sức cuốn
hút đặc biệt. Vì vậy, việc nghiên cứu tác phẩm của ông trong một hệ thống
các tác phẩm trước Cách mạng sẽ giúp ta dễ dàng soi chiếu và hiểu hơn về giá
trị tác phẩm, văn nghiệp của ông. Hơn nữa, việc nghiên cứu một hiện tượng
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
4
văn học độc đáo và phức tạp cũng là một công việc gây nhiều hứng thú, say
10/7/2010). Thời gian thấm thoắt trôi qua, Nguyễn Tuân đã trăm năm vang
bóng. Ngay từ khi mới xuất hiện, Nguyễn Tuân đã thu hút sự chú ý của độc
giả và giới nghiên cứu phê bình. Hơn nửa thế kỷ cầm bút, tác phẩm của
Nguyễn Tuân đã tạo nên một nguồn mạch trong dòng chảy văn học dân tộc.
Đến nay, không thể thống kê đầy đủ được số lượng bài nghiên cứu về Nguyễn
Tuân nhưng nhìn chung có thể chia ra ba hướng nghiên cứu chính: những bài
viết về cuộc đời và tác phẩm nói chung, phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân,
hồi ức và kỷ niệm về Nguyễn Tuân. Đúng như nhà văn Võ Thị Xuân Hà đã
nói trong lễ kỷ niệm 100 năm sinh nhà văn tại Nhà hát lớn Hà Nội: “Nguyễn
Tuân là một trái núi cao. Tôi chưa bao giờ kịp có thời gian để dợm bước chân
nơi cái trái núi ấy để biết kỹ càng có bao nhiêu mạch nguồn, bao nhiêu cây
đại thụ mọc lên, thậm chí có cả bao nhiêu cỏ dại yếu ớt bám vào. Nguyễn
Tuân và những nhà văn nhà thơ đi trước đã tạo ra dòng chảy văn chương của
dân tộc và thời đại. Với ảnh hưởng to lớn của Nguyễn Tuân và lớp cha anh,
đã có bao nhiêu áng văn thơ ra đời, tiếp nối” [10].
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
6
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về tác phẩm văn xuôi của Nguyễn
Tuân trước Cách mạng. Tuy nhiên việc nghiên cứu thế giới nhân vật trong
văn xuôi Nguyễn Tuân thì có phần hạn chế hơn. Trong luận văn này, chúng
tôi khảo sát các công trình nghiên cứu về Nguyễn Tuân theo ba giai đoạn:
trước Cách mạng, sau Cách mạng tháng Tám đến năm 1975 và từ năm 1975
đến nay.
2.1. Trƣớc Cách mạng tháng Tám:
Nguyễn Tuân đến với văn chương bắt đầu từ hai bài thơ: Say, Khúc
thời đến một sự giản dị sáng sủa hơn nữa, cố tránh những lối hành văn cầu
kỳ - sự cầu kỳ trong cái tìm tòi không phải cầu kỳ trong cách điệu tả - tránh
những chữ nhắc lại, những sự kiểu cách, những lối và âm điệu trong câu văn.
Có lẽ tác giả muốn nói hết cả những cái mình biết và tác giả biết nhiều nên có
sự lộn xộn ấy chăng?” [23, tr. 230]. Kết lại bài viết, Thạch Lam đã đánh giá
cao về Nguyễn Tuân: “Một nhà văn có tài năng đặc biệt, một nghệ sĩ có
lương tâm, ở người đó chúng ta đặt những hi vọng tốt đẹp nhất về sự nghiệp”
[23, tr. 231]. Thời gian đã trả lời cho niềm hi vọng của Thạch Lam và không
còn chỉ là hi vọng nữa mà đã thành hiện thực. Nguyễn Tuân đã đứng ở một vị
trí vững vàng, đặc biệt trong nền văn học nước nhà.
Về khía cạnh nhân vật, Thạch Lam đã có những đánh giá, cảm nhận ban
đầu về một số nhân vật mà ông yêu thích trong văn xuôi Nguyễn Tuân. Thạch
Lam yêu thích truyện Đánh thơ với “những nhân vật được trình bày với lời
ăn tiếng nói riêng, với những suy xét theo hồi ấy. Và sau cái chết sau cùng
của đôi vợ chồng phó sứ, tác giả cho chúng ta thấy một sự khoáng đạt và một
chút nồng nàn” [23, tr. 230]. Thạch Lam cũng đặt ra một băn khoăn thể hiện
phần nào khiếm khuyết của Nguyễn Tuân trong xây dựng nhân vật: “Không
biết người xưa trong thú vui, trong những hành động, trong cách sống có
thiếu phần tha thiết, phần ham mê sâu sắc không hay là tại tác giả chưa thấu
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
8
đáo được hết, chưa đi sâu vào tâm lý những nhân vật ấy, để cho ta cảm thấy
cái rung động của linh hồn cả một thời đã mất?” [23, tr. 231].
