1 2
3
MỤC LỤC Trang
MỞ ĐẦU 6
1. Tính cấp thiết của đề tài 6
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 10
4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 10
5. Phƣơng pháp nghiên cứu 11
6. Đóng góp về lý luận và thực tiễn của luận văn 11
7. Kết cấu luận văn 12
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MAKÉT BÁO IN 13
VÀ PHỤ TRƢƠNG BÁO IN. 13
1.1. Khái niệm và các thuật ngữ: 13
1.1.1. Khái niệm makét báo in 13
1.1.2. Khái niệm về thiết kế (design) báo in 30
1.1.3. Khái niệm về trình bày (layout) báo in 32
1.1.4. Khái niệm về phụ trƣơng báo in 33
1.2. Lƣợc sử makét báo in thế giới và ở Việt Nam 34
1.2.1. Lƣợc sử makét báo in thế giới 34
1.2.2. Lƣợc sử makét báo in ở Việt Nam 36
1.3. Vai trò của ma-két đối với báo in và phụ trƣơng 37
3.3. Đổi mới thiết kế trang và giấy in 80
3.3.1. Bài toán trang nhất 80
3.3.2. Hệ thống chuyên trang 81
3.3.3. Bố cục trang 82
3.3.4. Giấy in 84
3.4. Đầu tƣ cho đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 84
3.5. Định hƣớng nội dung thông tin 86
3.6. Tạo cơ chế thông thoáng, hợp lý trong quản lý nhà nƣớc 87
Tiểu kết chƣơng 3 89
C. KẾT LUẬN 91
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO 94
E. PHỤ LỤC……………………………………………………………………99
* Phụ lục 1: Phỏng vấn ông Nguyễn Quốc Anh (SGGPTB)………….103
* Phụ lục 2: Phỏng vấn họa sĩ Phạm Minh Hảo……………………………….107
* Phụ lục 3: Phỏng vấn TBT báo QK7 Ngô Xuân Giang…………………… 109
* Phụ lục 4: Phỏng vấn TKTS TC SGĐT&XD Nguyễn Duy Hiên………… 111
* Phụ lục 5: Danh sách báo chí TP.HCM ………………………………… 114
* Phụ lục 6: Nhân sự các cơ quan báo chí TP.HCM………………………… 116
* Phụ lục 7: Thông số quản lý các phụ trƣơng báo in tiêu biểu……………….118
* Phụ lục 8: Thống kê phát hành phụ trƣơng báo in ở TP.HCM…………… 120
* Phụ lục 9: Thông số thiết kế phụ trƣơng báo in ở TP.HCM…………… …122
* Phụ lục 10: Khảo sát hệ thống chuyên mục các phụ trƣơng tiêu biểu………123
* Phụ lục 11: Tỉ lệ giữa chữ và hình trên một số phụ trƣơng…………………125
* Phụ lục 12: Phân tích cách sử dụng ảnh bìa trên SGGPTB…………………126
* Phụ lục 13: Cách dùng tít tựa một số phụ trƣơng báo in tiêu biểu………….127
* Phụ lục 14: Thông tin phi văn tự trên báo in……………………………… 128
* Phụ lục 15: Các loại chữ, cấu tạo chữ………………………………………129
* Phụ lục 16: Chuyên trang TTCT và DNSGCT………………………….… 130
* Phụ lục 17: Cách dùng tít tựa một số phụ trƣơng báo in tiêu biểu………… 131
* Phụ lục 18: Tỉ lệ trung bình giữa chữ và hình trong một số phụ trƣơng… 132
triển nhƣ Anh, Mỹ, Pháp, Thụy Điển… hiện tƣợng sinh viên hầu nhƣ chỉ đọc báo điện tử
chứ không đọc báo in đã trở thành chuyện “thƣờng ngày ở huyện”.
Tuy nhiên, báo điện tử không phải không có những điểm yếu. Một trong những
“gót chân asin” của báo điện tử là ngƣời đọc báo điện tử thƣờng bị mỏi mắt khi nhìn màn
hình chói sáng quá lâu, các hình ảnh có độ phân giải thấp nhìn không rõ nét khiến chất
lƣợng ảnh kém. Về mặt hình thức, giao diện báo điện tử thƣờng bị bó hẹp trong một màn
hình nhỏ, cố định nên cách trình bày cũng bị hạn chế khá nhiều.
