ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ BÍCH HỒNG
XÂY DỰNG LỐI SỐNG THEO PHÁP LUẬT
TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2011 MỤC LỤC
Trang

Lời cam đoan Trang phụ bìa Mục lục MỞ ĐẦU
1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LỐI SỐNG
THEO PHÁP LUẬT
7
1.1.
Khái niệm lối sống nói chung

Lối sống theo chuẩn mực phong tục, tập quán
37
1.5.5.
Lối sống theo chuẩn mực thẩm mỹ
40

Chương 2: THỰC TRẠNG LỐI SỐNG THEO PHÁP LUẬT TRONG
XÃ HỘI VIỆT NAM
43
2.1.
Quá trình hình thành và phát triển lối sống theo pháp luật ở
Việt Nam
43
2.1.1.
Lối sống theo pháp luật ở Việt Nam trong thời kỳ phong kiến
43
2.1.2.
Khái quát quá trình hình thành và phát triển của lối sống
theo pháp luật ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay
45
2.2.
Thực trạng lối sống theo pháp luật trong xã hội Việt Nam
hiện nay
49
2.2.1.
Thực trạng chung của lối sống theo pháp luật ở Việt Nam
trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường, công nghiệp
hoá, hiện đại hoá và mở cửa, hội nhập quốc tế
49
2.2.2.

Về kinh tế
72
3.2.2.
Về chính trị
73
3.2.3.
Về pháp luật
76
3.2.4.
Về giáo dục - văn hóa - lối sống
84
3.3.
Quan điểm, giải pháp xây dựng, phát triển lối sống theo
pháp luật trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam
87
3.3.1.
Một số quan điểm xây dựng, phát triển lối sống theo pháp
luật trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam
87
3.3.2.
Những giải pháp cơ bản xây dựng lối sống theo pháp luật
trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam
87
3.3.2.1.
Những giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt
động xây dựng pháp luật và đưa pháp luật vào cuộc sống
88
3.3.2.2.
Những giải pháp nhằm xây dựng môi trường văn hóa, lối
sống theo tinh thần pháp quyền

trí quá thấp lại càng khó khăn và phức tạp hơn. Năm 1945, Việt Nam trở
thành một quốc gia có chủ quyền, mở ra một trang sử mới cho dân tộc ta. Đặc
biệt đến năm 1946 khi bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ
cộng hòa ra đời đã đánh dấu quá trình hình thành hệ thống pháp luật của nước
ta, đồng thời đó cũng chính là cơ sở pháp lý đầu tiên để nhân dân ta xây dựng
lối sống theo pháp luật. Kể từ đó, lối sống theo pháp luật đã có những bước
tiến mới cùng với những thăng trầm của lịch sử.
Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với những giá trị xã
hội của nền dân chủ ngày càng được củng cố và mở rộng đang đặt ra đòi hỏi
bức xúc là xây dựng lối sống theo pháp luật. Điều 12, Hiến pháp 1992 của
Nhà nước ta quy định: "…Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật. Không
ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa", cùng với đó, Nghị quyết Đại
hội lần thứ IX năm 2001 của Đảng nói đến mục tiêu xây dựng con người mới
với lối sống mới, lối sống văn hóa, lành mạnh đã cho thấy việc xây dựng lối
sống theo pháp luật là một vấn đề có tính pháp lý, khách quan. Và hơn nữa
trong xu hướng hội nhập và phát triển toàn cầu ngày nay thì vấn đề hiểu biết

2
về pháp luật, xây dựng lối sống theo pháp luật ở mỗi quốc gia là một vấn đề
hết sức quan trọng và cũng được quan tâm đặc biệt.
Thực tế trong xã hội Việt Nam ngày nay, khi mà nền kinh tế thị
trường bung ra, sự hội nhập với thế giới sâu rộng hơn bao hết thì lối sống của
người Việt Nam nói chung và lối sống theo pháp luật nói riêng có những thay
đổi lớn, bên cạnh lối sống tích cực của một bộ phận người dân thì cũng không
ít những trào lưu sống thực dụng tàn nhẫn, thói quen sinh hoạt xấu, không có
ý thức pháp luật tối thiểu, tư tưởng chống đối pháp luật, tư tưởng lách luật…,
điều này đã gây nên những hiện tượng không đẹp trong xã hội, làm suy giảm
môi trường sống, làm cản trở tiến trình xây dựng một nhà nước pháp quyền,
một nhà nước văn minh, tiên tiến, sánh vai cùng các nước phát triển trên thế
giới. Các trào lưu sống đó diễn biến hết sức phức tạp đòi hỏi phải được xây

Khắc Bộ, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 10, năm 2006;
- Đề tài khoa học công nghệ cấp nhà nước: "Cơ sở khoa học của việc xây
dựng ý thức và lối sống theo pháp luật", do GS.TS Đào Trí Úc làm chủ nhiệm.
Vấn đề lối sống theo pháp luật cũng được các tác giả nước ngoài quan
tâm nghiên cứu. Chẳng hạn, sách tham khảo "Lối sống - khái niệm, hiện thực,
các vấn đề", Nxb Matsxcơva, 1997 của V.I.Tolstukl (tiếng Nga) bàn về khái
niệm lối sống và các biểu hiện cụ thể của lối sống trong đời sống hiện thực
cũng như các vấn đề đặt ra cần nghiên cứu, giải quyết; sách tham khảo "Lối
sống xã hội chủ nghĩa - Những vấn đề nhà nước pháp luật", Nxb Văn hóa
pháp lý, Matsxcơva 1980 (tiếng Nga) đề cập tới lối sống xã hội chủ nghĩa và
ảnh hưởng của nhà nước và pháp luật tới lối sống.
Các công trình nói trên đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của lối
sống nói chung, trong đó có lối sống theo pháp luật, song chưa có một công
trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện về lối sống theo pháp luật ở

