ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ THỊ THUỲ DUNG
XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG VĂN HOÁ THẨM
MỸ TRONG CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI
HỌC Ở HÀ NỘI HIỆN NAY
Chuyên ngành: CNDVBC&CNDVLS
Mã số :60 22 80

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn: PGS.TS.PHẠM DUY ĐỨC


hiện nay
C. PHẦN KẾT LUẬN
D. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

TRANG
2
8 8

8

30

48
54 54 80 88


nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, nếu chúng ta chỉ chú trọng phát triển
khoa học kỹ thuật công nghệ, ít quan tâm tới đời sống tình cảm, tinh thần con
người thì cùng với những mặt trái của nền kinh tế thị trường, đó sẽ là một trong
những nguyên nhân dẫn đến mất cân đối trong giáo dục và tình trạng suy thoái đạo
đức của sinh viên hiện nay. Đại hội X của Đảng đã chỉ rõ: “Xây dựng và hoàn thiện
giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc

3
trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập kinh tế quốc tế. Bồi dưỡng
các giá trị văn hoá trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống,
lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam”
[17,106].
Văn hóa thẩm mỹ hiện diện trong tất cả các hoạt động của con người, đặc
biệt nó tác động đến con người bằng cái đẹp và thông qua cái đẹp, trong sự hài hoà
với cái chân, cái thiện, cái có ích. Nó đánh thức không chỉ năng lực thẩm mỹ mà
toàn bộ năng lực sáng tạo tiềm ẩn, lay động những sợi dây tình cảm tinh tế nhất của
của tâm hồn con người. Tác động thẩm mỹ làm nảy sinh nhu cầu cảm thụ và sáng
tạo cái đẹp không chỉ trong lĩnh vực nghệ thuật mà trong toàn bộ hoạt động sản
xuất vật chất và tinh thần. Nhờ đó, nó tác động đến toàn bộ thế giới tinh thần, tình
cảm của con người, góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người nói
chung và sinh viên nói riêng.
Xây dựng môi trường văn hóa thẩm mỹ trong các trường cao đẳng, đại học
trên địa bàn Hà Nội là một trong những nhiệm vụ quan trọng để góp phần xây dựng
và phát triển nhân cách của giới trí thức tương lai, góp phần xây dựng con người
mới xã hội chủ nghĩa. Vì những lí do trên, việc đi sâu nghiên cứu đề tài “Xây dựng
môi trường văn hóa thẩm mỹ trong các trường cao đẳng, đại học ở Hà Nội hiện
nay” là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết hiện nay.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Dưới những hình thức và mức độ nhất định, vấn đề văn hóa thẩm mỹ đã
được đề cập đến từ lâu. Khái niệm văn hóa thẩm mỹ chỉ được sử dụng phổ biến bắt

5
người” trong sách “Văn hóa mới Việt Nam, sự thống nhất và đa dạng” của Nguyễn
Văn Huyên – Nxb KHXH, Hà Nội, 1996; “Tính phổ quát và tính đặc thù trong các
khía cạnh thẩm mỹ của văn hóa” trong sách “Đạo đức học- mỹ học và đời sống văn
hóa nghệ thuật” của GS.TS Đỗ Huy – Nxb KHXH, Hà Nội 2002; …
Các công trình trên đã đề cập đến các vấn đề: khái niệm văn hóa, văn hóa
thẩm mỹ; bản chất, cấu trúc và chức năng của văn hóa thẩm mỹ; vai trò của văn
hóa thẩm mỹ trong sự hình thành và phát triển con người. Đồng thời các công trình
trên cũng đã đưa ra một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất
lượng và hiệu quả của văn hóa thẩm mỹ.
Tuy nhiên, cho đến nay chưa có tác giả nào bàn đến vấn đề xây dựng môi
trường văn hóa thẩm mỹ trong các trường cao đẳng, đại học. Đây là một đề tài mới
có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách đối với việc xây dựng nền văn hoá mới
trong xu hướng hội nhập ở Việt Nam hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
Mục đích của luận văn:
Góp phần làm sáng tỏ khái niệm văn hóa thẩm mỹ và môi trường văn hóa
thẩm mỹ, thông qua khảo sát thực trạng xây dựng môi trường văn hoá thẩm mỹ ở
một số trường cao đẳng, đại học trên địa bàn Hà Nội, luận văn đánh giá và đề xuất
một số giải pháp xây dựng và phát triển môi trường văn hóa thẩm mỹ trong các
trường cao đẳng, đại học ở Hà Nội hiện nay, nhằm góp phần phát triển nhân cách
sinh viên.
Để thực hiện được mục đích đó, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm
vụ như sau:

