2

đại học quốc gia hà nội
viện việt nam học và khoa học phát triển hoàng thị hà ph-ơng

một số vấn đề về đời sống văn hóa tinh thần
c- dân khu vực phố cổ hà nội tr-ớc năm 1945 Chuyên ngành: Việt Nam học
Mã số: 60 31 60
luận văn thạc sỹ

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học:
PGS.TS. Vũ VĂN QUÂN




5


 






  

 
Một số vấn đề về đời sống văn hoá của cư dân phố cổ Hà Nội trước năm
1945
 


 
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
2.1. Mục đích nghiên cứu

- - 
- 
- 
-  
-  
6


 [60]






  


 [59, tr.25]
3.2. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu




 ,  
 

 
 - -QH
m vi
phía Bắc là phố Hàng Đậu; phía Tây là phố Phùng Hưng;
phía Nam là các phố Hàng Bông, Hàng Gai, Cầu Gỗ và Hàng Thùng; phía
8
Đông là đường Trần Quang Khải và đường Trần Nhật Duật. 





 
6. Bố cục luận văn



 
    




10
Chương 1
VÀI NÉT VỀ KHU VỰC PHỐ CỔ HÀ NỘI TRƯỚC NĂM 1945
VÀ TÌNH HÌNH NGUỒN TƯ LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1. Vài nét về khu vực phố cổ Hà Nội

rộng mà bằng phẳng, vùng đất cao mà
sáng sủa, cư dân không khổ thấp trũng tối tăm, muôn vật hết sức tươi tốt
phồn thịnh. Xem khắp nước Việt quan yếu của bốn phương, đúng là nơi
thượng đô kinh sư mãi muôn đời[40, tr. 24].
 
0
87  106
0
00 kinh

0


             






* Khu phố cổ Hà Nội từ thế kỷ X đến thế kỷ XIV




- 

        
             
12


 
- 

 


- 
  

 

() 

            
, k
 
T
 , 
    
 

* Khu phố cổ Hà Nội từ thế kỷ XIX đến năm 1945
 

14



  

  



 


xung quanh.




 
 
một quần cư chen chúc dày đặc những người là người”
dân cư ở đây rất dày đặc [18, tr.121]
 Tất cả
những đồ vật được bán trong thành phố này đếu có một thành phố dành riêng
cho thứ hàng hoá đó. Và những đường phố này lại được chia ra cho một, hay
hai nhiều làng mạc, mà chỉ có những dân làng đó mới được quyền ưu tiên mở
cửa hiệu ở đó, hoàn toàn theo cách thức của những công ty hoặc phường hội
khác nhau trong các thành phố Châu Âu [20, tr.74], 
16

 Đại Nam
nhất thống chí Thành thị (Thăng Long – Hà Nội) là nơi tụ
họp công thương, có lẫn cả người nước Thanh, tập tục thích xa hoa…nhà
ngói như bát úp, tụ họp các mặt hàng, nhân vật phồn thịnh
             


* Thợ thủ công – thương nhân người Việt
 



 

                

- 


(P.Borde) 
 
- 
 - 
 

18



 


 

* Thương nhân Hoa Kiều

 





 

Long  

 




      
20
            
  có năng lực cho những thương vụ lớn và tầm nhìn xa
trông rộng trong tính toán. Họ ham mê lợi nhuận, tiết kiệm, bền bỉ, có khả
năng hy sinh hết thảy cho lòng khát khao làm giàu
1.1.3. Bộ mặt đời sống kinh tế khu phố cổ Hà Nội
* Kinh tế thủ công nghiệp


C
Theo ký sự của Út Ỏn, một trí thức người Thái ở
Mai Châu, Sơn La đến kinh đô vào khoảng năm 1720, ta có thể thấy các loại
mặt hàng bày bán ở các phố phường Thăng Long như: “vải vóc, gấm nhiễu
bán ở hàng Bát Bảo (tức Hàng Đào), bát đĩa, chum vai, gương mũ áo, túi
khăn, nồi chảo, chài lưới, Hàng Thiếc như bình rượu, cơi trầu, gươm giáo, đồ
vàng bạc, chiêmg to, chũm choẹ”.       
“Trong các phường chế tạo đủ các thứ gươm giáo, đồ binh khí, mâm đài,
kiệu, ghế, lụa, trừu, lọng, tàn… Không thứ gì là không có” [18, tr.121]
, m








 

              
             






* Kinh tế thương nghiê
̣
p

 , 





.  








.











  , 



 . 




 , , 















 ( )  . 



 





, 





































23








 . 




.  , 




















 : , 

, , 

, 
: 



.
















 , 












̀
nh nghề thu
̉
công
dân gian cô
̉
truyền”.

 
     


          






24
- Oa (Gia----xi-
     




g
 thứ nhất kinh Kỳ, thứ nhì
phố Hiến”.


              
“Mặc dù không phải là kinh thành nữa, Kẻ
Chợ vẫn là một thành phố đứng đầu cả nước về nghệ thuật, công nghiệp,
thương nghiệp”
1.2. Tình hình nguồn tư liệu khu vực phố cổ Hà Nội trước năm 1945
1.2.1. Nguồn tư liệu văn hiến về khu vực phố cổ Hà Nội
               
u 

1.2.1.1. Thần tích
* Định nghĩa
“Cuốn sách hoặc tập giấy ghi chép về sự tích của vị thần
được thờ ở ngôi đền hoặc vùng nào đó. Thần tích ghi rõ xuất xứ, những phép
biến hoá, công lao hành trạng của thần, sắc phong của các đời vua cùng
những nghi thức cúng bái và tập tục kiêng kị” [20, tr. 1096]
26




               



y


           

* Thần tích Thăng Long – Hà Nội







             





 

Trích đoạn Cỏc nguồn tư liệu khỏc Phong tục Trọng lóo

---