Một số biện pháp dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 5
Phần mở đầu
I/ Lý do chọn đề tài :
Môn toán là một trong hai bộ môn công cụ của bài tiểu học vì vậy
việc dạy để phát huy khả năng môn công cụ đối với học sinh là yêu cầu đòi
hỏi cao đối với giáo viên. : Nội dung giải toán có lời văn và dạy giải toán có
lời văn của học sinh và giáo viên ở lớp 5 là một nội dung quan trọng của
chương trình toán 5 . Nó được tích luỹ , lồng ghép vào trong tất cả các nội
dung khác của môn học . Đồng thời đòi hỏi người học , người dạyvân dụng
kiến thức tổng hợp cuae các môn học để học tập , bởi vậy đòi hỏi khả năng
tư duy , phân tích , tổng hợp cao của người học và người dạy . Thực tế việc
nhận biết , và cách giải toán có lời văn của học sinh tiểu học nói chung và
học sinh lớp 5 nói riêng gặp nhiều khó khăn , chất lượng thấp. Mặt khác
việc dạy giải toán có lời văn của một bộ phận giáo viên chưa bám sát quy
trình , thậm chí một số bước trong quy trình giải toán có lời văn và tính chất
giải toán có lời văn cho học sinh cond lúng túng . Vì vậy bản thân thấy cần
đầu tư nét kinh nghiệm tổ chức dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 5 là
một điều khá cấp bách và cần thiết , thiết thực nâng cao chất lượng dạy môn
toán ở lớp cải cách cuối cùng của bậc học tiểu học . Đồng thời rút kinh
nghiệm chuẩn bị cho việc thay sách năm học tiếp theo .
II/ Mục đích nghiên cứu :
- Tìm hiểu thực trạng giải toán có lời văn của học sinh lớp 5 trường
tiểu học Quảng Phương A .
- Đề xuất một số giải pháp dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 5
trường tiểu học Quảng Phương A .
III/ Giới hạn đề tài :
Do năng lực bản thân , điều kiện công tác và thời gian nêu sáng kiến
kinh nghiệm chỉ giới hạn nghien cứu cách giải toán có lời văn , đề xuất một
số biện pháp dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 5 trong năm học 2005
–2006 tại trường tiểu học Quảng Phương A.
IV / Khách thể và đối tượng nghiên cứu :

Vậy bài toán có lời văn là bài toán được trình bày bao gồm yếu tố toán
học và yếu tố phi toán học dưới dạng lời văn .
Toán có lời văn trong chương trình toán gồm một số dạy toán điển hình
chiếm một tỷ lệ thấp . Tuy nhiên mức độ tích hợp , lồng ghép vào trong các
nội dung toán học với mật độ khá lớn . Hỗu hết các tiết luyện tập , luyện tập
chung đều có mặt toán có lời văn .
Vì vậy việc giúp học sinh học tốt , giải khoa học , thực hiện tốt yêu cầu
giải toán có lời văn trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thành tốt
mục tiêu cấp học và yêu cầu giáo dục toàn diện , phát triển óc tư duy , tính
sáng tạo của học sinh lớp 5 .
2. Quy trình chung cách giải bài toán có lời văn . Đây là một trong
những nội dung mà ngươig học , người dạy cần nắm vững để tiến hành thực
hiện nhiệm vụ học và hướng dẫn học sinh học .
Bước 1 : Đọc và hiểu nội dung bài toán , dạng toán
Bước 2 : Toms tắt bài toán (Có thể lựa chọn một trong các hình thức
thích hợp )
Bước 3 : Phân tích bài toán : (đi lên hoặc đi xuống)
Bước 4 : Lập kế hoạch giải
Bước 5 : Lập lời giải và phép tính theo kế hoạch đã lập .
Bước 6 : Thử lại theo các điều kiện đã cho của bài toán .
3. Để tổ chức dạy có chất lượng bài toán có lời văn người giáo viên cần
tuân thủ quy trình trên và có những biện pháp tác động thích hợp giúp học
sinh tự tìm ra cách giải và tiến hành giải đúng yêu cầu bài toán có lời văn .
Chương II: Thực trạng và giải pháp đã tiến hành .
1. Thực trạng : Chất lượng giải toán có lời văn ở lớp 5 A .
a) Bài kiểm tra 1 :
Bài toán : Hoàng và Hà cùng quyên góp tiền giúp bạn nghèo . Hoàng
quyên góp được 3685 đồng . Hà quyên góp được nhiều hơn Hoàng là 200
đồng . Hỏi trung bình mỗi em quyên góp được bao nhiêu tiền ?
b) Bài kiểm tra 2 :

