SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: Một vài biện pháp giúp giáo viên xây dựng môi trường
cho trẻ hoạt động ở trường Mầm Non Đông Hồ
Thị xã Hà Tiên.
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, chịu
trách nhiệm chăm sóc, giáo dục trẻ từ 0 đến 6 tuổi. Mục tiêu của ngành học là hình
thành cho trẻ những cơ sở đầu tiên của nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa,
tạo những tiền đề cần thiết để chuẩn bị cho trẻ bước vào trường phổ thông. Muốn
vậy, người làm công tác ở bậc học mầm non phải biết tổ chức môi trường cho trẻ
hoạt động phù hợp tâm, sinh lý lứa tuổi giúp trẻ phát triển toàn diện về các mặt: thể
chất, tình cảm, nhận thức, ngôn ngữ và thẩm mỹ.
Ở các trường phổ thông, môi trường lớp học là bàn, ghế, phấn, bảng, dụng cụ
học tập, thầy cô, bè bạn với không khí lớp học trang nghiêm và mối quan hệ rạch
ròi giữa học sinh và thầy cô giáo. Riêng môi trường lớp học ở trường mầm non với
các mảng tường, các góc chơi, đồ chơi được sắp xếp, trang trí nổi bật nhằm thu hút
sự chú ý của trẻ cùng với không khí lớp học vui tươi, chan hòa, gần gũi giữa cô và
trẻ. Đơn giản là thế nhưng việc thực hiện không hoàn toàn dễ dàng. Bởi môi trường
giáo dục trong trường mầm non phải tạo cơ hội cho trẻ tìm tòi, khám phá, phát hiện
nhiều điều mới lạ, hấp dẫn trong cuộc sống, trẻ được tự lựa chọn hoạt động cá nhân
hoặc theo nhóm một cách tích cực, qua đó kiến thức và kỹ năng ở trẻ dần được
hình thành. Môi trường đó phải đảm bảo an toàn về thể chất, tâm lý cho trẻ vừa có
tác dụng giáo dục, có tính thẩm mỹ và phải được xây dựng trong suốt quá trình
thực hiện chương trình chăm sóc giáo dục trẻ. Đặc biệt, từ khi Bộ Giáo dục và Đào
tạo triển khai Chương trình Giáo dục mầm non mới, thì vấn đề xây dựng môi
1
trường giáo dục cho trẻ mầm non được đặt ra ngày càng cấp thiết hơn. Bởi môi
trường giáo dục được ví như người giáo viên thứ hai tổ chức và hướng dẫn trẻ chơi,
trẻ hoạt động để nhận thức và phát triển.
Trong thực tế hiện nay, đa số giáo viên đã biết cách xây dựng môi trường
giáo dục cho trẻ hoạt động, trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động giáo dục do cô

tảng, những kỹ năng sống cần thiết phù hợp lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa
những khả năng tiềm ẩn đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho
việc học tập suốt đời.
Môi trường giáo dục đa dạng, phong phú sẽ kích thích tính tích cực chủ động
của trẻ từ việc tự lựa chọn góc chơi, đồ chơi đến việc tự quyết định và tìm cách giải
3
quyết nhiệm vụ. Trẻ sẽ dần biết tự chịu trách nhiệm với hành động của mình và biết
đánh giá những thành công hay thất bại trong quá trình chơi, trẻ sẽ dần rút ra những
bài học cho bản thân mình. Trong quá trình hoạt động, trẻ sẽ phối hợp chơi cùng
nhau như cùng xây dựng, cùng chơi gia đình, bác sĩ, … trên cơ sở đó giúp trẻ tái
hiện lại các mối quan hệ gia đình, cộng đồng. Qua đó, trẻ học được cách làm việc
với người khác, học cách lắng nghe và chia sẻ suy nghĩ của bản thân với bạn bè.
Đây là cơ sở hình thành tính tập thể và đoàn kết ở trẻ.
Môi trường giáo dục phù hợp, đa dạng, phong phú sẽ gây hứng thú cho trẻ và
cả giáo viên, góp phần hình thành và nâng cao mối quan hệ thân thiện, tự tin giữa
giáo viên với trẻ và giữa trẻ với nhau.
II. THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ:
Trường Mầm non Đông Hồ gồm có 02 phân hiệu đều toạ lạc trên phường
Đông Hồ, Thị xã Hà Tiên, là trường bán trú duy nhất trên địa bàn Thị xã. Trường
có 11 phòng học, nhưng trong đó có 08 phòng được cải tạo lại từ các phòng của
kho lương thực và Uỷ ban nhân dân cũ trước đây. Gồm có các khối lớp sau:
- Tổng số lớp học: 11 lớp. Được chia thành 4 khối:
+ Nhà trẻ: 01 lớp
+ Khối Mầm: 03 lớp
+ Khối Chồi: 03 lớp
+ Khối Lá: 04 lớp
Các phòng học tuy nhỏ hẹp nhưng được trang bị tương đối đầy đủ các
phương tiện, đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ.