Hạn chế của báo điện tử may thay lại là ƣu thế của báo in. Để cạnh tranh với báo
điện tử, báo in có thể khai thác tối đa sở trƣờng của mình trong việc thiết kế, dàn trang
(làm ma-két), tạo ra các ấn phẩm có hình thức bắt mắt, phong cách đa dạng, tính thẩm mỹ
cao. Ngoài việc có độ tƣơng phản thị giác thích hợp, báo in dùng nhiều ảnh có độ phân
giải lớn sắc nét, màu sắc tƣơi tắn, hấp dẫn ngƣời đọc. Những yếu tố vừa nêu giúp cho
ma-két hình thức của báo in có sức thu hút ngƣời đọc rất mạnh mẽ và trong chừng mực
nào đó đã trở thành yếu tố cạnh tranh rất mạnh.
Gần đây, các báo lớn ở thành phố Hồ Chí Minh nhƣ Tuổi trẻ, Phụ nữ, Sài Gòn giải
phóng, Khoa học phổ thông, Doanh nhân…đã biết phát huy những thế mạnh của báo in
nhƣ vừa trình bày để cải tiến ma-két, xuất bản nhiều phụ trƣơng có hình thức bắt mắt,
phong cách trình bày đa dạng làm tăng cƣờng sức thu hút của ấn phẩm báo in đối với bạn
đọc truyền thống. 7
Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh là nơi tập trung nhiều tờ báo lớn của cả nƣớc,
thị trƣờng phát hành luôn sôi động. Nơi đây có nhiều họa sĩ làm ma-két báo có tay nghề
giỏi, nhiều kinh nghiệm trong thiết kế, trình bày báo chí. Tuy nhiên, khá đông ngƣời làm
ma-két báo thƣờng chỉ có chuyên môn sâu về một trong hai ngành. Hoặc họ chỉ thuần là
ngƣời đƣợc đào tạo trong ngành mỹ thuật, chƣa đƣợc đào tạo căn cơ về nghiệp vụ báo
chí, hoặc họ là những nhà báo chuyên nghiệp có ƣu thế về hiểu biết nghiệp vụ báo chí
nhƣng hạn chế về kiến thức thẩm mỹ trong đồ họa ứng dụng. Đó là chƣa kể đến những
ngƣời chỉ có nghiệp vụ ở ngành in ấn - chế bản làm họa sĩ chính của nhiều báo và tạp chí
vẫn nhƣ mảnh đất chƣa đƣợc khai phá mấy. Năm 1996, Nhà xuất bản Giáo dục mở đầu
cho việc cung cấp kiến thức về thiết kế, trình bày báo qua việc phát hành cuốn Kỹ thuật
chữ của linh mục Nguyễn Ngọc Sơn. Quyển sách này cung cấp nhiều kiến thức về chữ
viết, về đơn vị đo độ lớn của chữ viết và các khái niệm trình bày, dàn trang. Năm 2003,
Nhà xuất bản Trẻ mua bản quyền và dịch sang tiếng Việt 2 quyển sách về Design &
layout: Roger C.Parker’s, Thiết kế - tạo mẫu & dàn trang - Design & Layout (Volume 1),
Nxb Trẻ, 2003; Alan Swann, Ý tưởng - bố cục & thể hiện - Design & Layout (Volume 2),
Nxb trẻ, 2003. Hai quyển sách này giúp ích khá nhiều cho những ai muốn có cái nhìn
tổng quan về nghề thiết kế đồ họa nói chung. Nội dung sách nêu lên khá chi tiết về kết
cấu, đặc điểm và cách sử dụng các yếu tố hình thức của ma-két trong trình bày báo, đồng
thời hƣớng dẫn cách tìm tòi ý tƣởng sáng tạo và cách thể hiện chúng trong ma-két. Năm
2009, hoạ sĩ Uyên Huy-Trƣởng khoa đồ họa Đại học Mỹ thuật TP.HCM cho ra đời quyển
sách Màu sắc và phương pháp sử dụng cũng giúp cho ngƣời tìm hiểu nắm đƣợc phần khá
quan trọng là màu sắc có liên quan đến thiết kế trình bày báo. Tháng 3/2011, ở cấp độ
nghiên cứu khoa học nghiêm túc, luận văn thạc sĩ có đề tài: Dòng tạp chí chỉ dẫn – giải
trí ở Việt Nam: hiệu quả và bất cập của tác giả Đinh Thu Hiền (PGS.TS Vũ Quang Hào
hƣớng dẫn) đã chỉ ra một số vấn đề về cách thức tổ chức các chuyên trang và đặc trƣng
về design & layout của tạp chí chỉ dẫn ở Việt Nam. Đây cũng là tài liệu khá hữu ích cho
ngƣời quan tâm đến lĩnh vực trình bày báo.
