ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
LÊ VĂN CAO
NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT XỬ
TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật dân sự
Mã số: 60 38 30

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Công Bình


MỤC LỤC

Trang bìa phụ
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Tình hình nghiên cứu đề tài 2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu đề tài 3
4. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài 3
5. Mục đích của việc nghiên cứu đề tài 3
6. Tính mới và những đóng góp của luận văn 4
7. Kết cấu của luận văn 4
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC HAI
CẤP XÉT XỬ TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ 6
1.1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN TẮC HAI CẤP
XÉT XỬ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 6
1.1.1. Khái niệm nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật tố tụng dân sự 6
1.1.2. Ý nghĩa của nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật tố tụng dân sự 12
1.2. CƠ SỞ CỦA NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT XỬ TRONG
PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ 14
1.2.1. Cơ sở lý luận của nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật tố
tụng dân sự 14
1.2.2. Cơ sở thực tiễn của nguyên tắc hai cấp xét xử trong tố tụng dân sự 18
1.3. MỐI QUAN HỆ CỦA NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT XỬ
TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VỚI MỘT SỐ NGUYÊN TẮC
CƠ BẢN KHÁC CỦA LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ 18
ĐỊNH CÓ HIỆU LỰC PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN 49
2.2.1. Tính chất của việc xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật 49
2.2.2. Những vấn đề chung về thủ tục xét lại bản án, quyết định đã có
hiệu lực pháp luật 51
Kết luận Chương 2 55
Chương 3: NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU CHỈNH CỦA NGUYÊN
TẮC HAI CẤP XÉT XỬ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 56
3.1. CÁC YÊU CẦU NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU CHÍNH CỦA
NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT XỬ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 56
3.1.1. Yêu cầu từ đƣờng lối, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc 56
3.1.2. Yêu cầu của sự phát triển kinh tế, xã hội và quá trình hội nhập
quốc tế 57
3.2. CÁC KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU
CHỈNH CỦA NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT XỬ TRONG TỐ
TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM 58
3.2.1. Kiến nghị về hoàn thiện pháp luật 58
3.2.2. Kiến nghị về một số biện pháp đảm bảo thực hiện nguyên tắc hai
cấp xét xử trong tố tụng dân sự Việt Nam 70
Kết luận chương 3 83
KẾT LUẬN 85
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLTTDS: Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004
HĐTPTANDTC: Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
HĐXX: Hội đồng xét xử
HTND: Hội thẩm nhân dân

xét xử và việc thực hiện chúng còn nhiều bất cập, khiến cho tình trạng chồng
chéo thẩm quyền, lấn sân, lẫn lộn trách nhiệm giải quyết VADS giữa các Tòa
án khác cấp với nhau vẫn xảy ra thƣờng xuyên.
Theo tinh thần của Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005
của Bộ Chính trị về Chiến lƣợc cải cách tƣ pháp đến năm 2020, thì Tòa án là
trung tâm của quá trình cải cách tƣ pháp. Trong quá trình cái cách tƣ pháp đối
với Tòa án, việc đình hình rõ, điều chỉnh và bổ sung các quy định của pháp luật
về tổ chức Tòa án và pháp luật tố tụng để đảm bảo nguyên tắc hai cấp xét xử
đƣợc sử dụng một cách phù hợp, tạo thuận lợi cho quá trình xét xử các VADS,
đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các đƣơng sự và bảo vệ pháp chế xã hội
chủ nghĩa (XHCN) [17]. Trên thực tế hiện nay, ở nƣớc ta đang triển khai thí
điểm xây dựng mô hình Tòa án khu vực ở các địa phƣơng nhằm có những đổi
mới căn bản về tổ chức, thẩm quyền của các cơ quan trong hệ thống Tòa án.
Việc thí điểm này rất cần sự nghiên cứu, đánh giá ở nhiều khía cạnh nhằm tìm
ra mô hình tổ chức Tòa án hợp lý nhất, trong đó có những vấn đề cụ thể liên
quan đến các cấp xét xử trong tố tụng dân sự (TTDS). Việc nghiên cứu nguyên