* Về tình hình đội ngũ giáo viên:
Trong năm học 2011 – 2012 trường có 22 giáo viên bao gồm các trình

- Việc thiết kế môi trường cho trẻ hoạt động chưa phong phú; cách bố trí các
góc hoạt động chưa linh hoạt; chưa khai thác hiệu quả sử dụng của các góc; hình
ảnh trên các mảng tường chủ yếu để trang trí, giáo viên chưa tận dụng các hình
trang trí làm phương tiên dạy học; ít sử dụng các nguyên vật liệu mở để làm đồ
dùng đồ chơi cho trẻ hoạt động…
5
- Một số cháu chưa qua trường lớp mẫu giáo nên nề nếp chưa đồng đều, trẻ
còn nhút nhát, chưa chủ động tham gia các hoạt động.
- Năng lực chuyên môn trong đội ngũ chuyên môn không đồng đều. Một bộ
phận giáo viên khi tổ chức các giờ hoạt động còn mang tính áp đặt chưa chú trọng
vào tâm lý trẻ, chưa tạo nhiều cơ hội để phát huy tính tích cực chủ động ở trẻ.
Từ thực trạng nêu trên, tôi đã đề ra một số biện pháp khắc phục như sau:
III. CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH:
Như trên đã nói, môi trường cho trẻ hoạt động ở trường mầm non bao gồm
môi trường vật chất và môi trường tinh thần. Tuy nhiên, trong phạm vi đề tài này,
người viết chỉ đề cập đến các biện pháp giúp giáo viên xây dựng và thiết kế môi
trường lớp học của mình trên cơ sở các trang thiết bị sẳn có của lớp để làm phong
phú môi trường cho trẻ hoạt động.
Môi trường cho trẻ hoạt động là nơi có các nguồn thông tin phong phú,
khuyến khích tính độc lập và hoạt động tích cực của trẻ. Tôi đã tiến hành các biện
pháp như sau:
1. Trang trí lớp theo chủ đề:
Khi bước chân vào cổng trường mầm non, bạn như được bước vào một thế
giới khác: thế giới của trẻ thơ với những bức tranh đầy màu sắc, từ những nhân vật
cổ tích, cỏ cây, hoa lá, đến những nhân vật hoạt hình ngộ nghĩnh… được trang trí
trên khắp tường rào, hành lang lớp học. Còn bên trong lớp học, các hình ảnh trang
trí phong phú hơn gắn với nội dung giáo dục theo chủ đề. Việc trang trí lớp theo
chủ đề vừa tạo sự chú ý và hứng thú khám phá ở trẻ vừa để cho mọi người biết lớp
đang học chủ đề nào. Việc làm này trường đã thực hiện từ nhiều năm trước đây,
nhưng giáo viên chỉ làm rầm rộ vào lúc chuẩn bị khai giảng năm học mới, sau đó

Khi triển khai một chủ đề mới, giáo viên cùng trẻ trò chuyện về nội dung chủ
đề, tìm kiếm nguyên, vật liệu để trang trí chủ đề mới. Ví dụ: chủ đề Gia đình, sau
7
khi tổ chức trò chuyện, xem một số hình ảnh về chủ đề, cô cùng trẻ vẽ, tô màu, cắt
dán hoặc sưu tầm tranh ảnh về gia đình để làm tranh chủ đề và trang trí các mảng
tường. Phân công trẻ mang một số nguyên vật liệu: lon bia, vải vụn, vỏ hộp các loại
…. đến lớp làm đồ chơi. Một chủ đề không nhất thiết phải trang trí hoàn chỉnh ngay
từ khi bắt đầu, mà có thể bổ sung dần qua từng nhánh nhỏ của chủ đề cho đến khi
kết thúc chủ đề. Ví dụ Chủ đề : “Thế giới động vật” có các chủ đề nhánh là:
+ Nhánh 1: Những con vật đáng yêu (Vật nuôi trong gia đình)
+ Nhánh 2: Những con vật ngộ nghĩnh (Động vật sống trong rừng)
+ Nhánh 3: Thủy cung của bé (Động vật sống dưới nước)
+ Nhánh 4: Con gì biết bay? (Chim - Côn trùng)