Ở Hà Nội, hai cơ quan đào tạo báo chí chính quy của cả nƣớc là Trƣờng Đại học
khoa học xã hội và nhân văn (Đại học quốc gia Hà Nội) và Học viện báo chí và tuyên
truyền cũng đào tạo đƣợc một số cử nhân và thạc sĩ chọn đề tài thiết kế và trình bày báo 9
làm đề án tốt nghiệp. Trong số này phải kể đến khóa luận tốt nghiệp cử nhân của Lƣu
Thiên Hƣơng vào năm 1998 với đề tài: Maquette báo chí tiếng Việt hiện thời, những vấn
đề cần thảo luận, do PGS.TS. Vũ Quang Hào (Đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà
Nội) hƣớng dẫn. Trong khóa luận tốt nghiệp này, tác giả khóa luận đã vạch ra đƣợc
những yếu tố chính yếu cấu tạo nên ma-két hình thức của báo chí nhƣ: măng-sét, bố cục
Những tài liệu vừa nêu đã giúp chúng tôi có cái nhìn tổng quan hữu ích về ma-két
báo chí nói chung, trong đó phần định danh các yếu tố hình thức của ma-két trong nhiều
tài liệu là phần quan trọng đã giúp chúng tôi có đƣợc phƣơng hƣớng vững chắc để kế
thừa và khai thác đề tài theo trải nghiệm thực tế cũng nhƣ theo quan điểm riêng của
chúng tôi.
Tuy nhiên với việc sƣu tầm, thống kê chƣa thể đầy đủ, và số lƣợng tài liệu chuyên
biệt hiện có còn ít ỏi, vậy nên vẫn cần nhiều nghiên cứu hơn nữa về vấn đề ma-két. Đặc
biệt, ở thành phố Hồ Chí Minh với việc phát triển khá đa dạng của nhiều phụ trƣơng
trong mục đích làm kinh tế, việc khoanh vùng nghiên cứu đề tài ma-két phụ trƣơng báo in
ở thành phố này chắc chắn sẽ là một gợi ý tốt cho những nghiên cứu tiếp theo.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn của chúng tôi khảo sát về ma-két phụ trƣơng báo in nói chung, nhƣng
trong đó đối tƣợng nghiên cứu đƣợc chú ý là các yếu tố cấu tạo nên ma-két báo in. Về
phạm vi nghiên cứu, với khuôn khổ có hạn của một luận văn, chúng tôi chỉ đi sâu khảo
sát 5 phụ trƣơng đã xuất bản trong khoảng 3 năm trở lại đây (2008-2011) ở thành phố Hồ
Chí Minh, bao gồm: Tuổi trẻ cuối tuần, Phụ nữ Chủ nhật, Sài Gòn giải phóng thứ bảy,
Làm bạn với máy vi tính, Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần. Đây là những phụ trƣơng
hƣớng đến những đối tƣợng khác biệt về lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp cũng nhƣ khác
biệt về hình thức trình bày, nội dung thể hiện. Với phạm vi khách thể khảo sát khá đa
dạng nhƣ vậy, hy vọng chúng tôi sẽ rút ra đƣợc những nhận xét bổ ích giúp nâng cao việc
thực hiện ma-két phụ trƣơng ở thành phố cũng nhƣ tạo niềm hứng thú cho những nghiên
cứu, khảo sát tiếp theo.
4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích của ngƣời viết luận văn là chỉ ra đƣợc thực trạng ma-két phụ trƣơng báo
in tại thành phố Hồ Chí Minh với những vấn đề liên quan đến cơ sở lý luận và thực tiễn 11
hoạt động về thiết kế và trình bày ma-két; nêu đƣợc những ƣu, khuyết điểm cũng nhƣ về
ngôn ngữ ma-két của các báo khảo sát và rút ra bài học kinh nghiệm, đề xuất giải pháp
khảo có hệ thống giúp ích cho những nhà nghiên cứu, nhà quản lý, các ban thƣ ký, các
họa sĩ, phóng viên, biên tập viên trong quá trình sản xuất phụ trƣơng báo in, đồng thời có
thể dùng làm tƣ liệu để các giảng viên, sinh viên những ngành học liên quan tham chiếu
trong chuyên môn của mình.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, nội
dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận của ma-két báo in và phụ trƣơng báo in.