2

tắc hai cấp xét xử trong TTDS Việt Nam là một vấn đề hết sức cần thiết về
phƣơng diện lý luận cũng nhƣ ở phƣơng diện thực tiễn. Vì vậy, học viên đã lựa
chọn đề tài: "Nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật tố tụng dân sự Việt
Nam" làm luận văn thạc sỹ luật học.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Nguyên tắc hai cấp xét xử trong tố tụng nói chung và nguyên tắc hai
cấp trong pháp luật TTDS nói riêng là một vấn đề tố tụng cơ bản. Do đó,
trong những năm qua đã có nhiều bài viết, công trình khoa học nghiên cứu về
vấn đề này ở những mức độ khác nhau nhƣ bài "Đổi mới tổ chức và hoạt
động của Tòa án nhân dân” đăng trên Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật số
11/2003 và bài “Nguyên tắc hai cấp xét xử và việc áp dụng nguyên tắc đó vào

4. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Luận văn đƣợc thực hiện trên cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
của triết học Mác - Lênin về Nhà nƣớc và pháp luật, những quan điểm của
Đảng và Nhà nƣớc ta về xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền, về cải cách tƣ pháp
và cải cách nền hành chính quốc gia. Việc thực hiện luận văn còn dựa vào
thực tiễn xét xử, những tổng kết, đánh giá của ngành Tòa án, những số liệu
thống kê về tình hình xét xử, về tổ chức cán bộ để những kiến nghị, đề xuất
về các cấp xét xử trong tố tụng có cơ sở thực tiễn.
Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu học viên còn sử dụng các phƣơng
pháp nghiên cứu khoa học nhƣ phƣơng pháp so sánh, tổng hợp, tiếp cận hệ
thống, lịch sử, thống kê v.v để hoàn thành luận văn này.
5. Mục đích của việc nghiên cứu đề tài
Học viên nghiên cứu đề tài này, trƣớc hết với mục đích để học hỏi,
trao dồi kiến thức, rèn luyện, nâng cao trình độ của chính bản thân về pháp
luật dân sự và hoàn thành chƣơng trình học luật dân sự. Bên cạnh đó, thông
qua công trình nghiên cứu, tác giả mong muốn đóng góp một số kiến nghị

4

nhằm góp phần hoàn thiện hơn nữa các quy định của pháp luật về nguyên
tắc hai cấp xét xử trong TTDS Việt Nam hiện nay.
6. Tính mới và những đóng góp của luận văn
Luận văn với đề tài "Nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật tố tụng
dân sự Việt Nam” là công trình nghiên cứu một cách hệ thống về các nội
dung liên quan đến nguyên tắc hai cấp xét xử trong TTDS hiện Việt Nam hiện
nay và có những điểm mới cụ thể sau:
Thứ nhất, luận văn đã hệ thống những vấn đề liên quan đến các nội
dung của nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật TTDS và làm rõ thêm
những vấn đề lý luận về nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật TTDS.
Thứ hai, luận văn phân tích làm rõ các quy định của pháp luật Việt


1.1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT
XỬ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
1.1.1. Khái niệm nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật tố tụng
dân sự
Để tìm hiểu khái niệm nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật TTDS
Việt Nam một cách toàn diện, trƣớc hết cần tìm hiểu các khái niệm liên quan
nhƣ “nguyên tắc”, “xét xử”, “sơ thẩm”, “phúc thẩm”. Đồng thời tìm hiểu mối
liến hệ giữa các cấp xét xử với nhau trong mối tƣơng quan của hoạt động TTDS.
“Nguyên tắc” trong tiếng Việt là “cách thức làm đầu mối cho các việc
khác” [2, tr.1029], hay nguyên tắc là thuật ngữ đƣợc dùng để chỉ “điều cơ bản
đã định ra, nhất thiết phải tuân theo trong một loạt việc làm” [26, tr.694].
Trong khi đó, nguyên tắc cơ bản trong một đạo luật là những quy định mang
tính khái quát, những quan điểm, tƣ tƣởng chỉ đạo xuyên suốt trong cả đạo
luật đó [47, tr.16]. Những nguyên tắc này thể hiện nhận thức, quan điểm về
mục đích, vai trò của TTDS, quan niệm về tổ chức tƣ pháp dân sự cũng nhƣ
việc thực hiện các hoạt động TTDS.
“Xét xử” trong tiếng Việt có nghĩa là “xét rõ các sự kiện rồi xử theo
đúng pháp luật” [2, tr.1652]. Còn theo Từ điển Luật học, “xét xử” là hoạt
động do Tòa án tiến hành theo pháp luật tố tụng, trong đó Tòa án, sau khi
nghiên cứu một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ các các tình tiết của vụ
án, tiến hành giải quyết và xử lí vụ án bằng việc ra bản án và các quyết định
cần thiết có liên quan” [43, tr.88]. Bên cạnh đó, về phƣơng diện tổ chức
quyền lực nhà nƣớc xét xử còn đƣợc hiểu là hoạt động đặc trƣng, là chức

