ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT NGUYỄN ĐỨC THƯỜNG
CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN
NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Động
HÀ NỘI - 2011

MỤC LỤC
Trang

Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục MỞ ĐẦU
1

Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA NHÀ
NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
7
1.1.

1.3.
Các cơ quan thực hiện chức năng kinh tế của Nhà nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
35
1.4.
Những điều kiện đảm bảo thực hiện chức năng kinh tế của
Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
37
1.4.1.
iu kin v chớnh tr
37
1.4.2.
iu kin v kinh t
38
1.4.3.
iu kin vn húa - xó hi
40
1.4.4.
iu kin phỏp lý
42

Chng 2: THC TRNG CHC NNG KINH T CA NH NC
CNG HềA X HI CH NGHA VIT NAM HIN NAY
44
2.1.
Thnh tu v nguyờn nhõn
44
2.1.1.
Về việc quản lý vĩ mô nền kinh tế bằng pháp luật và các
công cụ quản lý kinh tế


Chng 3: NHNG GII PHP NNG CAO HIU QU THC
HIN CHC NNG KINH T CA NH NC
CNG HềA X HI CH NGHA VIT NAM
65
3.1.
Hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế và các công cụ quản
lý kinh tế
66
3.2.
Hoàn thiện về tổ chức và hoạt động của các cơ quan thực
hiện chức năng kinh tế và đội ngũ cán bộ, công chức quản
lý kinh tế
70
3.3.
Hon thin chc nng qun lý i vi cỏc doanh nghip nh
nc v cỏc tp on kinh t nh nc
74

KT LUN
77

DANH MC TI LIU THAM KHO
80

1
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
 




 
             

      
 
 

ch             




 
 
, thì các cá nhâ



xã
 
3

"Chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam hiện nay - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" 
 
2. Tình hình nghiên cứu


 và vai trò quu hành nn kinh t th ng xã
 n hin nay. Lu khôngnghiên c
nghiên cu ch ci nh qun lý nhà
c, trit hc hay kinh t hc
  m u, phm vi nghiên cu, lu 
nhng nhim v ch yu sau:
- Làm rõ khái nim chm ch
cc  Vit Nam;
- Làm rõ ni dung, hình thc thc hin
chu kin bm cho vic thc hin ch
t cc  Vit Nam;
- Phân tích thc trng ch cc 
 Vit Nam qua nhm và nguyên nhân;
- Lun ging nâng cao vic thc hin ch
t cc  Vit Nam và kin ngh các gii pháp
hoàn thin ch cc  Vit Nam
4. Cơ sở khoa học và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn

 -  - nhà
5
  
txã
 
     trình bày và      
 
 ; n





 
 
7. Kết cấu của luận văn
             
 
Chương 1 lý lun ca chkinh t cc 
 Vit Nam.
Chương 2: Thc trng ch cc 
 Vit Nam hin nay.
Chương 3: ng và gii pháp nâng cao hiu qu thc hin
ch cc  Vit Nam.
7
Chng 1
C S Lí LUN V CHC NNG KINH T
CA NH NC CNG HO X HI CH NGHA VIT NAM

1.1. Khỏi nim, c im chc nng kinh t ca Nh nc Cng
hũa xó hi ch ngha Vit Nam
Trong bi cnh hin nay, khi mi mt ca i sng xó hi luụn vn
ng, bii v phỏt trin khụng ng bo m cho cỏc mc tiờu, k
hoch, ng phỏt trin v bn cht cc, thỡ cỏc nc cn
phi cú nhng, bing cn thit bm cho s
vng, bii v phỏt trin ca xó hi nh
ng. i sng kinh t - xó hi bao gm nhic, m mi
c li cú nhc thự riờng cho nờn yờu ci vi nc l
ph ra nhng, bin u chnh phự hp vi
cỏc quy lut vng, bii v phỏt trin ca tc. Xột theo khớa
cnh khoa hc phỏp lý, cỏc hot ng ng xuyờn, liờn tc, ch yu, cú tớnh
nh lõu di ca nc gi l cha nh nc. Trờn c
ờn lý lun v thc tin, hin nay vn cũn nhim, ý kin

Đối với các nhà n-ớc chủ nô, phong kiến, t- sản, về bản chất, cơ sở kinh tế-xã
hội, nhiệm vụ chiến l-ợc, mục tiêu lâu dài cơ bản là giống nhau, cụ thể: trong
lĩnh vực đối nội và đối ngoại đều thực hiện chức năng bảo vệ, duy trì chế độ t-
hữu về t- liệu sản xuất và sản phẩm lao động; đàn áp nhân dân lao động về
chính trị, t- t-ởng; tiến hành chiến tranh xâm l-ợc nhằm nô dịch các dân tộc
khác. Còn đối với các n-ớc