Chương 2: Thực trạng ma-két phụ trƣơng một số báo in ở thành phố Hồ Chí Minh.
Chương 3: Một số đề xuất nhằm nâng cao chất lƣợng ma-két phụ trƣơng báo in ở
thành phố Hồ Chí Minh.
Những chữ viết tắt trong luận văn
TTCT
Tuổi Trẻ cuối tuần
PNCN
Phụ Nữ chủ nhật
DNSGCT
Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần
SGGPTB
Sài Gòn Giải phóng thứ bảy
LBVMVT
Làm bạn với máy vi tính 13
Tác giả Vũ Quang Hào có một nhận định tổng quát về ma-két nhƣ sau: “Ma-két
là bản mẫu chỉ dẫn cho một ấn phẩm dự kiến về phƣơng diện hình thức của nó (bố cục,
chất liệu, màu sắc, kích cỡ…) [7,261].
Bản mẫu chỉ dẫn tức ma-két (còn gọi là bản bông) thƣờng đƣợc ký duyệt lần
cuối trƣớc khi in hàng loạt và khi in xong, nội dung và hình thức ấn phẩm hoàn chỉnh
đã in phải giống nhƣ ma-két đã duyệt trƣớc đó. Vì vậy, ngoài việc đƣợc coi nhƣ bản
mẫu chỉ dẫn hay bản phác thảo, ma-két còn đƣợc hiểu là cách trình bày trên ấn phẩm
hoàn chỉnh của một tờ báo hoặc tạp chí.
* Các yếu tố tạo nên ma-két báo in:
Báo chí đƣợc độc giả đọc qua ma-két báo. Ma-két báo là những vật thể, sự vật
cụ thể, vì vậy nó luôn có hai mặt biểu hiện: nội dung và hình thức.
a. Các yếu tố nội dung:
♦ Các yếu tố thông tin văn tự:
- Tin: Trong khoảng 17 thể loại báo chí đƣợc báo in sử dụng thì tin là thể loại
đƣợc sử dụng nhiều nhất. Có nhiều loại tin nhƣ tin vắn, tin ngắn, tin bình (tin sâu), tin
dự báo, tin tổng hợp, chùm tin, tin tƣờng thuật, tin ảnh, tin công báo, tin đồ họa. Tin
thƣờng có khoảng 30 đến 300 từ. Do số lƣợng từ ít, diện tích trang giấy dành cho mỗi
tin thƣờng nhỏ nên họa sĩ trình bày, dàn trang báo dễ sắp xếp, di chuyển, cắt cúp các
tin, thêm bớt vào các chỗ trống…làm cho việc thực hiện ma-két dễ dàng, chủ động
hơn. Tuy nhiên, ma-két báo có quá nhiều tin cũng khiến cho hình thức trình bày ma-két
trở nên đơn điệu, khó hấp dẫn độc giả.
- Bài viết: Bài viết là cách nói để phân biệt với tin ở đặc điểm bài có số lƣợng từ
nhiều hơn tin và cách khai thác thông tin sâu hơn tin. Bài viết gồm nhiều thể loại báo
chí nhƣ phỏng vấn, tƣờng thuật, phóng sự, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký
báo chí, ghi nhanh… Các thể loại này thƣờng rải đều trên các chuyên trang, chuyên
mục. Bài viết có số lƣợng từ lớn có khi lên đến hàng ngàn từ tạo ra một khối văn bản
dày đặc rất khó đọc, do đó việc trình bày dễ trở nên đơn điệu. Tùy theo thể loại, bài 15
Giống nhƣ tin, bài, ảnh báo chí cũng có nhiều thể loại nhƣ ảnh minh họa, ảnh
tin, chùm ảnh, phóng sự ảnh. Riêng trong thể loại phóng sự ảnh, giới báo chí quốc tế
còn chia thành bốn nhóm khác nhau: Phóng sự ảnh (Photo story), ảnh bộ (Photo
porlio), ảnh chuyên mục (Photo feature), ký sự ảnh (Photo essay) [21].