đạt mức khá , bài sau đạt mức giỏi hoặc ngược lại . Điều đó khẳng định một
bộ phận học sinh thực hiện tốt và khá các bước giải toán có lời văn và một
bộ phận khác còn gặp khó khăn trong giải toán có lời văn .
- Qua phỏng vấn và bút vấn đối tượng học sinh bản thân khẳng
định .
+ Những học sinh thường xuyên đạt điểm giỏi là những học sinh nắm
chắc quy trình giải toán có lời văn.
+ Những học sinh thường xuyên đạt điểm khá là những học sinh cơ
bản nắm chắc quy trình giải toán có lời văn , song trong quá trình thao tác có
những sai sót (lỗi về kỷ thuật) nên kết quả chưa cao .
+ Những học sinh đạt điểm trung bình thường xuyên là những học
sinh nắm chưa chắc quy trình các bước giải , đặc biệt về việc hiểu nội dung
bài toán , nhận dạng toán phân tích bài toán vv gặp khó khăn .
2. Thực trạng dạy giải toán có lời văn của giáo viên :
* Giáo viên thường đi theo quy trình :
- Cho học sinh đọc và nắm nội dung bài toán .
- Hỏi học sinh để tóm tắt bài toán (Bài toán cho biết gì ? Bài toán
hỏi gì ?).
- Hỏi để phân tích bài toán .
- Hỏi để lập kế hoặch giải .
* Một số tồn tại trong dạy giải toán có lời văn của giáo viên :
- Trong quá trình cho học sinh đọc hiểu bài toán giáo viên chưa định
hướng rõ cho học sinh nắm các yếu tố toán học trong lời văn đồng thời cách
loại bỏ các yếu tố lời văn phi toán học để dễ hiểu bài toán .
- Trong xu thế đổi mới phương pháp , một bộ phận giáo viên chưkhai
thác tốt những hiểu biết của học sinh về dạy toán (do chương trìng cấu trúc
đồng tâm ) Nên trong quá trình dạy có khi còn cứng nhắc , máy mócchật sự
nhảy cảm , sáng tạo của học sinh .
- Trong lập lời giải và phép tính một bộ phận giáo viên chưa nhận thức
đầy đủ về mối quan hệ giữa lời giải và phép tính . Có thể khẳng định lời giải