6
- Làm sáng tỏ khái niệm văn hóa thẩm mỹ và môi trường văn hóa thẩm mỹ.
- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng xây dựng môi trường văn hoá
thẩm mỹ ở một số trường cao đẳng, đại học trên địa bàn Hà Nội hiện nay.
- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm xây dựng và phát triển môi trường

kết cấu gồm 2 chương, 7 tiết.
8
B. PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG 1. VAI TRÕ CỦA MÔI TRƢỜNG VĂN HÓA THẨM MỸ
ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN
1.1. Khái niệm văn hoá thẩm mỹ
1.1.1 Định nghĩa về văn hoá thẩm mỹ
Văn hoá thẩm mỹ là khái niệm dùng để chỉ trình độ của con người trong
thưởng thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ, nó biểu hiện trình độ tổng
hợp phát triển cao của văn hoá xã hội. Văn hóa thẩm mỹ là một bộ phận quan trọng
hợp thành và là bộ phận hữu cơ của nền văn hóa nhân loại. Vì vậy, cần xem xét văn
hoá thẩm mỹ trong trong sự thống nhất với văn hoá từ bản chất, đặc trưng đến cấu
trúc, đồng thời văn hoá thẩm mỹ lại biểu hiện như một lĩnh vực văn hoá đặc thù.
Trên những phương diện tiếp cận khác nhau, khái niệm văn hoá được thể
hiện một cách phong phú và đa dạng. Năm 1952, A.L.Kroeber và C.L.Kluckhohn
đã trích lục được trên dưới 300 định nghĩa của các tác giả ở nhiều nước khác nhau
về văn hoá. Ngày nay, xu hướng chung là mở rộng nội hàm của khái niệm văn hoá.
Việc mở rộng nội hàm của khái niệm văn hoá được dựa trên cơ sở quan niệm của
Mác về sự đối tượng hoá những sức mạnh bản chất của con người trong các hoạt
động và giá trị hoạt động của họ. Từ đó, văn hoá được nhìn nhận như là mức độ thể
hiện và thực hiện các sức mạnh bản chất của con người trong mọi hoạt động xã hội,
đồng thời là bản thân phương thức hoạt động đó. Theo quan niệm triết học, văn hoá
được định nghĩa: “Văn hoá- toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con
người tạo ra trong quá trình thực tiễn xã hội lịch sử và tiêu biểu cho trình độ đạt
được trong lịch sử phát triển xã hội… Văn hoá là một hiện tượng lịch sử, phát triển
phụ thuộc vào sự thay thế các hình thái kinh tế xã hội” [71, 656].


Văn hoá thẩm mỹ là một bộ phận quan trọng hợp thành và là một bộ phận
hữu cơ của nền văn hoá nhân loại. Trong giáo trình “Cơ sở lý luận văn hoá Mác-
Lênin”, tập thể tác giả Liên Xô do A.I.Ácnônđốp chủ biên đã dành cả một chương
(chương15) để trình bày “Văn hoá thẩm mỹ của xã hội xã hội chủ nghĩa”. Trong
chương này, tác giả đã trình bày những quan niệm chung nhất về văn hoá thẩm mỹ,
chức năng và các lĩnh vực biểu hiện của nó. Văn hoá nghệ thuật được xem là hạt
nhân của văn hoá thẩm mỹ và là một nội dung quan trọng trong nhiệm vụ giáo dục
thẩm mỹ cho nhân dân lao động. Tuy chưa đưa ra định nghĩa hoàn chỉnh song các
tác giả đã có quan niệm rõ rệt về bản chất, chức năng đặc thù của lĩnh vực văn hoá
này: “văn hoá thẩm mỹ là một thành tố nằm trong hệ thống văn hoá tinh thần. Chức
năng đặc thù của văn hoá thẩm mỹ là đem lại cho chủ thể con người một biểu
tượng trực quan một hiện thực như lý tưởng mong muốn”[1, 217].
Hai tác giả I.A.Lukin và Scacherosicốp đã cố gắng liệt kê những lĩnh vực
biểu hiện của văn hoá thẩm mỹ. Theo các ông “văn hoá thẩm mỹ được hợp thành
bởi các giá trị thẩm mỹ (tức là bởi những cái đẹp và cái cao cả trong mọi hoạt động
của con người, trong lĩnh vực lao động, trong các quan hệ xã hội, trong giao tiếp,
trong sinh hoạt, trong nghệ thuật); bởi những tập quán, phương thức, phương tiện
mà con người có được và sử dụng để cảm thụ, nhận thức, chiếm lĩnh các giá trị
này; bởi các năng lực tự hoạt động sáng tạo được thực hiện trong các công trình lao
động, khoa học và nghệ thuật có mang tính chất và ý nghĩa thẩm mỹ”[37,339].
Trong định nghĩa này, các tác giả đã xuất phát từ giá trị thẩm mỹ, coi đó như là đặc
trưng tiêu biểu của văn hoá thẩm mỹ.