Trong thiết kế báo, ảnh đƣợc dùng theo nhiều kiểu dạng khác nhau:
- Ảnh nằm ngang
- Ảnh hình chữ nhật đứng
- Ảnh cắt bỏ nền và “lọng” vào khối văn bản
- Ảnh chỉ cắt bỏ nền khoảng ¼ phía trên khiến cho nhân vật nhƣ nhô đầu ra khỏi
ảnh
- Ảnh dùng kỹ thuật fade out làm mờ dần rồi đặt phía dƣới phần văn bản
- Ảnh làm mờ hẵn và đặt làm nền cho trang báo
- Ảnh đƣợc chuyển qua chế độ đen trắng (grayscale) và chế độ 2 màu
(duotone)…
Trong việc thực hiện ma-két báo, ảnh báo chí còn góp phần quan trọng vào việc
tăng tính thẩm mỹ của trang báo nhờ vào màu sắc, bố cục, độ nét, độ sáng tối … Nhờ
vào tính chất tăng giảm kích thƣớc dễ dàng, ảnh báo chí giúp ngƣời thiết kế xử lý tốt
các khoảng trống, linh động hơn trong việc sắp xếp, trình bày.
- Bảng (table)
Bảng là dạng thể hiện thông tin bằng các số liệu để thay cho phần mô tả dài
dòng bằng văn bản. Qua hình thức bảng, ngƣời đọc sẽ nắm bắt nhanh sự quan hệ giữa
các đại lƣợng và số liệu khác nhau.
Hình thức cơ bản của bảng là các ô chứa thông tin, số liệu phân cách nhau bằng
các đƣờng kẻ ngang hoặc dọc. Trong các ma-két báo hiện đại, bảng có thể không có
các đƣờng kẻ mà thay vào đó là các nền màu bên dƣới số liệu, khoảng cách giữa các số
liệu sẽ đƣợc phân cách bằng cách khoảng tự động (table) trong phần mềm máy tính.
[Phụ lục 14] 17
Sơ đồ là cách mô hình hóa các thông tin bằng hình vẽ đơn giản có tính chất
minh họa. Sơ đồ thƣờng đƣợc dùng để thể hiện các thông tin về tiến trình hoặc vị trí
của các sự kiện nhƣ đƣờng đi của bão, cách bố trí tác phẩm trong không gian mỹ
thuật…
Bản đồ nhìn chung có nhiều điểm giống sơ đồ, tuy nhiên bản đồ chú ý mô tả vị
trí, đặc điểm của từng khu vực hơn là mô tả tiến trình hoặc mô hình hóa sự kiện nhƣ sơ
đồ [Phụ lục 14].
b. Các yếu tố hình thức của makét:
♦ Khổ báo
Khổ báo là kích thƣớc tờ giấy dùng để in báo, là cách gọi tắt để chỉ khuôn khổ
to nhỏ của tờ báo một cách ngắn gọn nhƣ: khổ lớn, khổ vừa, khổ nhỏ.
Khổ báo gồm 2 phần: phần lề và phần bát chữ.
Lề (margin) là phần giấy trắng chạy bốn bên trang giấy báo. Trong các phần
mềm thiết kế, dàn trang, tùy vị trí mà lề đƣợc gọi tên nhƣ sau: lề trên (top), lề dƣới
(bottom), lề trong (inside), lề ngoài (out side). Sở dĩ đặt tên lề trong và lề ngoài mà
không gọi là lề phải - trái, là vì lề phải - trái trong trang đơn thƣờng có kích thƣớc và vị
trí khác nhau, nhƣng khi đặt cạnh nhau giữa một trang đôi (spread) 2 lề này sẽ có
chung một kích thƣớc và vị trí cạnh nhau. Để khỏi lầm lẫn, 2 lề phải và trái cạnh nhau
ở giữa trang đôi đƣợc gọi là lề trong, phân biệt với lề ngoài nằm ở mép ngoài trang
giấy.
Lề trong thƣờng nhỏ hơn lề ngoài, vì 2 lề trong nằm phía trong không cần chừa
thêm phần sẽ bị xén đi (khoảng 3-5mm) nhƣ lề ngoài hoặc lề trên, lề dƣới. Mặt khác, vì
2 lề trong này nằm cạnh nhau nên tạo ra khoảng trắng lớn gấp đôi lề bình thƣờng. Chỉ
cần kích thƣớc lớn hơn phân nửa lề ngoài một chút là lề trong của từng trang đã tạo ra
đƣợc tỉ lệ khá cân đối cho toàn bố cục.
