DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BH Bảo hiểm
BHTG Bảo hiểm tiền gửi
BHTGVN Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam
BHTM Bảo hiểm thương mại
CDIA Công ty BHTG Canada
FDIC Tổng công ty BHTG Hoa kì
HTXTD Hợp tác xã tín dụng
IADI Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi quốc tế
KTTT Kinh tế thị trường
NH Ngân hàng
NHNN Ngân hàng Nhà nước
NSNN Ngân sách Nhà nước
NTD Người tiêu dùng
QTDND Quĩ tín dụng nhân dân
TCTD Tổ chức tín dụng
TTTC Thị trường tài chính
XHCN Xã hội chủ nghĩa
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 7
1.1. Tình hình nghiên cứu 7
1.2. Những điểm mới của Luận án 15
CHƯƠNG 2. NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ PHÁP LUẬT VỀ
HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI 18
2.1. Những vấn đề lí luận cơ bản về hoạt động bảo hiểm tiền gửi 18
2.2. Những vấn đề lí luận cơ bản của pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi 52
2.3. Những yếu tố tác động đến sự ra đời và phát triển của pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi 83
2.4. Sự ra đời và phát triển của pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi 87

người dân, nhà đầu tư lựa chọn ngân hàng, cần thiết phải tạo tâm lí yên tâm cho họ thông qua hàng loạt yếu tố, đặc biệt khi ngân
hàng đổ vỡ thì quyền và lợi ích của họ phải được bảo đảm.
Mặc dù hoạt động ngân hàng giữ vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro. Có những
rủi ro xuất phát từ chính đặc trưng của hoạt động kinh doanh của TCTD, NH. Đó là rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh toán,
rủi ro hối đoái. Ngoài những rủi ro cơ bản đó, hoạt động NH còn có thể gặp những rủi ro khác phát sinh từ môi trường hoạt động
kinh doanh như khủng hoảng kinh tế, suy thoái kinh tế, sự thay đổi chính sách, pháp luật của nhà nước.
Để phòng ngừa, khắc phục các rủi ro trong kinh doanh, các TCTD, NH đã và đang áp dụng khá nhiều biện pháp. Chẳng hạn:
sàng lọc, lựa chọn khách hàng; theo dõi và giám sát việc sử dụng vốn vay; xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách hàng; bảo đảm
tiền vay; hạn chế cho vay; thực hiện các biện pháp nhằm cân bằng kỳ hạn giữa tài sản Nợ và tài sản Có; sử dụng các công cụ tài
chính như Hợp đồng lãi suất Kì hạn, Hợp đồng lãi suất Tương lai, Hoán đổi lãi suất, Quyền chọn lãi suất…; đa dạng hóa các loại
ngoại tệ trong kinh doanh, cân bằng trạng thái đối với mỗi loại ngoại tệ; nâng cao mức vốn tự có để bảo đảm tỉ lệ an toàn tối thiểu;
thực hiện các qui định về bảo đảm an toàn trong hoạt động kinh doanh như qui định về phân tán rủi ro, chuyển hoán vốn…Tuy
nhiên, thực tế cho thấy, dù đã áp dụng đồng thời các biện pháp phòng ngừa rủi ro, nhưng rủi ro trong hoạt động kinh doanh của
TCTD, NHTM luôn luôn có nguy cơ nảy sinh. Nhất là các rủi ro xảy ra ngoài phạm vi kiểm soát của TCTD, NHTM.
Vì vậy, hoạt động BHTG đã ra đời ở nhiều nước và góp phần hạn chế, khắc phục tối đa các hậu quả của các rủi ro đặc thù
trong lĩnh vực tín dụng ở các nước cũng như ở Việt Nam. Có thể nói, hoạt động BHTG ra đời do nhu cầu khách quan của xã hội là
bảo vệ quyền và lợi ích của người gửi tiền tại các tổ chức tham gia BHTG trong trường hợp tổ chức gặp rủi ro trong kinh doanh tới
mức bị phá sản. Thông qua đó giúp củng cố niềm tin của người gửi tiền tại các tổ chức thuộc hệ thống NH quốc gia. Đồng thời góp
phần bảo đảm sự an toàn, lành mạnh của hệ thống NH.