Cô và trẻ lần lượt trang trí hình ảnh các con vật của từng nhánh nhỏ theo
phân phối thời gian thực hiện chủ đề (mỗi tuần 01 nhánh). Khi có đủ một số tranh,
ảnh cần thiết để trang trí chủ đề, cô cùng trẻ thảo luận xem nên chọn loại tranh nào
để dán các mảng tường, tranh nào có thể treo để tạo không khí sinh động cho lớp
học. Việc trang trí các hình ảnh trên tường giáo viên yêu cầu lựa chọn và sắp xếp
sao cho có thể sử dụng làm tình huống hoặc phương tiện giáo dục cho các hoạt
động có chủ đích trong chủ đề. Ví dụ: Chủ đề Động vật – khối Chồi – tôi gợi ý để
giáo viên trang trí hình các con vật có số lượng sao cho có thể sử dụng làm trò chơi
luyện tập khi học Toán: “hãy tìm xung quanh lớp, nhóm cá có số lượng ít hơn 3”;
hoặc sử dụng hình ảnh các loại quả được trang trí trong chủ đề thực vật, cô yêu cầu:
“ tìm cho cô chùm quả có màu đỏ” khi dạy hoạt động nhận biết phân biệt ở nhóm
trẻ …
Hiệu quả: Khi tổ chức thực hiện biện pháp này tôi nhận thấy đa số giáo viên
đã nhận thức được tầm quan trọng của của việc lập kế hoạch trang trí lớp theo chủ
đề và thực hện tốt các kế hoạch đã đề ra. Các mảng tường của lớp được trang trí
các hình ảnh vừa đảm bảo tính thẩm mỹ (đẹp, hấp dẫn trẻ), vừa đảm bảo các yêu
cầu giáo dục (có thể sử dụng các mảng trang trí làm phương tiện dạy học), trẻ rất

Những năm trước đây, tên các góc được đặt theo sách hướng dẫn chương
trình, rất khô khan như: góc xây dựng, góc phân vai, góc học tập, góc thư viện…
Từ khi triển khai thực hiện chương trình giáo dục mầm non mới, tôi chỉ đạo giáo
viên trang trí các góc lớp bằng những cái tên ngộ nghĩnh, gần gũi với các bé, chẳng
hạn góc Xây dựng: Bé là thợ xây, Kỹ sư tí hon, … hoặc Góc Thư viện: Mời bạn
xem, Những cuốn sách kỳ lạ, Thư viện của bé … hay góc phân vai: Bé thích nấu
ăn, Đầu bếp tí hon…
- Đồ chơi, đồ dùng ở các góc:
Đồ dùng đồ chơi ở các góc phải phù hợp với mức phát triển của trẻ và phù
hợp với đặc điểm địa phương. Trên thực tế trường đã trang bị các đồ dùng đồ chơi
cần thiết cho lớp như gạch xây dựng các loại, đồ chơi gia đình, các loại rau củ quả
nhưng số lượng còn hạn chế, giáo viên phải tìm kiếm nguyên vật liệu, làm đồ chơi
bổ sung cho các góc. Sử dụng các loại phế liệu, nguyên vật liệu sẳn có tại địa
phương để làm đồ chơi cho trẻ, từ các loại chai nhựa, vỏ hộp sữa, hộp bánh kẹo,
ống hút, đá, sỏi, lá cây, xốp màu… để làm đồ dùng đồ chơi. Mỗi loại vật liệu có thể
có thể dùng cho các góc và các hoạt động khác nhau: vỏ hộp sữa thay thế gạch làm
hàng rào, đá sỏi làm hòn non bộ ở góc xây dựng; hộp bánh kẹo dùng chơi bán hàng
ở góc phân vai; ống hút, xốp màu, lá cây chơi ở góc tạo hình… Có những loại vật
liệu được sử dụng nhiều lần cho các góc chơi và các chủ đề chơi khác nhau. Ví dụ
các hộp bánh kẹo, hộp bánh Snack, các loại quả dùng để chơi bán hàng ở góc phân
vai của chủ đề Gia đình, khi sang chủ đề Tết và mùa xuân, được dùng làm nguyên
liệu cùng với giấy màu xanh, dây buộc, giấy kiếng màu để gói bánh chưng, bánh
tét hoặc trang trí thành các hộp quà, giỏ quà ở góc tạo hình.