11
M.X.Kagan trong chuyên khảo “Văn hoá thẩm mỹ của con người Xô Viết”
cho rằng: “Văn hóa thẩm mỹ là một hệ thống chỉnh thể phức tạp, bao hàm trong nó
tính nhạy cảm và những năng lực trí tuệ của con người, những quan niệm tộc loại
và nhóm của nó về “một cuộc sống tốt đẹp” và cuối cùng là những đối tượng hiện
thực và những hình thức của hành vi (giao tiếp) được sáng tạo bởi con người không
chỉ theo những quy luật tất yếu tự nhiên mà còn theo những quy luật cái đẹp”

con người thì ở đó có văn hoá thẩm mỹ.
Văn hoá thẩm mỹ là một hệ thống chỉnh thể bao hàm bên trong nó những
năng lực tinh thần - thực tiễn đặc biệt, giúp con người có khả năng hoạt động theo
các quy luật của cái đẹp nhằm cảm thụ, nhận thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị
thẩm mỹ. Nó là một phương diện đặc thù của văn hoá, góp phần to lớn vào việc
giáo dục cái đẹp cho con người, làm cho con người và xã hội ngày càng hoàn thiện
hơn.
1.1.2 Cấu trúc của văn hoá thẩm mỹ
Có nhiều quan điểm về cấu trúc của văn hoá thẩm mỹ. Đỗ Văn Khang cho
rằng văn hoá thẩm mỹ bao gồm: khách thể thẩm mỹ, chủ thể thẩm mỹ và nghệ
thuật. Theo Lương Thị Quỳnh Khuê, văn hoá thẩm mỹ bao gồm: năng lực thẩm
mỹ, hoạt động thẩm mỹ và các giá trị thẩm mỹ. Chúng tôi cho rằng cấu trúc của
văn hoá thẩm mỹ bao gồm các yếu tố cơ bản sau: ý thức thẩm mỹ, năng lực thẩm
mỹ, hoạt động thẩm mỹ và giá trị thẩm mỹ. 13
1.1.2.1 Ý thức thẩm mỹ
Ý thức thẩm mỹ là một trong những hình thái ý thức xã hội của con người,
nó phản ánh tồn tại khách quan trong dạng hình tượng - tình cảm nhằm đáp ứng
nhu cầu sáng tạo hiện thực theo quy luật của cái đẹp.
Như mọi hình thái ý thức xã hội khác, ý thức thẩm mỹ là “hình ảnh chủ quan
của thế giới khách quan”, là một hình thức nhận thức thế giới của con người. Do
vậy, ý thức thẩm mỹ có mối quan hệ biện chứng với những điều kiện sinh hoạt vật
chất của xã hội (tồn tại xã hội). Là một hình thái ý thức xã hội, song ý thức thẩm
mỹ không đồng nhất với với các hình thái ý thức xã hội khác mà đặc trưng nổi bật
nhất của ý thức thẩm mỹ đó là tính chất hình tượng, tình cảm, tính chất cảm tính
của nó.
Nếu khoa học nhận thức thế giới bằng tư duy trừu tượng, tư duy khái niệm,
nghĩa là để đạt được cái bản chất của đối tượng thì người ta phải loại bỏ những gì là

phận hợp thành khác của ý thức thẩm mỹ như thị hiếu thẩm mỹ, lý tưởng thẩm mỹ.
Đó là những thành tố tuy vẫn biểu hiện trong hình thức hình tượng - cảm tính
nhưng đã mang đậm chất khái quát của tư duy lý luận. Các nhân tố thuộc về lý trí,
trí tuệ đóng vai trò quan trọng bậc nhất tạo nên độ nông sâu của cảm xúc thẩm mỹ.
- Thị hiếu thẩm mỹ: là khả năng của con người trong việc tiếp nhận đánh giá
một cách có phân hoá các đối tượng thẩm mỹ khác nhau của hiện thực, được biểu
hiện thông qua các xét đoán thái độ, cảm xúc… Nói cách khác, thị hiểu thẩm mỹ