Sau Thạch Lam, Vũ Ngọc Phan trong cuốn Nhà văn hiện đại (1942)
cũng đánh giá rất cao Nguyễn Tuân qua tập truyện Vang bóng một thời – một
tác phẩm “gần đạt tới sự toàn thiện, toàn mĩ”. Ông cho rằng Nguyễn Tuân là
nhà văn “đứng hẳn ra một phái riêng” bởi “lối hành văn đặc biệt” và “những
ý kiến cùng tư tưởng phô diễn bằng một giọng tài hoa, sâu cay và khinh bạc,
về Nguyễn Tuân. Các bài viết của Tạ Tỵ, Thanh Lãng, Sông Thai, Vũ Bằng,
Nguyễn Vỹ đều công nhận Nguyễn Tuân là nhà văn độc đáo và yêu mến cái
đẹp. Đáng chú ý nhất là những lời ngợi ca đầy ưu ái mà Tạ Tỵ dành cho
Nguyễn Tuân – “nhà điêu khắc cần cù chạm trổ vào mặt đá quý những hình
nét trác tuyệt”: “Nguyễn Tuân đứng sững trước mặt chúng ta với một dáng
vóc kiêu kỳ, với những ngón tài hoa, với đôi cánh chập chờn bay lượn trên
đỉnh cao nghệ thuật. Hành trình vào tác phẩm Nguyễn Tuân như hành trình
vào một cung điện tráng lệ đầy màu sắc diễm ảo. Từng nguồn sáng lung linh
chiếu rọi vào mỗi dòng, mỗi chữ, thứ ánh sáng lạ kỳ làm mê hoặc cả gỗ đá vô
tri và làm nhũn từng ý nghĩ bứt đi tự ý nghĩ từ niềm cô đơn nhất. Nguyễn
Tuân khi đã vươn tới đỉnh cao có thể tỏa ra xung quanh những tia lửa làm
cháy cả rừng cây, làm khô dòng suối, nếu rừng cây, dòng suối chỉ mang trong
bản chất những ước lệ tầm thường, nhàm chán” [43, tr.51].
Ở miền Bắc, có nhiều tác giả viết về các tác phẩm mới của Nguyễn
Tuân: Phở, Cây Hà Nội, Đọc Sêkhốp, Tờ hoa, Tình rừng, Sông Đà… Vang
bóng một thời lại được nói đến với những đánh giá lại. Như Phong, Thế Toàn
đứng trên lập trường cách mạng cứng nhắc đã phê phán Phở của Nguyễn
Tuân một cách gay gắt vì “con người được miêu tả trong đó hoàn toàn xa lạ
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
10
với chúng ta. Con người trong thời đại chúng ta không phải là con người xa
lánh cuộc sống, ngồi một góc phố nào đó để phân tích một món ăn…” [33,
tr.65]. Ngược lại với xu hướng phê phán, Nguyên Hồng, Nguyễn Văn Bổng,
Tế Hanh bênh vực Nguyễn Tuân trong Phở, coi đó chỉ là cách thể hiện “ niềm
tha thiết tin yêu, hết lòng ngợi ca một hương vị Tổ quốc”[11, tr.15].
Trương Chính có ba bài viết về Nguyễn Tuân từ năm 1957 đến 1975. Cái
nhìn của ông ngày càng cởi mở hơn, đúng đắn hơn về phong cách Nguyễn
Tuân. Trong bài viết đầu tiên, Trương Chính khẳng định thế giới nhân vật
tử giang hồ, sống một cách “nghệ sĩ” trước cuộc đời và không bao giờ muốn
dừng chân ở một nơi nào nhất định” [23, tr.234]. Giáo sư Phan Cự Đệ đã phát
hiện ra hình tượng tác giả ẩn lấp sau hệ thống nhân vật của Nguyễn Tuân.
Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã ví Nguyễn Tuân như một “ông lão thợ
đấu” bởi sự dụng công mài giũa từng câu chữ: “Đọc Nguyễn Tuân có đoạn
hay ta cảm thấy nhà văn không viết cho người đời tầm thường xem, mà cho
những bậc tiên tri và thần phật ở một thế giới cao siêu khác, và ta đọc, tiếc là
ta dám nghe, ghé vào, ngồi mép chiếu mà hóng chuyện người trên và vì thế
phải đem lòng ngưỡng mộ mà nghe, mà đọc, phải nâng mình lên mức trong
trẻo hết sức mà đọc văn” [23, tr. 304 – 305].