7

năng, nhiệm vụ của Tòa án. Tòa án là cơ quan duy nhất ở nƣớc ta có chức
năng xét xử, mọi bản án do các Tòa án tuyên đều phải thông qua hoạt động
xét xử. Từ phƣơng diện này, có thể hiểu xét xử là một dạng hoạt động đặc biệt

phân phải trái" [21, tr.1027-1028]. Nhƣ vậy có thể hiểu đơn giản “tố tụng” là
việc thƣa kiện ở Tòa án. TTDS đƣợc hiểu là trình tự, thủ tục giải quyết các
VVDS, các VADS tại Tòa án; trình tự, thủ tục thi hành án dân sự.
“Sơ thẩm”, trong tiếng Việt là “xét xử một vụ án với tƣ cách là Tòa án
ở cấp xử thấp nhất" [45, tr.869] hay là “xét xử lần đầu một vụ việc ở Tòa án
cấp thấp” [48, tr.1460]. Dƣới góc độ thuật ngữ pháp lý, "Sơ thẩm là việc Tòa
án xét xử lần đầu một vụ án" [33, tr. 312]. Từ những khái niệm trên có thể
hiểu, XXST là hoạt động xét xử lần đầu VVDS của Tòa án cấp cấp sơ thẩm,
kết quả giải quyết vụ việc đƣợc thể hiện bằng bản án, quyết định của Tòa án
và có thể bị kháng cáo, kháng nghị để xét xử lại ở Tòa án cấp phúc thẩm theo
trình tự, thủ tục luật định.
“Phúc thẩm”, trong tiếng Việt là “việc Tòa án cấp trên xét xử lại một vụ
án do Tòa án cấp dƣới đã xử sơ thẩm mà có chống án” [45, tr.790-791]. Dƣới
góc độ thuật ngữ pháp lý “Phúc thẩm dân sự là việc Tòa án cấp trên trực tiếp
xét lại VADS mà bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án cấp dƣới chƣa có
hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật [40,
tr.174] hay « Phúc thẩm dân sự là việc Tòa án cấp trên trực tiếp xét lại VADS
mà bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án sơ thẩm chƣa có hiệu lực pháp luật
bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật [41, tr.303]. Nhƣ vậy có
thể hiểu XXPT là việc Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại bản án, quyết định
của Tòa án cấp sơ thẩm chƣa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị.
Trong hoạt động TTDS của Tòa án, dựa trên nội dung, mục đích và
cơ sở pháp lý, hai cấp XXST và phúc thẩm có mối liên hệ với nhau đƣợc
thể hiện ở các điểm sau:

9

Thứ nhất, tại cấp XXST tất cả những vấn đề thuộc nội dung vụ việc lần
đầu đƣợc xem xét, đánh giá và kết luận, trong khi đó cấp phúc thẩm xét xử lại
vụ việc đƣợc xét xử ở cấp sơ thẩm mà bán án, quyết định bị kháng cáo, kháng