15
biểu thị năng lực lựa chọn của con người trước cái đẹp, cái cao cả, cái xấu, cái bi,
cái hài trong đời sống và trong nghệ thuật.
Thị hiếu thẩm mỹ là sự thống nhất hài hoà giữa tình cảm và lý trí, giữa cảm
xúc và trí tuệ. Cảm xúc mang lại cho thị hiếu thẩm mỹ tính riêng biệt, độc đáo
trong đánh giá còn lý trí, trí tuệ mang lại tính định hướng cho sự lựa chọn của thị
hiếu thẩm mỹ. Nếu không có lý trí, trí tuệ thì sự đánh giá của thị hiếu thẩm mỹ
chẳng thể có được độ tin cậy như nó cần phải có.
Thị hiểu thẩm mỹ biểu hiện năng lực thẩm mỹ chủ quan của chủ thể, nhưng
sự hình thành, vận động và phát triển của nó không tách rời với các yếu tố xã hội.
Nói khác đi, thị hiếu thẩm mỹ là một quan hệ biện chứng của cái cá nhân và cái xã
hội, đươc biểu hiện thành năng lực thẩm mỹ của chủ thể xác định.
Bộ phận quan trọng nhất của thị hiếu thẩm mỹ là thị hiếu nghệ thuật, nó biểu
hiện năng lực lựa chọn đánh giá của con người trong lĩnh vực nghệ thuật. Thị hiếu
nghệ thuật có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của thị hiếu thẩm mỹ. Để có thị hiếu
nghệ thuật tốt, phải tiếp xúc thường xuyên với nghệ thuật và phải được trang bị tri
thức về nghệ thuật. Khi công chúng tham gia vào việc cảm thụ nghệ thuật một cách
tích cực, họ sẽ trở thành người đồng sáng tạo với nghệ sĩ, góp phần nâng cao thị
hiếu thẩm mỹ của xã hội.
- Lý tưởng thẩm mỹ: là quan niệm về cái đẹp hoàn mĩ, hoàn thiện, là ước mơ
về những giá trị thẩm mỹ cao nhất mà con người cho rằng cần phải có. Lý tưởng
thẩm mỹ là sự biểu hiện tập trung nhất của ý thức thẩm mỹ và là giai đoạn phát


17
một mức mà trên một ý nghĩa nào đó chúng ta phải nói: Lao động đã sáng tạo ra
chính bản thân con người”[44,641].
Thông qua lao động, thông qua hoạt động thực tiễn mà con người ngày càng
phát triển cả về mặt thể chất và tinh thần, đôi bàn tay trở nên khéo léo, các giác
quan phát triển, trí tưởng tưởng phong phú, tư duy hình tượng phát triển, nhờ đó
các hoạt động người trở thành các hoạt động thẩm mỹ. Mác viết: “Thông qua sự
phong phú đã được phát triển về mặt vật chất của con người thì sự phong phú về
tính cảm giác chủ quan của con người mới phát triển và một phần, thậm chí lần đầu
tiên mới sản sinh ra lỗ tai thính âm nhạc, con mắt thấy được cái đẹp của hình thức –
nói tóm lại là những cảm giác có khả năng về hưởng thụ có tính người và tự khẳng
định mình như một lực lượng bản chất của con người”[46,118].
Nhưng không phải ngay từ đầu hoạt động của con người đã là hoạt động
thẩm mỹ, chủ thể người đã đồng nghĩa với chủ thể thẩm mỹ. Lúc đầu, con người
lao động để làm ra những sản phẩm thực dụng nhằm thoả mãn các lợi ích cá nhân
và cộng đồng. Khi đó lao động chỉ đáp ứng những nhu cầu vật chất trước mắt.
Trình độ thao tác, các kinh nghiệm còn ít ỏi, con người chưa thể sản xuất, chế tác ra
được những sản phẩm thẩm mỹ. Do đó, ngay từ lúc đầu không phải mọi vật đã
được sáng tác “theo quy luật của cái đẹp”. Trải qua giai đoạn lịch sử khá dài, khi
con người không còn bị rơi vào tình trạng khốn cùng, dày vò vì những nhu cầu vật
chất tối thiểu trước mắt, khi các giác quan và tư duy hình tượng đã phát triển thì
năng lực thẩm mỹ mới hình thành và phát triển.
Năng lực thẩm mỹ là một phẩm chất bậc cao của con người. Với năng lực
bản chất này con người không chỉ là chủ thể người mà còn là chủ thể thẩm mỹ. Chủ
thể thẩm mỹ là chủ thể người xã hội có khả năng hưởng thụ, sáng tạo, đánh giá