vậy học sinh đã thiết lập được mới quan hệ lời giữa lời giải và phép tính.
Đây là yêu cầu, cơ bản khi thực hiện trình bày bài giải toán có lời văn.
b/ Đối với giáo viên:
* Cần định hướng rõ để học sinh nhận biết trong bài toán có lời văn đâu là
lời văn có chứa yếu tố toán học đâu là lời văn không chứa yếu tố toán học.
Ví dụ ở bài kiểm tra 2:
-Lời văn chứa yếu tố toán học:+Hai (xe); (xe) to; (xe) nhỏ; mấy (tấn)
(cân nặng) như nhau. Mỗi (xe).
-Lời avưn không chứa yếu tố toán học: Hay nói cách khác lời văn phi
toán học: Xe tải chở được; phân bón; biết rằng các bao
Tuy nhiên cần hướng dẫn cho học sinh nhận thấy mối liên quan diễn
đạt ý nghĩa của hai dạng lời văn. Nhằm tạo điều kiện cho học sinh nắm chắc
nội dung bài toán. Sau khi hiểu nội dung bài toán học sinh biết gạt bỏ những
yếu tố phi toán học để nhận ra cốt lõi (nhân) của bài toán để tóm tắt bài toán
dưới những hình thức thích hợp:
Ví dụ:
Xe to: 240 bao ? tấn
Xe nhỏ: 200 bao ? tấn 11000 Kg
Hoặc bằng sơ đồ đoạng thẳng:
Xe to:
*Sau khi phân tích giáo viên cần làm cho học sinh biết rỏ về dạng của bài
toán đặc biệt cần quan tâm là khai thác triệt để sự hiểu biết (kiến thức củ của
học sinh). Để từ cái củ đi đến cái mới.
Giáo viên có thể dưới nhiều hình thức để giúp học sinh nhận dạng bài
toán:
Cách 1: Phát vấn:
-Để tìm số tấn mỗi xe chở ta cần biết gì ?
-Để tìm một bao nặng bao nhiêu ta làm thế nào ?
-Tìm một bao để làm đơn vị tính thuộc dạng toán gì ? ( về đơn
vị )

có tư duy khoa học và hệ thống.
-Dạng giải toán có lời văn cho học sinh cần tuân thủ quy trình giải
toán có lời văn và hệ thống nhận thức khoa học phù hợp của học sinh.
-Dạng giải toán có lời văn cần chú trọng việc phân tích giúp học sinh
chiếm lĩnh nắm bắt quan hệ giữa yếu tố lời văn và yếu tố toán học, giữa lời
văn phi toán học và lời văn chứa yếu tố toán học.
-Dạng giải toán có lời văn hướng tới đích cuối cùng là giúp học sinh
đặt lời giải đúng, phép tính đúng đi đến kết quả đúng.
Chương 3: Kết quả và bài học kinh nghiệm.
I/ Kết quả:
1.Về phía học sinh:
-Sau khi tiến hành các biện pháp đã nêu ở trên những bài kiểm tra
trong giai đoạn kỳ II học sinh đã có chuyển biến tốt thể hiện qua biểu sau:
Theo dõi bài
kiểm tra
Phân tích chất lượng
Hoàn thành
100% yêu cầu
trở lên
Hoàn thành
70% yêu cầu
trở lên
Hoàn thành
50% yêu cầu
trở lên
Hoàn thành
dưới 50%
SL % SL % SL % SL %
Bài kiểm tra
4

II/ Bài học kinh nghiệm:
-Học sinh cũng như giáo viên cần phân biệt rõ bài toán có lời văn.
-Học sinh cần thấy trong bài toán có lời văn bao gồm lời văn mang
yếu tố toán học và không mang yếu tố toán học. Tuy nhiên cả hai dạng có
liên quan chặt chẽ với nhau. Khi thực hiện giải toán có lời văn cần biết quan
hệ các yếu tố lời văn, gạt bỏ yếu tố phi toán học để bài toán cô đọng súc tích.
-Chỉ khi và chỉ khi nắm được mối quan hệ giữa cái đã biết và cái chưa
biết trong bài toán có lời văn mới tìm ra kết quả chưa biết từ cái đã biết một
cách đúng hướng.
-Mục tiêu cuối cùng của giải toán có lời văn là trình bày bài toán các
lời giải và phép toán lôgic, khoa học. Đây là vấn đề cốt lõi của dạng bài toán
có lời văn.
Kính thưa các đồng chí, trên đây là những kinh nghiệm mà bản thân
rút ra trong quá trình dạy học giải toán có lời văn ở học sinh lớp 5. Do năng
lực cá nhân có hạn, điều kiện nghiên cứu thời gian nghiên cứu còn hạn chế,
chắc rằng còn nhiều vấn đề cần bổ sung. Rất mong sự góp ý của các đồng
chí.