Tại Việt Nam, trong những năm qua, pháp luật về hoạt động BHTG đã tạo cơ sở pháp lí quan trọng cho hoạt động của tổ chức
BHTGVN. Người dân đã quen với sự có mặt của tổ chức BHTGVN trong hoạt động NH. Tổ chức tham gia BHTG đã có trách nhiệm
hơn đối với hoạt động kinh doanh của mình cũng như đối với việc bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền. Có thể khẳng định rằng,
bước đầu, pháp luật về hoạt động BHTG đã giúp cho hoạt động NH trở nên ổn định, an toàn và lành mạnh.
Bên cạnh những mặt tích cực mà pháp luật về hoạt động BHTG mang lại cho xã hội, pháp luật về hoạt động BHTG của Việt
Nam cũng đã bộc lộ những bất cập, hạn chế đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu nhằm hoàn thiện hơn. Xuất phát từ nhu cầu điều chỉnh
các quan hệ BHTG bằng pháp luật, từ vai trò của pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam, từ thực trạng pháp luật về hoạt động
BHTG ở Việt Nam hiện nay, trong quá trình nghiên cứu pháp luật về kinh doanh ở Việt Nam, Tác giả của Luận án đã chọn Đề tài
nghiên cứu là “Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam”.
2. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của Luận án
* Về mục đích nghiên cứu, với Đề tài nghiên cứu là “Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam”, Tác giả của

vực Châu Á như Hàn Quốc, Đài Loan, Sinhgapo và khu vực Châu Âu như Đức, Canada.
- Các công trình khoa học: khi nghiên cứu về hoạt động BHTG và pháp luật về hoạt động BHTG, Luận án còn tham khảo
các công trình khoa học trong và ngoài nước dưới giác độ kinh tế - tài chính và pháp lí.
3. Phương pháp nghiên cứu
Tác giả của Luận án nghiên cứu “Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam” dựa trên cơ sở vận dụng những
quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lên nin về Nhà nước và Pháp luật, dựa trên đường lối, quan điểm, định hướng của Đảng và Nhà
nước ta về xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN trong thời kì hội nhập.
Phương pháp duy vật biện chứng được vận dụng trong quá trình nghiên cứu Luận án về đánh giá các yếu tố tác động đến
sự ra đời, phát triển của hoạt động BHTG và pháp luật về hoạt động BHTG; đánh giá hành vi của các chủ thể trong quan hệ pháp
luật BHTG.
Phương pháp duy vật lịch sử được vận dụng trong nghiên cứu khái quát về quá trình phát triển của pháp luật về hoạt động
BHTG ở Việt Nam khi điều chỉnh quan hệ BHTG.
Các phương pháp tổng hợp, phân tích, hệ thống được vận dụng nhằm đánh giá các nội dung với các góc độ khác nhau của
hệ thống pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam, từ cụ thể đến khái quát, từ cái chung đến cái riêng.
Phương pháp so sánh được vận dụng trong nghiên cứu pháp luật về hoạt động BHTG ở một số quốc gia điển hình, triển
khai có hiệu quả các qui định pháp luật về hoạt động BHTG. Qua đó, thấy được những ưu điểm, hạn chế của pháp luật qui định
về từng mô hình hoạt động BHTG được áp dụng tại các nước. Trên cơ sở đó, đưa ra đề xuất về khả năng áp dụng tại Việt Nam.
4. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của Luận án
Những kết quả nghiên cứu của Luận án góp phần làm sáng tỏ về phương diện lí luận trong khoa học pháp lí của hoạt động
BHTG như khái niệm về hoạt động BHTG và pháp luật về hoạt động BHTG, bản chất kinh tế, bản chất pháp lí của hoạt động
BHTG, khía cạnh pháp lí của các mô hình hoạt động BHTG. Trên cơ sở đó, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động
BHTG của Việt Nam hiện hành, chỉ ra những bất cập và phương hướng hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam.
Những kết quả nghiên cứu của Luận án sẽ là tài liệu tham khảo cho hoạt động hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG
của các nhà hoạch định chính sách. Đồng thời, đó cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các hoạt động nghiên cứu, học tập về
pháp luật tài chính, NH và BHTG ở Việt Nam.
5. Kết cấu của Luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận án có kết cấu gồm 4 Chương, bao gồm:
Chương 1: Tổng quan Đề tài.
Chương 2: Những vấn đề lí luận cơ bản về hoạt động bảo hiểm tiền gửi và pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi.
Chương 3: Thực trạng pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam hiện nay và những vấn đề pháp lí đặt ra.

1.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
Tình hình nghiên cứu dưới giác độ kinh tế - tài chính.
Hoạt động BHTG là hoạt động BH khá mới mẻ ở Việt Nam. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hoạt động BHTG tại
Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của toàn xã hội, trong đó có sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học.
Ở giác độ kinh tế - tài chính, đã có khối lượng lớn các công trình nghiên cứu về BHTG. Các công trình nghiên cứu đó có
thể chia làm các nhóm như nhóm Luận văn, Luận án nghiên cứu về BHTG; nhóm bài báo về BHTG.
Thứ nhất, nhóm công trình nghiên cứu thuộc Luận văn, Luận án, Đề tài khoa học nghiên cứu về BHTG. Trong nhóm này, phải
kể đến các “đại diện” sau đây:
- Luận án Tiến sĩ kinh tế của Lê Thị Kim Oanh, 2004, về “Giải pháp phát triển hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam”,
bảo vệ thành công tại Học viện Ngân hàng, Hà Nội; Tác giả đã nghiên cứu công phu những điều kiện về kinh tế, xã hội, tài
chính, NH tác động đến sự hình thành và phát triển của BHTG ở các nước và ở Việt Nam; đánh giá thực trạng hoạt động BHTG
ở Việt Nam; phân tích những phương hướng nâng cao hoạt động BHTG ở Việt Nam [58].
- Luận án Tiến sĩ của Đào Văn Tuấn năm 2005, với Đề tài: “Giải pháp hoàn thiện chính sách bảo hiểm tiền gửi ở Việt
Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”, Học viện Ngân Hàng, Hà Nội đã phân tích thực trạng hoạt động BHTG ở Việt
Nam trong điều kiện hội nhập sâu và rộng vào nền kinh tế quốc tế. Tác giả đã phân tích những giải pháp mang tính chiến lược
nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của BHTG ở Việt Nam trong bối cảnh các NH thực sự tham gia vào cuộc cạnh tranh trong
lĩnh vực NH [89].
- Luận văn Thạc sĩ kinh tế của Bùi Thu Hương về “Hoàn thiện hoạt động nghiệp vụ bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong thời
kì hội nhập” được bảo vệ thành công tại Học viện Ngân hàng năm 2010 [31] đã đề cập đến một số nội dung về hoạt động nghiệp
vụ BHTG tại Việt Nam, thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hoạt động nghiệp vụ BHTG tại Việt Nam trong thời
kì hội nhập quốc tế sâu và rộng như hiện nay.
- Luận văn Thạc sĩ kinh tế của Nguyễn Thị Hiển về “Hoàn thiện và nâng cao chất lượng hoạt động bảo hiểm tiền gửi Việt
Nam ” bảo vệ thành công tại Học viện Ngân hàng năm 2008 [25] cũng nghiên cứu một số nội dung trong hoạt động BHTG ở
Việt Nam, vai trò, chức năng của tổ chức BHTGVN trong việc thực hiện các hoạt động BHTG, đề xuất các giải pháp nâng cao
hiệu quả hoạt động của BHTGVN nhằm thực hiện các mục tiêu đặt ra.