18
thẩm mỹ thông qua các giác quan và được rèn luyện về sự đồng hoá thế giới về mặt
thẩm mỹ.

mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của mọi người”.
1.1.2.3 Hoạt động thẩm mỹ
Hoạt động là một hệ thống thao tác có tính chất kỹ thuật nhằm thực hiện
những mục đích nhất định. Ở loài vật, hoạt động chỉ là những tập tính hành vi có xu
hướng thích ứng với môi trường tự nhiên. Hoạt động của con người mang tính mục
đích, chủ động, sáng tạo nhằm khám phá bản chất của tự nhiên, xã hội và con
người.
Hoạt động thẩm mỹ là hoạt động đặc biệt chỉ có ở con người, biểu hiện sâu
sắc những phẩm chất văn hoá của hoạt động người nói chung. Hoạt động thẩm mỹ
là khái niệm phản ánh các hoạt động của con người do nhu cầu thẩm mỹ và mục
đích thẩm mỹ quy định nhằm tạo ra một giá trị thẩm mỹ nhất định. Hoạt động thẩm
mỹ là hoạt động của con người nhằm khám phá, nhận thức, thấu hiểu, chiếm lĩnh,
đánh giá và sáng tạo thế giới một cách thẩm mỹ.
Hoạt động thẩm mỹ chính là việc đưa các yếu tố thẩm mỹ vào các lĩnh vực
khác nhau của hoạt động người nhằm trau dồi sự sâu sắc, tinh tế về phương diện
thẩm mỹ trong toàn bộ hoạt động đời sống con người. Chính với nghĩa này mà
nhiều nhà nghiên cứu cho rằng văn hoá không bao giờ tồn tại dưới những hình thức
thô thiển, văn hoá nào cũng là văn hoá thẩm mỹ.

20
Hoạt động của con người khác căn bản về chất so với hoạt động của con vật
chính ở tính tự do, sáng tạo. Hoạt động thẩm mỹ chính là sự biểu hiện sâu sắc của
tính sáng tạo, tính tự do và khuynh hướng vươn tới cái đẹp.
Sáng tạo là một phẩm chất, một năng lực gắn liền với con người, tiêu biểu
cho con người. Nó được hình thành, phát triển và được thể hiện, thực hiện trong
mọi hoạt động sống của con người. Hoạt động sản xuất vật chất nói chung đều có
những quy tắc, quy trình nhất định. Ai nằm vững chúng đều có thể tham gia sản
xuất vật chất. Hoạt động thẩm mỹ cũng có những quy tắc chung nhưng không phải
bất cứ ai học thuộc các quy tắc là có thể sáng tạo nên các giá trị thẩm mỹ, giá trị
nghệ thuật. Sáng tạo thẩm mỹ đòi hỏi một năng lực đặc biệt. Người sáng tạo phải

1.1.2.4 Giá trị thẩm mỹ
Giá trị thẩm mỹ là kết quả của quá trình hoạt động thưởng thức, đánh giá và
sáng tạo thẩm mỹ của chủ thể thẩm mỹ. Giá trị thẩm mỹ là một loại giá trị tinh thần
thể hiện quan hệ giữa đối tượng thẩm mỹ và chủ thể thẩm mỹ.
Trong tác phẩm Tư bản và Phép biện chứng của tự nhiên, Mác và Ăngghen
đã khẳng định: Không có một sự vật nào không thông qua thực tiễn của con người
lại có thể trở thành đẹp được. Trước khi có con người, đúng là trái đất đã tồn tại
sông, núi, hoa cỏ, ánh sáng, bầu trời, mặt trăng và cả những động vật nguyên thuỷ
nữa. Chúng tồn tại độc lập với xã hội loài người, chúng không vì có hay không có
loài người mà biến đổi. Nhưng nó không phải là cái đẹp. Các giá trị thẩm mỹ không
tồn tại “tự nó”, tự thân như thế.