Hai cấp xét xử là một nguyên tắc quan trọng trong tổ chức và hoạt động
của nền tƣ pháp nƣớc ta nói riêng và trong các nƣớc theo hệ thống luật dân sự,
với mô hình truyền thống của các nƣớc châu Âu lục địa. Khác với nguyên tắc
chung thẩm ở các nƣớc theo hệ thống thông luật nhƣ Anh, Mỹ [13, tr.74] [14].
Ở nƣớc ta, nguyên tắc hai cấp xét xử trƣớc đây đƣợc quy định tại Điều
9 Luật tổ chức Tòa án năm 1960 và tại Điều 8 Sắc luật số 01/SL/76 ngày
15/3/1976 của Hội đồng Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam
Việt Nam quy định về tổ chức Tòa án nhân dân (TAND) và viện kiểm sát
nhân dân (VKSND). Tuy nguyên tắc này không đƣợc quy định trong Luật tổ
chức Tòa án năm 1980 nhƣng đến LTCTAND thì nguyên tắc này lại đƣợc
quy định tại Điều 11. Khi BLTTDS đƣợc ban hành thì nguyên tắc thực hiện
chế độ hai cấp xét xử đƣợc quy định tại Điều 17 của Luật này [10, tr.45].
Nội dung cơ bản của nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật TTDS
nƣớc ta hiện nay đƣợc thể hiện tại các Điều 17 BLTTDS và các điều luật khác
nhƣ Điều 245 (Thời hạn kháng cáo), Điều 247 (Kháng cáo quá hạn) và Điều
252 (Thời hạn kháng nghị) của BLTTDS với những nội dung cơ bản sau:
Một là, bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án có thể bị kháng cáo,
kháng nghị mà chƣa có hiệu lực ngay.
Hai là, bản án, quyết định cấp phúc thẩm có hiệu lực ngay mà không
bị kháng cáo kháng nghị. Nội dung này nhằm đảm bảo tính nhanh chóng
trong hoạt động tố tụng, tránh việc lạm dụng quyền yêu cầu kháng cáo,
kháng nghị để kéo dài vụ án. Nếu không quy định bản án cấp phúc thẩm có
hiệu lực ngay sẽ dẫn đến cách hiểu bất kỳ quyết định, bản án nào của Tòa án
đều có thể kháng cáo, kháng nghị, điều này sẽ làm kéo dài thêm thời gian

11

giải quyết VADS tại Tòa án, gây lãng phí thời gian và tiền bạc của các
đƣơng sự và nhà nƣớc.
Ba là, Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xét xử trong phạm vi những phần

tụng dân sự.”
1.1.2. Ý nghĩa của nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật tố tụng
dân sự
1.1.2.1. Ý nghĩa pháp lý của nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp
luật tố tụng dân sự
Ở khía cạnh pháp lý, nguyên tắc hai cấp xét xử là một nguyên tắc quan
trọng trong tổ chức và hoạt động TTDS ở nƣớc ta nói riêng, trong hệ thống tƣ
pháp ở nƣớc ta nói chung. Trong tiến trình lập pháp, những nguyên tắc cơ bản
và quan trọng nhƣ nguyên tắc hai cấp xét xử sẽ là một định hƣớng rất quan
trọng để các nhà làm luật xây dựng quy trình tố tụng phù hợp với thực tiễn,
đồng thời là một cơ sở mang tính pháp lý nền tảng để xây dựng hệ thống xét
xử trong TTDS một cách đồng bộ và ngày càng hoàn thiện. Nếu quyết định,
bản án của Tòa án cấp sơ thẩm chƣa có hiệu lực có thể bị kháng cáo, kháng
nghị và XXPT sẽ làm cho phát quyết cuối cùng của Tòa án có độ chính xác
cao hơn, qua đó các chủ thể có quyền kháng cáo, kháng nghị bảo vệ đƣợc
quyền, lợi ích của mình, lợi ích của công dân, nhà nƣớc. Thủ tục phúc thẩm sẽ
bảo đảm cho những phán quyết nhân danh Nhà nƣớc của Tòa án, trƣớc khi có
hiệu lực pháp luật phải luôn đƣợc xem xét một cách thận trọng, bảo đảm tính
đúng pháp luật.
Về phía Tòa án, việc quy định nguyên tắc hai cấp xét xử theo đó Tòa án
cấp phúc thẩm có quyền sửa, hủy bản án, quyết định sơ thẩm sẽ kịp thời sửa
chữa những sai lầm hoặc các vi phạm pháp luật mà cấp sơ thẩm đã mắc phải,
bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đƣơng sự. Nguyên tắc hai cấp xét xử
cũng tạo ra điều kiện để Tòa án cấp trên có thể kiểm tra chất lƣợng xét xử của