- Công trình nghiên cứu khoa học cấp Học viện của Học viện Ngân hàng được thực hiện và bảo vệ thành công năm 2009
với tên gọi “Bảo hiểm tiền gửi trong việc bảo đảm an toàn tài chính quốc gia tại Việt Nam - thực trạng và giải pháp” có đưa ra
một số vấn đề lí luận về BHTG, vai trò của BHTG trong việc bảo đảm an toàn tài chính quốc gia, chỉ ra những mặt tích cực của
BHTG và những mặt tiêu cực của BHTG trong việc bảo đảm vai trò đó và nguyên nhân của những mặt tiêu cực nói trên, đề ra
một số giải pháp nâng cao chất lượng của BHTG trong việc bảo đảm an toàn tài chính ở Việt Nam…

Đinh Dũng Sỹ [79]. Trong đó, TS Đinh Dũng Sỹ đã phân tích khía cạnh pháp lí của các mô hình BHTG như mô hình BHTG
chuyên chi trả, mô hình BHTG chi trả với quyền hạn mở rộng và mô hình BHTG giảm thiểu rủi ro. Đồng thời, công trình nghiên
cứu đã phân tích hướng xây dựng mô hình BHTG ở Việt Nam trong thời gian tới khi xây dựng Luật BHTG.
- Bài viết: “Bàn về mô hình bảo hiểm tiền gửi trong thời kì hội nhập quốc tế” của TS. Lê Thị Thu Thuỷ [88] cũng đã phân
tích khía cạnh pháp lí của các mô hình BHTG trên thế giới; đưa ra một số kiến nghị về việc thiết lập mô hình BHTG ở Việt Nam
trong điều kiện hội nhập quốc tế.
- Bài viết: “Địa vị pháp lí của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam” của TS. Đinh Dũng Sỹ [80]. Trong đó, Tác giả bài báo đã có
những nghiên cứu về vị trí pháp lí của tổ chức BHTG Việt Nam hiện nay, xu hướng xác định vị trí pháp lí có tính “độc lập tương
đối”của tổ chức BHTG, nhằm bảo đảm hiệu quả các hoạt động BHTG.
- Bài viết: “Bảo hiểm tiền gửi và vấn đề an toàn tín dụng” của TS. Đinh Dũng Sỹ [78]. Trong đó, Tác giả bài báo phân tích
sâu sắc bản chất của hoạt động tín dụng, NH; tính rủi ro của hoạt động đó; vai trò của BHTG trong bảo đảm an toàn đối với hoạt
động tín dụng, NH; đưa ra các yêu cầu trong việc thiết lập các qui định pháp luật về BHTG nhằm bảo đảm sự an toàn đối với hoạt
động tín dụng, NH.
- Bài viết: “Bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền theo pháp luật về bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam thực trạng và phương hướng
hoàn thiện”, được đăng trên Thông tin BHTGVN, số 3, năm 2007 của GS.TSKH Đào Trí Úc [95]. Bài viết đã đề cập đến các qui
định của pháp luật về BHTG của Việt Nam trong vấn đề bảo vệ người gửi tiền; đánh giá khái quát những yếu tố kinh tế, xã hội tác
động đến việc hoàn thiện các qui định pháp luật Việt Nam về bảo vệ người gửi tiền tại các tổ chức tham gia BHTG.
- Chuyên đề nghiên cứu mang tên: “Vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong việc bảo vệ người gửi tiền và
bảo đảm an sinh xã hội” [94] đã phân tích bản chất của BHTG, phân tích các mô hình BHTG trên thế giới, vai trò của BHTG đối
với việc bảo vệ người gửi tiền, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phương hướng xây dựng pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích
của người gửi tiền tại tổ chức thamgia BHTG.
