I. TÊN ĐỀ TÀI
BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC PHÂN MÔN
LỊCH SỬ Ở LỚP 5B TRƯỜNG TIỂU HỌC LÝ TỰ TRỌNG

II. ĐẶT VẤN ĐỀ
Đổi mới phương pháp dạy học ở phân môn Lịch sử, đó là tìm cách
chuyển quá trình thuyết giảng một chiều, áp đặt của người dạy trở thành quá
trình tự học, tự tìm tòi, khám phá của người học. Trong đó, sự trải nghiệm và
nổ lực tìm kiếm kiến thức mới cho bản thân người học đóng vai trò chủ yếu
chứ không chỉ đơn thuần là tiếp thu một cách thụ động từ môi trường bên
ngoài. Vì vậy, người thầy giáo phải biết khéo léo đặt vấn đề và tổ chức cho học
sinh tự tìm tòi khám phá, phát hiện, hợp tác, chia sẻ, sàng lọc ý kiến, để giải
quyết vấn đề. Mỗi phương pháp dạy học không thể phù hợp cho tất cả các bài
học. Phương pháp đặc trưng bộ môn thường được áp dụng là định hướng quan
trọng trong tiết dạy, nhưng áp dụng nó cần sự biến hoá vận dụng theo điều kiện
hỗ trợ và năng lực của thầy giáo. Sự năng động, sáng tạo thể hiện ở việc kết
hợp giữa giáo viên tự nghiên cứu ý đồ sách giáo khoa và sự lựa chọn phương
pháp dạy học phù hợp.
Muốn dạy tốt phân môn lịch sử ở trường Tiểu học đạt hiệu quả cao, thầy
giáo phải nắm vững nội dung và phương pháp tổ chức dạy học. Đây là một
hoạt động nhận thức lịch sử, nếu giải quyết được vấn đề này sẽ có tác dụng
không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng dạy học cho môn Lịch sử nói chung
và phân môn Lịch sử lớp 5 nói riêng.
Mở đầu bài diễn ca 01/02/1942 Bác Hồ có viết “Dân ta phải biết sử ta/
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Cách đây hơn 80 năm mà Bác đã
nhắc nhở lớp con cháu phải biết lịch sử nước nhà, tự hào và phát huy truyền
thống dựng nước, giữ nước. Muốn hiểu biết thì phải học, người học phải tích
cực. Điều đó chúng ta cần nghiên cứu để tìm biện pháp dạy học môn lịch sử
lớp 5 theo hướng phát huy tính tích cực. Bước đầu hình thành cho học sinh một
số kĩ năng: Kĩ năng quan sát, thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ sách giáo
khoa, trong cuộc sống gần gũi với học sinh… Kĩ năng đặt câu hỏi trong quá

Dạy và học phân môn Lịch sử lớp 5 theo quan niệm hiện đại không phải
là học thuộc lòng, nạp vào trí nhớ của học sinh theo lối thầy đọc trò chép, thầy
giảng trò nghe mà là: học sinh thông qua quá trình làm việc với sử liệu để tự
tìm ra cho mình các kiến thức lịch sử. Phân môn Lịch sử 5 phong phú về nội
dung, đa dạng về thể loại, mỗi bài là một sự kiện, hiện tượng hay nhân vật tiêu
biểu của một giai đoạn nhất định. Vì vậy, mỗi bài học, người giáo viên phải
lựa chọn phương pháp phù hợp với nội dung từng bài dưới nhiều phương thức
và mức độ khác nhau giúp học sinh tiếp thu bài một cách hứng thú, tích cực,
độc lập suy nghĩ. Đồng thời, các em biết lắng nghe ý kiến người khác chia sẻ,
biết hợp tác công việc với bạn, biết đánh giá ý kiến của bạn và tự đánh giá
mình. Qua đó, các em hiểu kiến thức một cách sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và
nhớ lâu, nhớ nội dung mang tính cô đọng, trọng tâm sau một tiết học, một giai
đoạn Lịch sử để có thể trình bày đúng và có hệ thống.