13

Tòa án cấp dƣới, hƣớng dẫn Tòa án cấp dƣới xét xử đúng pháp luật, từ đó
nâng cao chất lƣợng xét xử tại các cấp xét xử của Tòa án qua việc thƣờng
xuyên hƣớng dẫn, bồi dƣỡng nghiệp vụ, trao đổi kinh nghiệm cho đội ngũ

TTDS, nguyên tắc hai cấp xét xử có vai trò tác động lên ý thức pháp luật của
mọi công dân, giúp công dân hiểu rõ đƣợc đƣờng lối, chính sách của Đảng và
Nhà nƣớc về bản chất của pháp luật TTDS. Nguyên tắc hai cấp xét xử góp
phần củng cố lòng tin của nhân dân vào sự công tâm, minh bạch, uy tín trong
hoạt động xét xử của Tòa án thông qua việc sửa chữa sai lầm, khắc phục hậu
quả ở cấp xét xử thứ hai.
1.2. CƠ SỞ CỦA NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT XỬ TRONG PHÁP
LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ
1.2.1. Cơ sở lý luận của nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật
tố tụng dân sự
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về Nhà nƣớc và pháp luật
thì nguyên tắc của pháp luật là nguyên lý, tƣ tƣởng chỉ đạo cơ bản, có tính
chất xuất phát điểm, cấu thành một bộ phận quan trọng nhất, thể hiện tính
toàn diện, linh hoạt, thấm nhuần toàn bộ nội dung cũng nhƣ hình thức của hệ
thống pháp luật, là cơ sở chỉ đạo toàn bộ hoạt động xây dựng và thực hiện
pháp luật. Hoạt động TTDS là một dạng hoạt động tƣ pháp với nhiệm vụ bảo
đảm cho việc giải quyết vụ án đƣợc tiến hành nhanh chóng và đúng pháp
luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, lợi ích
Nhà nƣớc, lợi ích công cộng. Vì vậy, hoạt động TTDS đƣợc tiến hành theo
những trình tự, thủ tục chặt chẽ do pháp luật TTDS quy định với những
nguyên tắc nhất định. Nguyên tắc của TTDS là những nguyên lý, những tƣ
tƣởng chỉ đạo, các định hƣớng chi phối tất cả các giai đoạn hoặc một số giai
đoạn nhất định của quá trình TTDS đƣợc thể hiện dƣới hình thức các quy
phạm pháp luật TTDS [42, tr.13].

15

Trên thế giới, các nƣớc theo hệ thống tranh tụng nhƣ Anh, Mỹ không
áp dụng nguyên tắc hai cấp xét xử, mà áp dụng nguyên tắc xét xử chung
thẩm. Theo đó, quyết định, bản án sau khi ban hành sẽ có hiệu lực pháp luật

kỷ XV đến thế kỷ XVIII cũng quy định khá rõ về vấn đề giải quyết vụ án theo
cấp xét xử. Theo đó, tại Điều 672 của Bộ Quốc triều Hình luật (Điều 15 của
chƣơng Đoán ngục) quy định "Nhân dân trong lộ, trong huyện có việc tranh
kiện nhau, việc rất nhỏ, đến kiện ở xã quan; việc nhỏ đến kiện ở lộ quan; việc
trung bình đến kiện ở quan phủ; các quan kể trên phải xét xử cho công bằng,
đúng pháp luật; còn việc lớn thì phải đến kinh. Nếu xã quan xử đoán không
hợp lẽ thì kêu đến quan huyện; quan huyện xử đoán không hợp lẽ thì kêu đến
quan lộ; quan lộ xử đoán không hợp lẽ thì mới đến kinh tâu bày” [32, tr.229].
Từ cách thức tổ chức xét xử đó của triều Lê cho thấy nhà làm luật xƣa
đã rất mong muốn tạo ra một công cụ pháp lý hƣớng đến một nền công lý hữu
hiệu, qua đó vừa duy trì đƣợc trật tự xã hội, vừa tôn trọng quyền lợi của
đƣơng sự. Việc phân cấp xét xử nêu trên tuy chƣa quy định rõ ràng thành hai
cấp xét xử nhƣng đã cho thấy có sự phân tầng, quy định điều kiện nào thì mới
đƣợc xét xử lại ở cấp cao hơn và qua đó thể hiện mong muốn giảm bớt các sự
kiện tụng tốn kém; bảo đảm một sự phán xử công minh, hợp pháp; tránh sự
lạm quyền, hà khắc từ cơ quan tài phán. Rõ ràng ngƣời xƣa đã cho thấy đƣợc
dù ở mỗi cấp khác nhau có xã quan, lộ quan, quan phủ hay quan ty ở kinh
thành nhƣng vẫn có lúc xử đoán không hợp lẽ và các đƣơng sự có quyền kêu
lên cấp xét xử cao hơn để đƣợc xét xử lại một cách công minh. Điều này cho
thấy nhà cầm quyền đã rất chú ý đến vai trò của cấp xét xử cấp trên đối với
các quyết định của cấp xét xử cấp dƣới trong những trƣờng hợp xét thấy tính
đúng đắn, nghiêm minh của pháp luật bị nghi ngờ. Quy định điều này trong
Quốc triều hình luật, Nhà nƣớc thời Lê đã tạo nên đƣợc công cụ hữu hiệu cho
nền tƣ pháp nhằm vừa bảo vệ trật tự xã hội, bảo vệ quyền lợi của giai cấp cầm
quyền, vừa bảo vệ quyền lợi của ngƣời dân.