Lề báo có 2 tác dụng: 1. Chỗ chừa ra để tay có thể cầm. 2. Tạo khoảng trắng
giúp ngƣời đọc thƣ giãn mắt, không cảm thấy nội dung văn bản quá dày đặc. 19
42
5
Khổ vừa
A 3
297 x 420
245 x 380
5
45
5
Khổ nhỏ
A 4
210 x 297
175 x 260
3-4
40-55
5
Tuy nhiên, tùy vào gu, phong cách của từng tờ báo mà các thông số khổ báo có
thể thay đổi:
Tên phụ trƣơng
Cỡ khổ
(mm)
Cỡ bát
chữ
(mm)
Số
cột/trang
Cỡ cột
(mm)
Khoảng
Doanh nhân Sài Gòn
cuối tuần
290 x 397
250 x 330
3-4
55-100
5
♦ Tên báo, măng - sét (tiếng Pháp: manchette)
Măng-sét là tên chung của tờ báo. Trong măng-sét có các yếu tố bắt buộc phải
thể hiện theo Luật báo chí nhƣ sau:
- Tên báo: thƣờng dùng loại font chữ đặc biệt có cỡ lớn, nổi bật. Đa số báo dùng
các font chữ có sẵn trong máy vi tính, nhƣng các báo lớn thƣờng thiết kế loại font chữ
đặc biệt, mang tính chất của một logo có phong cách riêng. Măng sét của báo Tuổi trẻ
do họa sĩ Nguyễn Văn Vinh thiết kế là ví dụ sinh động cho thấy, mặc dù chỉ sử dụng
chữ có đôi chút cách điệu, măng-sét này đã có hình thức thẩm mỹ rất tốt và phong cách
riêng không thể trộn lẫn. Họa sĩ Nguyễn Văn Vinh là ngƣời đã học khóa đầu tiên về kỹ
thuật làm báo và trình bày báo ở Cộng hòa dân chủ Đức vào thập niên 80. Sau này khi
về làm ở báo Tuổi trẻ, ông đã nâng hình thức báo Tuổi trẻ thành hình mẫu cho nhiều tờ
báo khác. Măng-sét của báo Thanh niên do họa sĩ Nguyễn Ngọc Biên thiết kế cũng chỉ
dùng chữ để thể hiện nhƣng đã để lại dấu ấn khá đậm nét trong giới làm ma-két báo do
tính sáng tạo của nó.
- Măng-sét cũng có thể kèm theo logo, huy hiệu của ngành (Báo Sài Gòn giải
phóng, Báo Công an), hay hình trang trí (Tạp chí Xây dựng Đảng, báo Nhi đồng) [Phụ
lục 28].
- Tên cơ quan chủ quản: là tên cơ quan đứng ra xin giấy phép hoạt động báo chí
đồng thời chịu trách nhiệm quản lý, bổ nhiệm lãnh đạo của tờ báo. Ví dụ: Đoàn Thanh
niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tên cơ quan chủ quản của báo Tuổi trẻ, Hội liên hiệp
Phụ nữ thành phố Hồ Chí Minh là tên cơ quan chủ quản của báo Phụ nữ…
22
Măng - sét của các báo thƣờng kèm theo các thông tin cần thiết nhƣ: địa chỉ tòa
soạn, địa chỉ trên mạng internet, email của tòa soạn, giá bán, huân – huy chƣơng, câu
khẩu hiệu quảng cáo (slogan), đƣờng dây nóng điện thoại.
Măng-sét các báo lớn còn có thêm mã số chuẩn quốc tế hay thƣờng gọi là mã số
ISSN. Mã số ISSN (tiếng Anh: International Standard Serial Number) nhằm phân định
một cách đơn nhất tên xuất bản phẩm nhiều kỳ có thể quản lý trong hệ máy tính thay vì
phải nhận diện chúng bằng tên gọi thông thƣờng. Mã số ISSN đƣợc áp dụng cho tất cả
các số của một xuất bản phẩm nhiều kỳ, bao gồm: đã, đang và sẽ xuất bản với các dạng
giấy và điện tử, nhƣ: tạp chí; báo; bản tin; ấn phẩm thông tin; niên giám; báo cáo
thƣờng niên; kỷ yếu hội nghị, hội thảo; phụ trƣơng, phụ bản của các xuất bản phẩm
nhiều kỳ, Các xuất bản phẩm nói trên khi đƣợc cấp ISSN có thể coi là đã có “thẻ căn
cƣớc” trong “làng” thông tin toàn cầu”
(1)
.