Những đồ chơi dễ làm, khuyến khích trẻ tham gia cùng cô, chẳng hạn tô, vẽ
tranh để trang trí, dùng bút dạ vẽ thêm các chi tiết trên các hòn sỏi theo sự tưởng
tượng của trẻ làm đồ chơi theo ý thích để trưng bày, hoặc mang các chai nhựa, vỏ
hộp bánh kẹo, vỏ sò, ốc… đến lớp để làm đồ dùng đồ chơi. Ngoài ra vận động phụ
10
huynh hỗ trợ thêm các loại đồ chơi bằng nhựa như các loại rau củ quả, các con vật
để làm phong phú hơn đồ dùng đồ chơi của các lớp.

làm bông hoa từ xốp màu, ống hút…
- Góc thư viện: Sự tích bánh chưng bánh dày, truyện Thạch Sanh, Sự tích
Chú Cuội, Sự tích Hồ Gươm, Sự tích núi Ông cọp, …
- Góc thiên nhiên: Đồ chơi với nước, chai, lọ, ca, cốc, … (chơi đong lường
nước…)
Đồ dùng, đồ chơi, nguyên vật liệu trong từng góc được sắp xếp phải dễ thấy,
dễ lấy, dễ lựa chọn. Những thiết bị đồ chơi nặng đặt ở dưới, những đồ chơi có
nhiều bộ phận phải đặt theo bộ. Màu sắc, hình dáng đồ dùng đồ chơi đẹp, hấp dẫn,
đảm bảo an toàn cho trẻ. Ngoài ra, bàn ghế và đồ dùng cá nhân của trẻ phải được
xếp gọn vào một góc lớp, tránh che khuất các mảng trang trí và các góc hoạt động.
Hiệu quả: Khi áp dụng biện pháp trên tôi nhận thấy: Đa số giáo viên đều
biết cách sắp xếp các góc hoạt động hợp lý, phù hợp mục tiêu, yêu cầu giáo dục của
từng chủ đề và điều kiện thực tế từng lớp học. Tên các góc chơi đơn giản, dễ hiểu,
gần gũi đối với trẻ. Đồ dùng đồ chơi các góc tương đối phong phú, sử dụng các
nguyên vật liệu mở, đảm bảo an toàn đối với trẻ.
3. Hướng dẫn trẻ hoạt động:
Để phát huy tối đa hiệu quả sử dụng của các góc hoạt động, giáo viên phải
cho trẻ được tham gia vào các hoạt động một cách tích cực. Bởi vì, một môi trường
vật chất dù được xây dựng phong phú, nhưng chỉ để trưng bày cho đẹp mắt, không
cho trẻ chạm vào vì sợ phá hỏng bao công sức trưng bày thì môi trường đó giống
như những ảo ảnh trong sa mạc không giúp ích được gì cho cô và trẻ. Do đó, giáo
viên phải thiết lập môi trường giao tiếp hòa đồng, cởi mở, thân thiện, khuyến khích
trẻ tham gia vào các hoạt động của lớp.
12
Đối với những trẻ thụ động hoặc các độ tuổi nhà trẻ, mẫu giáo bé giáo viên
khuyến khích trẻ chơi bằng cách nhập cuộc vào trò chơi trong thời gian ngắn. Ví dụ
ở cửa hàng ăn uống (lớp mầm), giáo viên đóng vai khách hàng và nói với trẻ đóng
vai người bán hàng: “Hôm nay cửa hàng bác có những món ăn nào? Bác bán cho
tôi một tô phở mang về nhé!” Sau khi được phục vụ, giáo viên lại nói: “Bao nhiêu
tiền vậy bác? cảm ơn bác!”. Khi thấy cô làm như vậy trẻ sẽ bắt chước làm theo, biết

và rèn các kỹ năng một cách tích cực.
- Các mảng tường được trang trí với màu sắc tươi sáng, vừa tầm mắt trẻ, phù
hợp mục tiêu và nội dung giáo dục từng chủ đề. Nhiều sản phẩm do cô và trẻ cùng
làm như tranh chủ đề (cô vẽ trẻ tô màu), các sản phẩm tạo hình, các đồ chơi từ hoa
lá, hột hạt, phế liệu… được sử dụng để trang trí làm trẻ rất thích, vì mình đã góp
công sức vào việc tạo môi trường học tập trong lớp.