IV. CƠ SỞ THỰC TIỄN
1. Tình hình thực trạng chung
Tôi xin được nói về thực trạng vấn đề học môn Lịch sử. Những năm gần
đây, học sinh chẳng mặn mà gì với môn Lịch sử. Theo chuyên mục giáo dục
2
ngày 26/7/2011, thống kê từ điểm thi các trường đại học cho thấy điểm thi môn
lịch sử ở hầu hết các trường thấp có trên 98% bài thi môn Lịch sử dưới điểm
trung bình. Thậm chí có trường chỉ một thí sinh đạt điểm trung bình môn sử.
Đây là con số báo động, đáng lo ngại. Tại trường Đại học Quảng Nam, 99% thí
sinh có điểm thi môn sử dưới trung bình. Trong số 900 thí sinh dự thi khối C,
số thí sinh có điểm 5 chưa đếm đủ 10 đầu ngón tay (9 thí sinh).
Kết quả đó cho thấy học sinh của chúng ta đang bị lu mờ về kiến thức
lịch sử. Trong hệ thống giáo dục của bất cứ quốc gia nào, môn Lịch sử luôn là
môn học bắt buộc và có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, tư
tưởng và tinh thần dân tộc ở mỗi con người. Đứng trước thực trạng việc dạy và
học môn Lịch sử như vậy, tôi nhận thức được vai trò của người thầy giáo và

- Bước 4: Nhận xét, tuyên dương.
Với cách làm này giúp học sinh nhớ lâu những sự kiện lịch sử nối liền
với những nhân vật lịch sử tiêu biểu.
a) Hoàn thiện phiếu học tập.
Nối thời gian ở cột A với tên một nhân vật hoặc sự kiện lịch sử ở cột B
sao cho đúng:
THỜI GIAN (A) SỰ KIỆN (B)
a. 1- 9-1858 1. Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập
b. 1905 2. Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập
c. 5- 6-1911 3. Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước
d. 3- 2-1930 4. Pháp xâm lược nước ta
e. 19- 8-1945 5. Cách mạng tháng Tám thành công
g. 2- 9-1945
6. Phong trào Đông du do Phan Bội Châu khởi
xướng
Theo em, trong các sự kiện nêu trên, sự kiện nào có vai trò quan trọng
nhất? Vì sao? Đây là loại câu hỏi mà đòi hỏi học sinh phải tương tác lẫn nhau,
suy nghĩ nhiều, có ý kiến sáng suốt, năng động. Có nhóm sẽ cho rằng Bác Hồ
ra đi tìm đường cứu nước, hoặc Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, hoặc Đảng
Cộng sản Việt Nam được thành lập, hoặc Cách mạng tháng Tám thành công,
…Có như vậy các em bàn cãi với nhau đưa ra lí lẻ để bảo vệ ý kiến của nhóm
mình. Sau đó thầy giáo là người kết luận cuối cùng và tuyên dương các nhóm
có ý đúng.
b) Hoàn thiện phiếu học tập.
Nối các thông tin ở cột A sao cho phù hợp với các thông tin ở cột B về
các quyết định của kì họp thứ nhất Quốc hội khóa VI (Năm 1976)
Cột A Cột B
Tên nước 1. Thành phố Hồ Chí Minh
b. Thành phố Sài
Gòn- Gia Định

viên tổ chức cho các em trao đổi về ý nghĩa ngày lễ đó giúp các em hiểu được:
Đó là ngày gì? Có ý nghĩa như thế nào? Các em cần tỏ thái độ như thế nào?
Phải làm gì để xứng đáng với những cống hiến của những người đi trước?
Ví dụ : Ngày 2 tháng 9 hàng năm là ngày Quốc khánh : Kỉ niệm ngày
mà Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ
Cộng hòa (2/9/ 1945). Qua cuộc sống trải nghiệm các em có nghe đâu đó
những câu thơ hay, những câu chuyện kể về các anh hùng, danh nhân kiệt xuất
về ngày này hoặc giáo viên có thể đọc cho học sinh nghe một số câu thơ:
“Hôm nay sáng mồng hai tháng chín
Thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình
Muôn triệu tim chờ chim cũng nín
Bỗng vang lên tiếng hát ân tình
Hồ Chí Minh ! Hồ Chí Minh ! ” ( Tố Hữu)
5
Hay ngày nghỉ lễ 30 tháng 4 hàng năm, ngày này của 40 năm về trước,
ngày 30/4/ 1975 giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, đem lại
cuộc sống hòa bình, ấm no hạnh phúc cho nhân dân
Ví dụ: Khi các em học bài Xây dựng nhà máy thủy điện Hòa Bình, qua
liên hệ thực tế, các em trải nghiệm nhiều nguồn thông tin để biết thêm một số
nhà máy thủy điện ở nước ta ở phiếu bài tập.
PHIẾU BÀI TẬP
Em tìm hiểu qua các nguồn thông tin và hoàn thành vào bảng sau:
Thứ
tự
Nhà máy thủy điện Địa điểm xây dựng
1 Nhà máy thủy điện Hòa Bình Xây dựng ở sông Đà, tỉnh Hòa Bình
2 Xây dựng ở sông Đà, tỉnh Sơn La
3 Xây dựng ở sông Sê San, tỉnh Gia Lai
4 Nhà máy thủy điện Trị An
5 Ở sông Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam

được, quyền được sống, quyền được tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc ” là
đoạn trích trong tác phẩm nào?
+ Cho học sinh lựa chọn cánh hoa để trả lời.
+ Khi đã tìm được tất cả câu trả lời ở các cánh hoa, giáo viên cho học
sinh tìm mối liên hệ giữa các dữ kiện đó để giải mật mã ở nhụy hoa.
Đáp án:
- Cánh hoa 1: Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước
- Cánh hoa 2: 19/8/1945.
- Cánh hoa 3: 2/9/1945.
- Cánh hoa 4: Bản Tuyên ngôn Độc lập.
- Nhụy hoa: Mật mã: “ Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập”
b2) Trò chơi giải ô chữ bí mật
Sau một bài học, ôn tập một thời kì, một giai đoạn lịch sử, tôi hệ thống
hóa cho học sinh chơi trò chơi “Ô chữ bí mật” để củng cố kiến thức.
Ví dụ 1: Khi dạy bài Ôn tập: Chín năm kháng chiến, bảo vệ độc lập dân tộc
(1945-1954)” Tôi cho HS chơi trò chơi ô chữ như sau:
a/ Chuẩn bị mỗi nhóm một phiếu để các em thảo luận và điền vào cho
đúng theo dữ kiện đã cho.
- Ô chữ gồm 8 ô hàng ngang và 1 ô hàng dọc
1
2
3
4
5
6
7
8
*Dựa vào các gợi ý sau để tìm các ô chữ hàng ngang:
1. Để đẩy lùi giặc đói Bác Hồ tổ chức ngày …….? ( 11 chữ cái)
2. Để đẩy lùi giặc dốt Bác Hồ tổ chức lớp học …… ? ( 12 chữ cái)

6. Ông vua nào gắn liền tên tuổi với Tôn Thất Thuyết ( 7 chữ cái)
8. Tên Bác Hồ khi làm đầu bếp trên tàu La-tu-sơ Tờ-rê-vin. ( 5 chữ cái)
9. Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước từ bến cảng này. (7 chữ cái)
1 P H A N B Ộ I C H Â U
2 Đ Ô N G D U
3 C Â N V Ư Ơ N G
4 N G H Ệ A N
5 H À N Ộ I
6 H À M N G H I
7 S À I G Ò N
8 V Ă N B A
9 N H À R Ồ N G
Ví dụ 3: Trò chơi ô chữ
8
1. Nơi xảy ra một vụ giết hại hàng loạt dân thường vô tội của chính
quyền Ngô Đình Diệm ở Quảng Nam. ( 7 chữ cái)
2. Một trong những chính sách tàn bạo của chính quyền Ngô Đình Diệm
nhằm giết hại đồng bào yêu nước và chiến sĩ cách mạng. ( 6 chữ cái)
3. Tên chiếc cầu bắc qua con sông là giới tuyến phân chia tạm thời hai
miền Nam- Bắc. ( 9 chữ cái)
4. Công việc được qui định trong Hiệp định Giơ-ne-vơ tiến hành vào
tháng 7-1956. 9 11 chữ cái)
5. Hình thức đấu tranh quyết liệt của đồng bào Bến Tre và miền Nam
cuối năm 1959- đầu năm 1960 nhằm giành chính quyền từ tay địch. (9 chữ cái)
6. Tên con sông theo Hiệp định Giơ-ne-vơ là giới tuyến phân chia tạm
thời hai miền Nam- Bắc. ( 6 chữ cái)
7. Tên một trại giam (nay thuộc tỉnh Bình Dương, nơi Mĩ- Diệm tiến
hành đầu độc và giết hại hơn 1000 tù nhân (6 chữ cái)
8. Tên Hiệp định được kí ngày 21-7-1954, buộc thực dân Pháp phải
chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. (7 chữ cái)