22
Trong hoạt động sáng tạo, con người đã đưa vào toàn bộ những đặc tính cá
nhân của mình như tình cảm, cảm xúc, sự khéo léo, tinh tế… vào sản phẩm làm nên
giá trị thẩm mỹ của sản phẩm. Vì vậy, mỗi một sản phẩm của hoạt động sáng tạo
không chỉ chứa đựng trong nó những giá trị xã hội mà mang đậm nét cá nhân của
chủ thể sáng tạo. Giá trị thẩm mỹ của sản phẩm sáng tạo chính là sự đối tượng hoá
của bản thân con người, là tấm gương phản chiếu nội tâm của chủ thể sáng tạo.
Giá trị thẩm mỹ mang tính chủ quan cảm tính của chủ thể thẩm mỹ. Cùng
một đối tượng thẩm mỹ nhưng dưới lăng kính của những chủ thể thẩm mỹ khác
nhau sẽ mang lại những giá trị thẩm mỹ khác nhau. Bản thân sự đánh giá của chủ
thể thẩm mỹ không tạo nên giá trị thẩm mỹ nhưng mọi giá trị thẩm mỹ đều phải
thông qua sự đánh giá của chủ thể thẩm mỹ thì mới được xác định.
Giá trị thẩm mỹ được bộc lộ từ cả hai mặt nội dung và hình thức của khách
thể thẩm mỹ. Bản thân nội tại khách thể thẩm mỹ đã chứa đựng những giá trị ngoài
giá trị thẩm mỹ như giá trị đạo đức, giá trị chính trị hay giá trị sử dụng… Sự hoàn
thiện về mặt hình thức của khách thể thẩm mỹ là một trong những điều kiện để biểu
hiện nội dung của khách thể thẩm mỹ.
Các giá trị thẩm mỹ được thể hiện dưới hình thức cái đẹp, cái cao cả, cái bi,

1.1.3. Chức năng xã hội của văn hoá thẩm mỹ
Văn hoá thẩm mỹ là một phương diện đặc thù của văn hoá. Chức năng của
văn hoá thẩm mỹ cũng giống như tất cả các lĩnh vực văn hoá khác là hoàn thiện con

24
người xã hội, đảm bảo cho con người sự phát triển tự do và toàn diện tất cả các khả
năng, tự khẳng định chính mình. Tuy nhiên, văn hoá thẩm mỹ lại đi sâu vào khía
cạnh cảm thụ, nhận thức và sáng tạo cái đẹp trong toàn bộ hoạt động của con
người. Vì vậy, văn hoá thẩm mỹ trực tiếp tác động tới các giác quan, cảm xúc của
con người, thông qua đó góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người.
Cụ thể văn hoá thẩm mỹ góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người
thông qua các chức năng xã hội cơ bản sau: chức năng nhận thức, chức năng giáo
dục, chức năng thẩm mỹ, chức năng giao tiếp và chức năng giải trí. Văn hoá thẩm
mỹ là một lĩnh vực đa chức năng. Trong đó, chức năng thẩm mỹ là chức năng bản
chất của văn hoá thẩm mỹ. Các chức năng khác là các chức năng phái sinh.
1.1.3.1 Chức năng thẩm mỹ
Đây là chức năng đặc biệt quan trọng của văn hoá thẩm mỹ, giúp cho con
người nhận được các giá trị thẩm mỹ của cuộc sống, tự nhiên và xã hội.
Con người luôn có nhu cầu hướng tới cái đẹp. Khi tiếp xúc với cái đẹp ta
cảm thấy dễ chịu, khoan khoái, phấn chấn trong lòng. Gần gũi với cái đẹp ta như
quên hết mọi lo âu, phiền muộn của đời thường. Cảm xúc thẩm mỹ là khả năng biết
rung động trước cái đẹp, ở mức độ nào đó nó tạo nên giá trị đạo đức ở con người.
Không phải ngẫu nhiên mà M. Goócki gọi mỹ học là đạo đức học của tương lai.
Cái đẹp tồn tại trong tự nhiên, do tạo hoá sinh ra. Nó tồn tại một cách khách
quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người. Trong tự nhiên, cái
đẹp vừa là khuôn mẫu vừa là sự gợi ý để con người tạo ra cái đẹp. Cái đẹp cũng tồn
tại trong xã hội, nó là kết quả hoạt động thực tiễn của con người dưới muôn hình
nghìn vẻ khác nhau. Cái đẹp còn tồn tại trong nghệ thuật, nó phản ánh chân thực
cái đẹp trong cuộc sống nhưng không hoàn toàn đồng nhất với cái đẹp trong tự
nhiên và trong xã hội. Bởi cái đẹp trong nghệ thuật chính là những cái đẹp trong