,





-








,






1992), Nhà n-ớc
9
thực hiện những chức năng mang tính xây dựng và sáng tạo vì mục tiêu dân
giàu, n-ớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh bao gồm:
Tổ chức và quản lý nền kinh tế thị tr-ờng; tổ chức và quản lý
văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ; chức năng xã hội (từ "xã
hội" đ-ợc hiểu theo nghĩa hẹp); giữ vững an ninh chính trị, trật tự,
an toàn xã hội; bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của công
dân; bảo đảm cho pháp luật luôn luôn đ-ợc tôn trọng và thực hiện
đầy đủ, nghiêm chỉnh, thống nhất; bảo vệ Tổ quốc; thiết lập, củng
cố, phát triển các mối quan hệ và sự hợp tác với tất cả các n-ớc trên
thế giới, không phân biệt chế độ chính trị và xã hội khác nhau trên
các nguyên tắc: cùng tồn tại hòa bình, tôn trọng độc lập, chủ quyền,
toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không xâm l-ợc nhau, không can thiệp
vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi; tham gia
vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập
dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

[28, tr. 53].




,

. ,





 in pháp
u tiên ca Vit Nam - Hinh: "Quyu
ca công dân m bo" u 12)c Vit Nam dân ch cng
c lnh s 104/SL ngày 1/1/1948 ca Ch tch Chính
ph Vit nam dân ch cng hoà nh các nguyên tn ca Doanh
nghip quc gia nh: "Doanh nghip quc gia là mt doanh nghip thuc
quyn s hu ca quc gia và do quu khin" u 2), vi mc tiêu:
"1-Tho mãn các nhu cu ti yu ca Quc gia, 2-u hoà hong kinh t
c, 3- Bo v nn kinh t quc gia, 4- Sinh li cho nn tài chính quc
gia" u 4); và nguyên tc hong: "Các doanh nghip quu hot
ng bng "ngân qu t tr" không thu" u 8). Sau
này, trong thi xây dng ch i, lu tiên nn kinh t 
 nh trong Hi, các quy nh v ch  kinh
t và xã hi (t u 22). Theo Hi các hot
ng kinh t cc tin hành theo  và Nhà
n
11

 "hình thc s
hu cc tc là ca toàn dân, hình thc s hu ca hp tác xã tc là
hình thc s hu tp th cng, hình thc s hu ci
 ng riêng l, và hình thc s hu c   n dân tc" u 11);
ng th nh kinh t quc doanh gi o trong nn
kinh t qun: "Kinh t quc doanh
thuc hình thc s hu ca toàn dân, gi o trong nn kinh t
quc dân vc bm phát tri" u 12); Hin pháp
c bo h quyn s hu sn xut ca
i làm ngh th ng riêng l n dân tc và
bo h quyn s hu ca công dân v ca ci thu nhp hp pháp, ca c














 ( 33);  c gi c quyn v ngoi
i quan h kinh t khác vc ngoài (21); C kinh
t quc doanh ho    ng, nhim v ca k hoch Nhà
c; thc hin ch  hch toán kinh t, ch  th ng và ch  trách
nhim cá nhân (22).  , 










12




; c) 
 , 

 , 













































 , 


 
















 . S
chuyi t nn kinh t k hoch hóa tp trung sang nn kinh t th ng
ng   Vii mi v th
ch và thit ch c, th hin  s n v vai trò kinh t ca
a nn kinh t  
nh vai trò kinh t ng ca Nc 
Vit Nam. Nn kinh t quc dân ca Vit Nam theo mô hình kinh t th
ng  là nn kinh t sn xut hàng hóa có nhiu
thành ph th ng, trên nguyên tc t do kinh doanh,
các doanh nghip, các ch th c lp v tài sn, nhân danh chính
mình tham gia vào các quan h kinh t mng theo nguyên tc t
t. Mt khác, nn kinh t th ng  Vic 








nh là nn kinh t th ng , 

khung pháp lí cho các hong kinh t; b) c to ra môi
ng thun li v quc phòng, an ninh, chính tr, xã hi, ngoi
giao cho hong kinh t; c) c bng pháp lua
và phòng chng các yu t phn th ng, phn kinh doanh; duy
trì trt t kinh t, gi n sc dân tc trong phát trin
nn kinh t - xã hi; d)  c bng pháp lu nh ra các
c gii quyt tranh chp trong hong kinh t và thc
thi s m m bo trt t kinh t; d)  c thông qua các
công c n t, tín dn
nn kinh t nhm kim soát và hn ch hu qu trong các bing
bt li ca th ng; e) c thông m
bo tính hiu qu, tính nh ca nn kinh t qum bo
14
phúc li chung cho toàn xã hi; f) c bng pháp lum
bo s phát trin hài hòa gia kinh t và xã hm bo s dng
khai thác hp lí các ngun tài nguyên, bo v môi sinh; g) Nhà
i m ng và bo tr cho nn kinh t t
c hi nhp vào nn kinh t khu vc và th gii [11, tr. 28].
Trong nn kinh t th ng , 






 





c kinh t.
Tóm li, k t 



i bi



ng (tháng 12
1986), c tin hành qun lý kinh t, xã hi theo nguyên tng
c qun lý, nhân dân làm ch nhm mc
mnh, xã hi công bng, dân ch c hin công nghip hoá,
15
hin  th ng , bo
m ch ng hi nhp kinh t quc t. Ch t chc, qun lý nn kinh
t th ng  ca Vit Nam có mt s 
:
Thứ nhất,  
   : "