Nhìn nhận một cách tổng quát ta thấy cách đánh giá của các nhà nghiên
cứu về Nguyễn Tuân trong giai đoạn 1945 – 1975 là đa chiều. Tuy nhiên sự
đánh giá phần lớn nghiêng về khía cạnh tư tưởng mà chưa có sự quan tâm
đúng mức đến nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật xây dựng nhân vật và các tác
phẩm văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng chưa được đề cập và đánh giá
một cách thỏa đáng.
2.3. Từ năm 1975 đến nay:
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
12
Sau khi đất nước thống nhất và đi vào thời kỳ đổi mới đã tạo nên một
bầu không khí mới cho sự tiếp nhận và đánh giá Nguyễn Tuân. Có nhiều nhà
nghiên cứu đã khắc phục được những mặt hạn chế còn tồn tại khi đánh giá về
Nguyễn Tuân trong giai đoạn trước đây.
Một trong những nhà nghiên cứu Nguyễn Tuân gây được sự chú ý hàng
đầu là Nguyễn Đăng Mạnh. Trước đây, ông đã được biết đến với bài viết Con
đường Nguyễn Tuân đi đến bút ký chống Mỹ (1968). Sau năm 1975,
Nguyễn Đăng Mạnh tiếp tục dành nhiều tâm huyết và đã có những bài viết
xuất sắc về Nguyễn Tuân, mở ra nhiều xu hướng mới mẻ, tiến bộ cho các nhà
những con người ấy” [36, tr.58-59]. Thế giới nhân vật của Nguyễn Tuân từ
năm 1942 đến 1944 theo Nguyễn Đăng Mạnh chủ yếu chỉ gồm có hai loại
người: “Loại tài hoa tài tử (hoặc tạo ra nghệ thuật hoặc sống một cách nghệ
thuật) và loại đối lập với nó, trước hết là bọn trưởng giả ngu dốt và bọn con
buôn vụ lợi, phàm tục”[36, tr.62]. Cách xây dựng nhân vật của Nguyễn Tuân
sau Cách mạng có sự kế thừa so với trước Cách mạng: “Chỗ kế thừa lớn nhất
của Sông Đà đối với phong cách cũ của Nguyễn Tuân là ở cách nhìn sự vật
nghiêng về mặt kỹ thuật, nhìn con người nghiêng về phương diện tài hoa nghệ
sỹ” [36, tr.81]. Ngoài thế giới nhân vật, Nguyễn Đăng Mạnh còn lưu ý một
điều đặc biệt không phải nhà văn nào cũng có được đó là “ hình tượng nhà
văn, hình tượng con người Nguyễn Tuân hình thành một cách tự phát nhưng
rất đậm nét trong tâm thức giới văn học như một sự tổng hòa cái tôi trong
văn với cái tôi ngoài đời của Nguyễn Tuân. Tôi dám nghĩ rằng không ít người
đã mê hình tượng này hơn cả chính cái văn của Nguyễn Tuân” [36, tr.119].
Nguyễn Đăng Mạnh thực sự đã có những đánh giá mới mẻ, sâu sắc và đầy
tâm huyết về Nguyễn Tuân nói chung và thế giới nhân vật của ông nói riêng.
Cùng với giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh, giáo sư Phan Cự Đệ cũng có
những bài nghiên cứu với cái nhìn mới mẻ và xác đáng hơn về Nguyễn Tuân.