- Ngoài ra, nhiều bài báo được các chuyên gia pháp lí, chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế - tài chính đăng tải trên các tạp chí
chuyên ngành pháp lí như Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Tạp chí dân chủ và pháp luật,… hoặc ý kiến các Đại biểu Quốc hội và ý
kiến các chuyên gia trao đổi tại các Hội thảo chuyên ngành về xây dựng Luật BHTG ở Việt Nam; Toàn bộ hồ sơ Dự án Luật Bảo
hiểm tiền gửi được xây dựng từ tháng 9 năm 2011 đến trước ngày 18/6/2012, Luật Bảo hiểm tiền gửi được Quốc hội Việt Nam
thông qua ngày 18/6/2012 cũng được Tác giả của Luận án quan tâm nghiên cứu khi thực hiện Đề tài nghiên cứu này.
- Luận án tiến sĩ của Bùi Hữu Toàn về “Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế” mới
được bảo vệ thành công tại Học viện Khoa học xã hội vào tháng 8 năm 2012 cũng đã phân tích khái quát một số vấn đề lí luận về
BHTG, ảnh hưởng của hội nhập quốc tế đến pháp luật về BHTG, đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về BHTG ở
Việt Nam.

sử dụng quĩ của tổ chức BHTGVN; thẩm quyền của tổ chức BHTGVN. Hoặc, các qui định pháp luật về nội dung hoạt động
BHTG được TS Lê Thị Thu Thủy đặt ra trong cuốn Chuyên khảo tại các trang 76; 81; 84; 93;96. Hay, vấn đề giải quyết tranh
chấp phát sinh từ hoạt động BHTG nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền đã được Tác giả Đào Trí Úc đặt ra.
*Các vấn đề được đặt ra, cùng với những đóng góp tích cực cho việc nghiên cứu lí luận và thực tiễn, các công trình
nghiên cứu về BHTG và pháp luật về BHTG cũng đặt ra một số nhóm vấn đề như sau:
- Các nghiên cứu liên quan đến BHTG và pháp luật về BHTG được thực hiện trong thời kì Việt Nam chưa có Luật BHTG.
Hệ thống qui định pháp luật về BHTG chỉ được thể hiện trong các văn bản dưới luật và mang tính tản mạn, không đồng bộ. Do
vậy, các vấn đề lí luận về BHTG và thực trạng pháp luật về BHTG được nghiên cứu trong khuôn khổ các quan điểm lí luận ở
thời điểm đó. Các nghiên cứu chưa đánh giá đầy đủ về thực trạng pháp luật về hoạt động BHTG cũng như nguyên nhân của
những hạn chế trong thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động BHTG.
- Các công trình nghiên cứu cũng đã đề cập đến một số quan điểm lí luận về BHTG, quan hệ BHTG, nhưng chưa phân tích
một cách sâu sắc tính đặc thù của quan hệ BHTG, hoạt động BHTG, những yếu tố tác động đến việc xây dựng luật BHTG, cơ sở
để xây dựng một mô hình hoạt động BHTG phù hợp điều kiện thực tế ở Việt Nam. Các nghiên cứu về BHTG, hoạt động BHTG
mới chỉ dừng lại ở những khái quát trên cơ sở các qui định pháp luật hiện hành về BHTG.
- Các kiến nghị, đề xuất mang tính đơn lẻ chỉ đề cập đến việc sửa đổi, bổ sung các qui định về các vấn đề khác nhau liên
quan đến BHTG trong các văn bản pháp luật hiện hành. Mặc dù các nghiên cứu có hướng đến việc góp ý xây dựng Luật BHTG,
nhưng chưa có những phân tích sâu sắc, đầy đủ về cơ sở kinh tế, xã hội của những đề xuất đó.