- Quá trình thiết kế môi trường giáo dục theo từng chủ đề giúp giáo viên tích
lũy thêm kinh nghiệm về sưu tầm nguyên vật liệu và sự khéo léo, sáng tạo trong
làm đồ dùng đồ chơi cho trẻ hoạt động. Nhiều giáo viên đã sử dụng các nguyên vật
liệu từ thiên nhiên, phế liệu để làm đồ dùng đồ chơi: lá dừa làm chong chóng, nhẫn,
đồng hồ, dây chuyền, kèn lá… hoặc dùng các hòn đá cuội cho trẻ vẽ thêm các chi
tiết để tạo thành các con vật gà, vịt, thỏ … (lớp Chồi 1); dùng ống hút, xốp màu,
chai nước ngọt tạo hình bông hoa (lớp Lá 2); dùng xác dừa đã qua sử dụng phơi
khô, mút xốp, đá sỏi làm thí nghiệm vật chìm, vật nổi (lớp Lá 1); Hơn 90% lớp
dùng vỏ sò, ốc các loại cho trẻ chơi bán hàng, nấu ăn, làm đồ dùng dạy học ở các
môn hình thành biểu tượng toán sơ đẳng, Làm quen môi trường xung quanh của
chủ đề Động vật. Riêng năm học 2011-2012, trong Hội thi Đồ dùng dạy học tự làm
của trường có 21/22 giáo viên tham gia, 10 bộ đồ dùng được chọn dự thi cấp thị xã
và 02 bộ đồ dùng được chọn triển lãm ở Sở Giáo dục tỉnh Kiên Giang. Cấp trường
có 15 đồ dùng xếp loại A, 04 loại B, 02 loại C; cấp thị xã đạt 02 loại B và 02 C.
* Đối với trẻ:
14
- Trẻ biết sử dụng đồ dùng, đồ chơi khéo léo hơn, biết tạo ra nhiều sản phẩm
đẹp, sáng tạo khi được hoạt động với các nguyên vật liệu mở.
- Trẻ mạnh dạn, tự tin, tích cực tham gia vào các góc hoạt động của lớp. Trẻ
thích chơi cùng bạn, biết được nhiệm vụ của mình và bạn trong khi chơi, có thái độ
tự giác cùng bạn đến góc chơi, biết hợp tác chia sẻ cùng bạn để hoàn thành các vai
chơi, nhiệm vụ chơi trong góc. Chẳng hạn để lắp ghép được ngôi nhà làm bằng
giấy cacton (trong góc xây dựng – Chủ đề Gia đình) đòi hỏi phải có từ 2-3 trẻ khéo
léo phối hợp cùng nhau mới hoàn thành. Hoặc trò chơi Bác sĩ (góc phân vai – Chủ

- Giúp giáo viên có nhận thức đầy đủ hơn về vai trò và sự cần thiết của việc
xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động. Ngoài ra, trong quá trình thực hiện giúp
cho giáo viên thêm phần khéo léo, sáng tạo trong việc thiết kế các góc hoạt động,
làm đồ dùng đồ chơi, trang trí lớp theo chủ đề phù hợp với mục tiêu chương trình
giáo dục mầm non mới.
2. Khả năng áp dụng:
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được áp dụng có kết quả tương đối tốt ở
trường mầm non Đông Hồ và có thể nhân rộng ở một số đơn vị trong tỉnh.
3. Bài học kinh nghiệm:
Xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động là một công việc hết sức quan trọng
trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ ở trường mầm non. Nó đòi hỏi người giáo
viên phải nắm vững mục tiêu chương trình giáo dục mầm non, phải quan tâm đến
nguyện vọng, các đặc điểm tâm sinh lý trẻ, và phải có sự kiên trì, khéo léo, sáng tạo
trong việc thiết kế môi trường cho trẻ hoạt động.
- Người phụ trách công tác chuyên môn phải gợi ý giúp giáo viên định
hướng và điều chỉnh các thiết kế môi trường giáo dục của lớp phù hợp mục tiêu chủ
đề và điều kiện thực tế của lớp.
19
- Phải làm cho giáo viên có sự chuyển biến về mặt nhận thức, coi việc tự bồi
dưỡng và học tập là giải pháp có ý nghĩa quyết định đến việc nâng cao trình độ
chuyên môn.
- Phải xây dựng được một tập thể đội ngũ giáo viên có tay nghề vững vàng,
chuyên sâu để thực hiện nhiệm vụ được giao đạt yêu cầu.
- Phải có kế hoạch xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động phù hợp với độ
tuổi mầm non, và mục tiêu giáo dục của chủ đề.
- Thường xuyên cung cấp mở rộng vốn kinh nghiệm cho trẻ qua các buổi trò
chuyện, thảo luận, các buổi tham quan dã ngoại
- Đồ dùng đồ chơi phải đa dạng, phong phú, đẹp, hấp dẫn, sáng tạo có tác
dụng thu hút, lôi cuốn trẻ, tạo cho trẻ niềm say mê khám phá và húng thú hoạt
động. Định kỳ hàng năm, trường tổ chức Hội thi Đồ dùng dạy học tự làm trong đội