 
-Lênng lãnh
 
    "     .     ra

nói riêng: a) 
-

b) V

kinh t và qun lý kinh t; t chc thc hin chính sách và pháp lut kinh t;
kim tra, giám sát vic thc hin pháp lut v kinh t; x lý các vi phm chính
sách, pháp lut và qun lý kinh t. Tuy nhiên,  Vit Nam hin nay có nhiu
cách tip cn khác nhau v ch cc 
 Vit Nam trong nn kinh t th p cn t  công
c quc thì ni dung thc hin ch cc
th hin  nhên sau: a) u chnh hong kinh t
bng pháp lut và các công c qu   b) c thc hin
chi vi kinh t c; c) c thc hin ch
kinh t thông qua t chc và hong ca b c
;
hoc xem xét t
17
chcc, thỡ ch cc trong nn
kinh t th ng gm nhng ni dung sau:
- Xây dựng và thông qua các ch-ơng trình phát triển kinh tế ngắn hạn
và dài hạn, trên cơ sở đó định h-ớng cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân phát
triển trong các điều kiện thị tr-ờng; xây dựng, thông qua, tổ chức thực hiện
một chính sách tài chính, tiền tệ hợp lý, đảm bảo giá trị đồng tiền quốc gia,
góp phần ổn định thị tr-ờng vốn; xây dựng và thực hiện một chính sách đầu t-
hợp lý, xác định các lĩnh vực đ-ợc -u tiên đầu t Nhà n-ớc áp dụng các biện
pháp cần thiết cho nền kinh tế quốc dân thông qua việc thực hiện các chế độ
-u đãi về tín dụng, chế độ thuế, chế độ tài trợ, giúp đỡ; nhà n-ớc áp dụng các
biện pháp để bảo vệ sản xuất trong n-ớc, chống độc quyền, làm hàng giả,
buôn lậu qua biên giới;
- Củng cố, phát huy quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa; phát triển lực
l-ợng sản xuất trên cơ sở áp dụng những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ
thuật vào sản xuất; hoàn thiện cơ chế quản lý nền kinh tế bằng những ph-ơng
pháp mới nh- xây dựng và thực hiện các ch-ơng trình, kế hoạch, pháp luật về
phát triển kinh tế, sử dụng hệ thống các đòn bẩy, các kích thích kinh tế; kiểm

trin kinh t , ca , cụng chc
qun lý kinh t. Vic s dng phỏp lut trong qun lý kinh t c th hin
n cnh trong hin phỏp v th ch hoỏ
n phỏp quy c c: " c qun lý xó hi bng
phỏp lut v khụng ngng phỏp ch xó hi ch " u 12
Hin phỏp 1992); "c thng nht qun lý nn kinh t quc dõn bng
phỏp lut, k hoch, chớnh sỏch" u 26 Hin phỏp 1992). , nn
t thc hin vic qun kinh t th ng x
Vit Nam bng phỏp lut. Nn kinh t k hoch
húa tc dựng phỏp lu th ch húa cỏc quan h qun lý kinh
19
t theo k hoch tp trung thng nh   k hoch hóa, thm
quyn c c và ch yu là trong phm vi kinh t c,
thì trong nn kinh t th ng, vu ch th kinh t ng (kinh t nhiu
thành phn gm: kinh t c, kinh t tp th, kinh t , tiu
chinh t n nhc, kinh t có vc ngoài),
c có vai trò to ln trong viu chnh các thành phn kinh t này hot
ng theo mt l ng phù hp vi mc tiêu cc,
t là công c quan tr   c qun lý nn kinh t th
m bo cho các hong kinh t din ra theo trt t nhnh. Bng
pháp lut, c có th tha nhm, khuyn khích, hn
ch các quan h kinh t - xã hi, bm và khuyn khích các yu t tích cc
ca th ng cnh tranh lành mnh, bo v ng,
c phc hn ch ca nn kinh t n thu,
buôn l c quy Mt khác, pháp lut không ch là công c ca Nhà
c mà các thành phn kinh t ng s dng pháp lu  xác
nh các m  ng ho ng cho phù hp và tránh s lm
quyn cc thi pháp lut. Do vy, pháp lut trong nn kinh t
th ng không ch là các quy phu chnh các hành vi x s cho các
thành phn kinh t mà còn phm bc các nguyên tc ca nn kinh t


   
  .

do trong kinh   các
 
. c còn qun kinh t bng các
công c qun lý kinh t 

Trích đoạn Về việc vận dụng cỏc nguyờn tắc, phương phỏp quản lý kinh tế và cỏc điều kiện bảo đảm thực hiện chức năng kinh tế của nhà nước Về tổ chức, hoạt động của cỏc doanh nghiệp nhà nước và tập đoàn kinh tế nhà nước NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA NHÀ NƢỚC Hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế và các công cụ quản lý kinh tế

---