triển dạng bài tập này để học sinh hình dung về chiều dài lịch sử dân tộc Việt
Nam.
Ví dụ một số dạng bài tập về hoàn thành trục thời gian gồm những sự
kiện lịch sử Việt Nam thuộc thế kỉ 19 và thế kỉ 20, em hãy điền vào chỗ trống.
( Ở phần phụ lục 2)
VI. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Với các giải pháp trên đưa vào vận dụng trong dạy học phân môn lịch sử
lớp 5. Trong suốt quá trình học tập từ đầu năm học đến nay, qua kết quả theo
dõi chất lượng giáo dục ở các tháng được nâng lên rõ rệt, kết quả bài kiểm tra
cuối kì I có 100% học sinh sinh đạt điểm cao ở phân môn Lịch sử. Học sinh
yêu thích môn học, tự tin. Các em tiếp thu bài nhanh và nhớ lâu, có tinh thần
học tập tốt. Các em tích cực tham gia học tập và phát biểu xây dựng bài. Biểu
hiện tinh thần dân tộc, yêu chuộng hòa bình, tự hào truyền thồng quê hương
đất nước, tiếp bước cha anh. Đó cũng là nền tảng để các em bước vào bậc học
của các lớp trên.

Đạt được kết quả trên nhờ có sự cố gắng của học sinh, sự ủng hộ nhiệt
tình của các bậc phụ huynh,… Bên cạnh đó còn có sự giúp đỡ của tổ chuyên
môn, nhà trường xây dựng và góp ý, tôi đã hoàn thành sáng kiến của mình, vận
dụng vào trong dạy và học chất lượng nâng lên một cách đáng kể.
VII. KẾT LUẬN
1. Kết luận chung
Sử dụng các biện pháp hỗ trợ như đã được đúc kết và trình bày ở trên đã
góp phần đáng kể vào việc nâng cao chất lượng học tập phân môn Lịch sử 5
cho học sinh. So với đầu năm kĩ năng nhận thức học tập của học sinh được
nâng lên, chất lượng học sinh hoàn thành chương trình học phân môn môn
Lịch sử đã được nâng cao một cách bền vững. Các em đã thực sự phấn khởi, tự
tin khi tham gia môn học.
Mong rằng những đóng góp về đề tài này nhằm gây hứng thú, học tập
tích cực ở phân môn Lịch sử cho học sinh lớp 5 thông qua việc vận dụng một

thức học tập cá nhân, giáo viên phải đầu tư thời gian soạn phiếu học tập hoặc
trò chơi học tập cho mỗi tiết học, rồi photo nội dung phiếu học tập đủ cho
nhóm hoặc cá nhân học sinh. Điều này cần phải có kinh phí cho bản thân giáo
viên. Vì vậy, tôi có những đề xuất với các cấp như sau:
- Nhà trường hỗ trợ kinh phí để cho giáo viên thực hiện tốt việc dạy học
môn Lịch sử bằng phiếu học tập.
- Giáo viên trao đổi với Ban đại diện hội cha mẹ của lớp để tạo được sự
ủng hộ của phụ huynh về việc phối hợp với giáo viên photo phiếu học tập cho
các em học tập tốt, nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 5.

11
IX. PHỤ LỤC Phụ lục 1

PHIẾU BÀI TẬP 1
Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858-1945)
Thời gian Sự kiện
1-9-1858
5-6-1911
3-2-1930
12-9-1930
19-8-1945
2-9-1945

PHIẾU BÀI TẬP 2
Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiến chống thực dân Pháp
(1945- 1954)
Thời gian Sự kiện
Thu–đông
1947
Thu–đông

Thu- Đông
Sấm sét
đêm giao thừa
Ngày 19-5 Trung
ương Đảng quyết
định mở đường
Trường Sơn
13
BÀI TẬP 2: TRỤC THỜI GIAN
Hoàn chỉnh các ô trống còn lại cho đúng
18581905
1911
1930
1954
1945 1973
1975
1980

Phong trào
Cần Vương
Triều đình nhà
Nguyễn kí hòa
ước với Pháp
1850
14
X. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí 5 do nhà xuất bản giáo dục Việt Nam

X Tài liệu tham khảo 15
XI Mục lục 16
16