Trong bối cảnh tình hình nghiên cứu như trên, việc chọn đề tài “Pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam” là
nhằm giải quyết các vấn đề sau đây:
Thứ nhất, làm rõ cơ sở lí luận của pháp luật về hoạt động BHTG. Vấn đề này được dựa trên hai yếu tố cơ bản:
i) làm rõ bản chất, đặc điểm của hoạt động BHTG; phân biệt hoạt động BHTG và hoạt động BHTM, phân tích rủi ro
trong hoạt động BHTG, các loại hình hoạt động BHTG;
ii) trên cơ sở những đặc thù của hoạt động BHTG, xác định những yêu cầu, nguyên tắc điều chỉnh bằng pháp luật đối với
hoạt động BHTG và nội dung pháp luật về hoạt động BHTG.
Thứ hai, đánh giá thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động BHTG tại Việt Nam, bao gồm các qui định pháp luật và thực
tiễn áp dụng pháp luật về chủ thể trực tiếp thực hiện các hoạt động nghiệp vụ BHTG, mô hình hoạt động BHTG, nội dung hoạt
động BHTG, xử lí vi pháp luật và giải quyết tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực hoạt động BHTG. Những nghiên cứu đó sẽ là
những luận cứ khoa học cho việc đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam.
Thứ ba, các đề xuất về phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam phải nhằm hướng
đến việc xây dựng một mô hình hoạt động BHTG và những vấn đề pháp lí kèm theo phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội và

đề xuất của Tác giả Luận án được đưa ra trên cơ sở đánh giá mặt tích cực, hạn chế của hệ thống pháp luật về hoạt động BHTG của
Việt Nam hiện nay, nghiên cứu tình hình kinh tế vĩ mô và tình hình hoạt động NH ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc
tế, nghiên cứu và tiếp thu có chọn lọc pháp luật về hoạt động BHTG của một số nước trên thế giới. Nội dung cốt lõi của các đề xuất
đó là xác định địa vị pháp lí của tổ chức trực tiếp thực hiện hoạt động BHTG ở Việt Nam, mô hình hoạt động BHTG, qui định về các
nội dung hoạt động BHTG. Trên cơ sở đó, pháp luật về hoạt động BHTG sẽ trở thành công cụ pháp lí quan trọng bảo đảm các mục
tiêu chính sách công của nhà nước trong lĩnh vực tài chính, NH.
CHƯƠNG 2
NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG
BẢO HIỂM TIỀN GỬI
2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI
2.1.1. Khái niệm, nội dung, vai trò của hoạt động bảo hiểm tiền gửi
Quan niệm hoạt động BHTG là hoạt động nhằm “bảo vệ người gửi tiền” xuất hiện lần đầu tiên tại Mĩ vào khoảng thế kỷ
19, được nêu trong Đề án thành lập tổ chức Bảo hiểm trách nhiệm ngân hàng tại New York. Thời kỳ đó, tại Mĩ đã xảy ra hiện
tượng sụp đổ hàng loạt NH. Điều đáng chú ý là hiện tượng này đã lặp đi lặp lại trong nhiều năm sau đó. Các nhà hoạch định
chính sách Mĩ đã đặt ra vấn đề: cần có các biện pháp phòng ngừa những rủi ro trong trường hợp các ngân hàng bị đổ vỡ. Biện
pháp được thống nhất là bảo hiểm tiền gửi - bảo vệ người gửi tiền tại các NH. Những thành công trong triển khai hoạt động
BHTG ở Mĩ đã góp phần quan trọng làm cho hệ thống BHTG nhanh chóng lan sang các nước châu Âu vào những năm 1960 và
sau đó là các nước châu Á.
Thực tiễn của hoạt động tài chính trên thế giới cho thấy, các cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ có thể bắt đầu tại một
hoặc một số quốc gia và có nguy cơ gây ra những phản ứng dây chuyền tại các quốc gia thuộc các khu vực trên thế giới. Do đó,
bảo vệ người gửi tiền tại những tổ chức bị đổ vỡ là một phần quan trọng để bảo đảm an toàn về tài chính đối với hệ thống NH
của các nước.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng tài chính là hệ thống tài chính thiếu sự dự phòng. Từ đó, gây ra hiện
tượng NH mất khả năng thanh toán. Do đó, định chế tài chính bảo vệ tiền gửi được thành lập nhằm ngăn ngừa các cuộc khủng
hoảng và góp phần phục hồi đối với tổ chức nhận tiền gửi. Tính ổn định của hệ thống tài chính sẽ được bảo đảm thông qua hoạt
động tích cực của hệ thống BHTG [72].