17

Ở nƣớc ta hiện nay Hiến pháp và BLTTDS đều khẳng định Tòa án là cơ
quan thực hiện hoạt động Tƣ pháp, nhân danh Nhà nƣớc, nhân danh công lý để

Trong thực tiễn hoạt động xét xử các VVDS của Tòa án hiện nay có thể
thấy mục tiêu của hoạt động xét xử là nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của
ngƣời dân. Trong đó nhiệm vụ thực thi công lý, thực thi pháp luật của ngƣời
thẩm phán chịu sự đòi hỏi rất cao bởi những điều kiện bổ nhiệm nhƣ trình độ
chuyên môn nghiệp vụ, kinh nghiệm công tác rất khắt khe so với nghề nghiệp
khác. Tuy vậy, dù chuyên môn nghiệp vụ đƣợc tuyển chọn gắt gao, điều kiện
bổ nhiệm thẩm phán khắt khe đến đâu thì trong thực tiễn hoạt động xét xử của
mình thẩm phán cũng sẽ phải đƣơng đầu với một thực tế họ cũng là những
con ngƣời nên có thể vẫn mắc những sai sót hoặc nhầm lẫn.
Nguyên tắc hai cấp xét xử chính là công cụ hữu hiệu mà pháp luật
tiên liệu đặt ra để khắc phục những sai sót của các thẩm phán ở cấp XXST.
Bên cạnh đó, mỗi khi xét xử, thẩm phán nhận thức đƣợc nếu xét xử không
đúng pháp luật, bản án, quyết định sơ thẩm có thể bị Tòa án cấp phúc thẩm
hủy bỏ hoặc sửa chữa thì tự ý thức của thẩm phán phải cẩn trọng hơn trong
việc xét xử.
Nhƣ vậy, từ sự đánh giá thực tiễn hoạt động xét xử của thẩm phán đến
ý thức cẩn trọng của ngƣời thẩm phán khi nhân danh công lý, nhân danh Nhà
nƣớc để xét xử đã làm cho nguyên tắc hai cấp xét xử hai thể hiện đƣợc ý
nghĩa rất quan trọng đó là bảo đảm tính đúng đắn, công minh hơn so với xét
xử một lần. Đó cùng là cơ sở, đòi hỏi cần thiết để quy định nguyên tắc hai cấp
xét xử trong tổ tụng dân sự Việt Nam.
1.3. MỐI QUAN HỆ CỦA NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT XỬ
TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VỚI MỘT SỐ NGUYÊN TẮC CƠ BẢN
KHÁC CỦA LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ
Pháp luật TTDS không chỉ có một nguyên tắc mà có nhiều nguyên tắc

19

đƣợc quy định khác nhau. Các nguyên tắc cơ bản của TTDS Việt Nam đƣợc
thể hiện trong BLTTDS từ Điều 3 đến Điều 24 có mối liên hệ với nhau, bổ