Ở bài viết về Nguyễn Tuân trong cuốn Nhà văn Việt Nam 1945 – 1975, tập 2,
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
14
Phan Cự Đệ đã có cái nhìn tổng quát về quá trình “lột xác” đầy đau khổ và sự
thay đổi quan điểm thẩm mỹ của Nguyễn Tuân. Về phương diện nhân vật,
giáo sư cũng có những đánh giá mới mẻ nghiêng về khía cạnh nghệ thuật:
“Trước Cách mạng, các nhân vật trong tùy bút lãng mạn của Nguyễn Tuân
chẳng qua chỉ là những mảnh vụn của tính cách nhà văn mà thôi. Tác giả đã
hóa thân ra thành Nguyễn, Vi, Bạch, Hoàng, Thông Phu để tìm cách nói lên
những cạnh khía khác nhau của cái Tôi kênh kiệu, lập dị, của cái Tôi nổi loạn
Hoài Anh với Nguyễn Tuân là nhà nghệ sĩ ngôn từ đã đưa cái đẹp thăng
hoa, Thụy Khuê với Thi pháp Nguyễn Tuân (2005)… Đi sâu vào một tác
phẩm cụ thể là Chữ người tử tù, Văn Tâm cũng phát hiện ra Nguyễn Tuân đã
“xây dựng những cốt cách phi phàm, những “con người khổng lồ” nhưng có
khi phải ngụp lặn “dưới đáy” xã hội (…) đó là đặc trưng của bút pháp lãng
mạn”, những nhân vật ấy là “những mảnh hồn say đắm của tác giả hóa thân”
[23, tr.252]. Hà Văn Đức là một trong những nhà nghiên cứu có nhiều bài viết
về Nguyễn Tuân: Tùy bút Nguyễn Tuân sau Cách mạng tháng Tám,
Nguyễn Tuân và cái đẹp, Nguyễn Tuân một bậc thầy ngôn ngữ, Quan điểm
thẩm mỹ qua một số hình tượng nghệ thuật trong tùy bút Nguyễn Tuân,…
Tất cả các công trình nghiên cứu về Nguyễn Tuân sau năm 1975 đều có cái
nhìn ngày càng xác đáng hơn, sâu sắc hơn, đa diện hơn về tác phẩm của
Nguyễn Tuân.
Tác phẩm của Nguyễn Tuân trở thành đề tài nghiên cứu của nhiều luận
án thạc sĩ, tiến sĩ: Trương Việt Hùng đi Tìm hiểu một số tùy bút Nguyễn
Tuân (1985), Hà Văn Đức nghiên cứu Phong cách nghệ thuật của Nguyễn
Tuân (1992), Phạm Thị Bích Ngọc đi tìm Đặc trưng thi pháp Vang bóng
một thời của Nguyễn Tuân (1999), Nguyễn Thị Thanh Minh nghiên cứu
Quan niệm về cái đẹp của Nguyễn Tuân (2002), Nguyễn Thị Hồng Hà viết
về Đặc trưng tùy bút Nguyễn Tuân (2004), Nguyễn Thị Ninh viết Ngôn từ
trong sáng tác Nguyễn Tuân (2005), …
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
16
Ngoài các công trình nghiên cứu về sự nghiệp văn học của nhà văn
Nguyễn Tuân còn có rất nhiều bài viết về kỷ niệm gắn bó sâu sắc của các nhà
văn, nhà nghiên cứu đối với nhà văn Nguyễn Tuân như: Kỷ niệm với Chùa
Đàn của Nguyễn Tuân (Yên Huy), Những lần gặp gỡ (Nguyễn Quang
Sáng), Nguyễn Tuân những năm cuối đời (Tô Hoài), Một thoáng Nguyễn
vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng. Từ đó có một cái nhìn
toàn diện hơn, sâu sắc hơn về các tác phẩm văn xuôi của Nguyễn Tuân trước
Cách mạng, về lập trường, quan điểm của nhà văn.
3.2. Nghiên cứu tác phẩm văn xuôi của Nguyễn Tuân trước Cách mạng
từ góc độ nhân vật là một cách nhìn nhận mang tính chất của thi pháp hình
thức. Qua lăng kính này, chúng tôi muốn đánh giá những thành tựu và đóng
góp của Nguyễn Tuân trong quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam.
4. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi khảo sát:
Đối tượng mà chúng tôi khảo sát và nghiên cứu là các tác phẩm văn xuôi
của Nguyễn Tuân trước Cách mạng. Đó là các tác phẩm trước Cách mạng ở
các thể loại văn xuôi khác nhau: du ký, truyện ngắn, phóng sự, tiểu thuyết, tùy
bút:
Một vụ bắt rượu lậu (1937)
Một chuyến đi (du ký, 1938)
Vang bóng một thời (tập truyện ngắn, 1939)
Ngọn đèn dầu lạc (phóng sự, 1939)
Thiếu quê hương (tiểu thuyết, 1940)
Tàn đèn dầu lạc (phóng sự, 1941)
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
18
Chiếc lư đồng mắt cua (tùy bút, 1941)
Tùy bút I (1941)
Tùy bút II (1943)
Tóc chị Hoài (tùy bút, 1943)
Xác ngọc lam (truyện ngắn, 1943)
Nguyễn (tập truyện, 1945)
Nghiên cứu văn xuôi Nguyễn Tuân có nhiều góc độ khác nhau: cái đẹp,
phong cách, thi pháp, ngôn từ, nghệ thuật, cái tài cái tâm, … Với đề tài này
mạng, giữa nhân vật của Nguyễn Tuân với nhân vật của các tác giả khác để từ
đó thấy được sự vận động, phát triển có tính kế thừa, ổn định trong phong
cách Nguyễn Tuân và cá tính sáng tạo đặc biệt của nhà văn.