*Khái niệm về hoạt động bảo hiểm tiền gửi.
Mặc dù hoạt động BHTG được ra đời và tồn tại ở nhiều quốc gia, nhưng hầu như pháp luật của các nước không đưa ra khái
niệm về hoạt động BHTG.
Pháp luật các nước thường qui định mục tiêu, nhiệm vụ của BHTG cũng như liệt kê các quyền và nghĩa vụ pháp lí của tổ

Hoạt động BHTG là một loại hình hoạt động BH, theo đó tổ chức BHTG bảo đảm thực hiện chi trả một phần hoặc toàn bộ
tiền gốc và tiền lãi của các khoản tiền gửi cho người gửi tiền được BH tại tổ chức tham gia BHTG khi có văn bản của cơ quan
nhà nước có thẩm quyền xác định tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động và mất khả năng chi trả tiền gửi cho người
gửi tiền nhằm thực hiện các mục tiêu chính sách công của nhà nước.
Theo khái niệm trên, hoạt động BHTG xác định một bảo đảm về mặt pháp lí cho các khoản tiền gửi (bao gồm cả gốc và lãi)
của người gửi tiền tại các tổ chức nhận tiền gửi đã tham gia BHTG. Do trong nền KTTT tiềm ẩn vô vàn rủi ro đối với những chủ
thể khác nhau nên hoạt động NH - giữ vai trò “xương sống” trong nền kinh tế cũng có nguy cơ đối mặt với những loại rủi ro khác
nhau. Trong đó, có những rủi ro có tính đặc trưng như rủi ro đạo đức, rủi ro lãi suất… Rủi ro trong lĩnh vực NH là tiền đề của
hoạt động BHTG.
Khái niệm hoạt động BHTG trên cho thấy quan hệ xã hội trong lĩnh vực BHTG được xác lập giữa các bên. Đó là, tổ chức
BHTG, tổ chức tham gia BHTG và chủ thể thụ hưởng từ hoạt động BHTG.
Chủ thể thực hiện các hoạt động nghiệp vụ nhằm thực hiện cam kết trả các khoản tiền gửi cho người gửi tiền thường là cơ quan
BHTG hoặc Công ty BHTG (tổ chức BHTG). Đó là một tổ chức tài chính đặc thù và có những quyền hạn nhất định trong quản lí
rủi ro của các tổ chức tham gia BHTG.
C
hủ thể tham gia BHTG là tổ chức nhận tiền gửi của cá nhân, tổ chức trong xã hội đã thực hiện thủ tục tham gia BHTG. Tổ
chức tham gia BHTG có thể bao gồm TCTD, chi nhánh NH nước ngoài, tổ chức tài chính khác được thành lập và hoạt động theo
pháp luật của nhà nước.

Chủ thể thụ hưởng từ hoạt động BHTG là cá nhân, tổ chức có tiền gửi được BH tại tổ chức tham gia BHTG
.
Ở góc độ kinh tế, hoạt động BHTG mang đầy đủ bản chất của hoạt động BH nói chung, đó là “phân tán” rủi ro thông qua cơ chế
“số lớn bù số ít”[90]. Như trên đã đề cập, rủi ro trong hoạt động của tổ chức tham gia BHTG (tổ chức nhận tiền gửi của cá nhân, tổ
chức trong xã hội) là tiền đề của hoạt động BHTG. Cụ thể đó là rủi ro của tổ chức tham gia BHTG đến mức không thanh toán được