♦ Chữ:
Chữ là phƣơng tiện chủ yếu để truyền đạt thông tin trong báo chí nhất là báo in.
Chữ giúp cho việc tiếp thu nội dung trở nên dễ dàng hơn hoặc ngƣợc lại tùy theo kết
cấu hình thức của bản thân ký tự. Vì vậy, trong các sách hƣớng dẫn về thiết kế và dàn
trang (design and layout), nhiều tác giả nƣớc ngoài đã nghiên cứu rất tỉ mỉ về cách cấu
tạo các loại Font chữ cũng nhƣ tác dụng của từng loại font.
Nhìn chung, mặc dù có hàng ngàn kiểu font chữ
(2)
, nhƣng nếu căn cứ vào hình
thái cấu tạo có thể xếp tất cả chúng vào 2 loại chính: loại chữ có chân (serif) thuộc họ
Rô-manh (Roman) và loại chữ không có chân (Sans serif) thuộc họ Ba-tông (Baton).
Đây là cách phân loại chung mà tác giả Vũ Quang Hào đã đề cập đến từ những năm 80
của thế kỷ trƣớc. [Phụ lục 15 - Các loại chữ, cấu tạo chữ].
Trong báo chí, chữ thƣờng đƣợc dùng trong tên báo (manchette), chữ tít (titre)
và chữ chính văn (body).
giấy cho phép.
Tít chính thƣờng sử dụng kiểu chữ không chân (sans serif)
- Chữ chính văn:
Chữ chính văn hay chữ thân bài (body) là phần văn bản dày đặc nhất trên trang
báo. Yêu cầu quan trọng nhất của chữ chính văn là phải dễ đọc, dễ nhận dạng các từ 24
trong câu. Đa số các báo thƣờng dùng kiểu chữ có chân (serif) để làm chữ chính văn vì
loại chữ này có những nét ngang nhỏ phía trên và dƣới các chữ cái mà ngƣời thiết kế
mặt chữ đã thêm vào để tạo ra sự chuyển tiếp giữa các chữ cái và giúp nhấn mạnh hình
dáng của những từ riêng lẻ. Đặc tính này làm độc giả dễ nhận dạng các từ và tăng tính
dễ đọc [42, tr.258].
Để giúp ngƣời đọc đỡ mệt mõi khi đọc những khối văn bản dài của chữ chính
văn, ngƣời thiết kế và dàn trang còn phải cân nhắc, lựa chọn các thông số có liên quan
đến font chữ nhƣ kích thƣớc (size), độ giãn dòng (leading), khoảng cách giữa các chữ
cái (tracking).
Kích thƣớc chữ chính văn thƣờng ở khoảng từ 8 đến 12 point. Kích thƣớc chữ
chính văn lớn hoặc nhỏ hơn khoảng này thƣờng trở nên khó đọc, đặc biệt khi trang có
nhiều cột. Các báo nƣớc ngoài nhƣ Time, Newsweek thƣờng dùng chữ cỡ nhỏ khoảng
8 point. Báo Việt Nam sử dụng cỡ chữ lớn hơn, khoảng 10 đến 11point.
Độ giãn dòng là khoảng cách giữa các dòng văn bản với nhau. Độ giãn dòng
mặc định (default) trong các phần mềm thiết kế, dàn trang thƣờng bằng 1,2 lần kích
thƣớc chữ. Ví dụ: văn bản sử dụng font chữ VNI Times có kích thƣớc 10 point thì độ
giãn dòng là 12. Nếu độ rộng của cột chữ lớn hơn bình thƣờng (trang chỉ có 1 cột
chữ), độ giãn dòng phải tăng thêm để ngƣời đọc đỡ nhầm lẫn giữa hàng này với hàng
kia khi đọc xuống hàng bên dƣới.
Đối với các đoạn văn bản dài, ở đầu đoạn văn, ngƣời thiết kế báo thƣờng thêm
vào chữ cái lớn đầu dòng (Dropcap). Chữ Dropcap thƣờng có kích thƣớc lớn khoảng 3
lần chiều cao của hàng chữ chính văn. Phần Dropcap này dùng để trang trí và đồng thời
một cách cân nhắc và có chủ ý vì nếu lạm dụng sẽ tạo ra hiệu ứng không tốt cho việc
tiếp nhận thông tin.
Copyright: Tài liệu đại học ©