6. Bố cục của luận văn:
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn được chúng
tôi triển khai theo ba chương cụ thể:
Chương 1: Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Tuân
Chương 2: Các kiểu nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách
mạng
Chương 3: Những phương thức nghệ thuật thể hiện nhân vật của Nguyễn
Tuân
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
20
PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ CON NGƢỜI
CỦA NGUYỄN TUÂN
1.1. Vài nét về con ngƣời Nguyễn Tuân:
1.1.1. Tiểu sử:
Nguyễn Tuân (1910 – 1987) quê ở xã Nhân Mục (thường gọi là Mọc),
thôn Thượng Đình, nay thuộc xã Nhân Chính, huyện Từ Liêm, Hà Nội. Ông
sinh ra trong một gia đình Hán học, cụ thân sinh là Nguyễn An Lan, đỗ tú tài
khoa thi Hán học cuối cùng, một nhà nho tài hoa bất đắc chí, ưa “xê dịch”.
Sau này tư tưởng và phong cách, lối sống của Nguyễn Tuân chịu ảnh hưởng
khá sâu sắc từ người cha của mình. Nguyễn Tuân vì thế có sự am tường sâu
sắc về các nét đẹp văn hóa cổ xưa, những thú chơi, sinh hoạt tao nhã mà thanh
cao của nhà nho và ông đã tái hiện lại thành công bức tranh cổ xưa ấy trong
văn chương của mình.
thời.
Ngoài cầm bút (viết truyện, tùy bút, phê bình văn học, dịch thuật),
Nguyễn Tuân còn tham gia nhiều hoạt động văn nghệ, đóng phim, diễn kịch.
Ông là một trong những diễn viên đầu tiên của Việt Nam với một vai phụ
đóng trong phim Cánh đồng ma ở Hồng Kông năm 1938.
Cách mạng tháng Tám như Nguyễn Tuân đã từng tâm sự như một cuộc
“cải lão hoàn đồng” đối với ông. Tư tưởng và những trang viết của ông dần có
những chuyển biến. Ông đã tham gia một cách nhiệt tình, hào hứng đối với
các phong trào Cách mạng, kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Từ năm
1948 đến 1958, ông giữ chức Tổng thư ký Hội văn nghệ Việt Nam. Ông đi
Thế giới nhân vật trong văn xuôi Nguyễn Tuân trước Cách mạng – Vũ Thị Đào
22
nhiều, viết nhiều, đem hết bút lực phục vụ cuộc kháng chiến thần thánh của
dân tộc và ca ngợi vẻ đẹp của quê hương, đất nước.
1.1.2. Con người:
Có nhiều bài viết khác nhau của các bạn đồng nghiệp, các nhà nghiên
cứu, những người thân viết về Nguyễn Tuân. Cá tính độc đáo và nhân cách
đáng nể trọng của ông thực sự có một sức hút đặc biệt đối với những ai từng
được tiếp xúc. Sau đó, nhiều người kể lại về ông như những huyền thoại. Từ
con người đến văn chương Nguyễn Tuân đều thể hiện cá tính đặc biệt của
mình. Nguyễn Tuân rất cầu kỳ, kỹ tính và tinh tế trong thưởng thức ẩm thực
và cái đẹp. Con người cá tính ấy mang trong mình cái duyên tài tử của một
người nghệ sỹ và cái “ngông” của một người có tài năng và nhân cách hơn
người. Ông cũng là một trí thức giàu lòng yêu nước và tinh thần dân tộc.
Lòng yêu nước của ông có màu sắc riêng, gắn liền với những giá trị văn hóa
cổ truyền của dân tộc: yêu tiếng Việt qua các sáng tác văn chương, yêu ca trù,
dân ca, yêu phong cảnh đẹp và ẩm thực đất nước,…
Nguyễn Tuân cũng là nhà văn luôn cảm thấy cô đơn. Trước Cách mạng, lúc
nào ông cũng cảm thấy chán cảnh, chán người, sống giữa quê hương mà vẫn
cảm thấy “thiếu quê hương”. Nguyễn đã lao vào giang hồ, xê dịch để hưởng
cho hết những sinh thú bất thình lình và những cảm xúc không chờ đợi. Với
Nguyễn Tuân, giang hồ xê dịch đã trở thành một cứu cánh, một triết lý sống.
Ông cho rằng sống ở đời là phải được phơi mình ra trong gió bụi, được ngủ
Copyright: Tài liệu đại học ©