4
Việt Nam. Do vậy, việc nghiên cứu lối sống theo pháp luật ở Việt Nam hiện
nay vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện về lý luận cũng như về thực
tiễn một cách toàn diện và đầy đủ hơn.
3. Mục đích, phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận, qúa trình hình thành lối sống
theo pháp luật, nguyên nhân từ thực tiễn dẫn đến yêu cầu phải xây dựng lối
sống theo pháp luật. Từ đó đưa ra các biện pháp cụ thể cho việc xây dựng lối
sống theo pháp luật của người Việt Nam trong điều kiện hiện nay.
Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần hoàn thiện và phát triển hơn lý luận
về lối sống theo pháp luật, giúp cho việc giảng dạy về lối sống theo pháp luật
ở Việt Nam được chính xác và khoa học, đầy đủ hơn. Đồng thời kết quả
nghiên cứu còn có tác dụng góp phần xây dựng và hình thành lối sống theo
pháp luật ở cán bộ, nhân dân Việt Nam trong quá trình xây dựng, bảo vệ đất

tích được dùng để nghiên cứu các vấn đề lý luận liên quan đến lối sống theo
pháp luật như quan niệm lối sống theo pháp luật, đặc điểm, nội dung… của
lối sống theo pháp luật; phương pháp tổng hợp, phương pháp xã hội học dùng
để khảo sát, đánh giá thực trạng lối sống theo pháp luật của một số đối tượng
và đề xuất các giải pháp xây dựng, hoàn thiện lối sống theo pháp luật ở Việt
Nam hiện nay…
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
Luận văn đã tổng hợp, phân tích một cách có hệ thống các vấn đề lý
luận cơ bản về lối sống theo pháp luật, đặc biệt là làm sáng tỏ bản chất của lối
sống nói chung và lối sống theo pháp luật nói riêng, so sánh với các dạng lối
sống khác theo các chuẩn mực xã hội, tìm ra các yếu tố ảnh hưởng tới lối

6
sống theo pháp luật để từ đó có cái nhìn sâu sắc hơn về lối sống theo pháp
luật. Những kết quả nghiên cứu theo hướng này của luận văn góp phần nhất
định cho việc bổ sung và phát triển những vấn đề lý luận về lối sống theo
pháp luật, tạo cơ sở cho việc tiếp tục nghiên cứu lối sống theo pháp luật ở
nước ta.
Qua việc phân tích và đánh giá quá trình hình thành lối sống theo pháp
luật và thực trạng lối sống theo pháp luật ở nước ta hiện nay, luận văn đã tìm
ra những điều kiện và đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng phát triển lối sống
theo pháp luật một cách có hiệu quả trong điều kiện hiện nay của nước ta.
Những kết quả đó có giá trị tham khảo phục vụ cho thực tiễn xây dựng và
hoàn thiện hệ thống pháp luật nhất là quá trình tổ chức và thực hiện pháp luật
trong thực tế ở nước ta. Ngoài ra, luận văn cũng có giá trị là tài liệu tham
khảo phục vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy tại các cơ sở đào tạo luật.
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về lối sống theo pháp luật.

Định nghĩa của Đôbơrianốp: "Lối sống là sinh hoạt cá nhân, chủ quan
hoá của hệ thống những quan hệ xã hội, của toàn bộ tổng thể những điều kiện
sống, thể hiện trong hoạt động của con người" [11, tr. 213].

8
Định nghĩa của Sôrôkhôva: "Lối sống là toàn bộ những hình thức hoạt
động sinh sống tiêu biểu, là phương thức hoạt động đã được xác định" [12, tr. 12].
Định nghĩa của Daxêpin: "Lối sống là tập hợp những hình thức hoạt
động của con người trong một thể thống nhất với môi trường hoạt động của
xã hội và cá nhân" [12, tr. 13]. Tác giả này còn nêu ra 5 dạng hoạt động của
lối sống là: hoạt động cải tạo, hoạt động định hướng, hoạt động giao tiếp và
hoạt động nghệ thuật.
Gần đây, một số nhà khoa học người Việt Nam cũng nghiên cứu và
đưa ra các định nghĩa với nội hàm và ngoại diên không tương đồng nhau về
lối sống.
Đề tài khoa học cấp Nhà nước KX.06-13 nêu khái quát trong Báo cáo
tổng kết chương trình KX- 06 (1993-1995) như sau:
Lối sống, trong một chừng mực nhất định, là cách ứng xử của
những người cụ thể trước những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của môi
trường sống. Môi trường là cái khách quan quy định, là điều kiện khách
quan trực tiếp tác động và ảnh hưởng đến lối sống của con người,
của các nhóm xã hội và cộng đồng dân cư [Dẫn theo: 15, tr. 45].
Dưới góc độ kinh tế chính trị học thì một số nhà nghiên cứu cho rằng:
"Lối sống được hiểu là phương thức sinh hoạt (tồn tại) trong xã hội của con
người, của các tập đoàn xã hội, các cộng đồng người (gia đình, dân tộc). Các
tầng lớp và các giai cấp, tương ứng với một xã hội nhất định" [26, tr. 253].
Trong tập bài giảng Văn hóa xã hội chủ nghĩa của Học viện Chính trị -
Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh thì:
Lối sống là một phạm trù xã hội khái quát toàn bộ hoạt động
sống của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân

Có thể khẳng định chắc chắn rằng "lối sống" có liên quan mật thiết với
"văn hóa" và có thể coi "lối sống" như một bộ phận hợp thành của văn hóa,

10
hay là một phương thức tồn tại và biểu hiện của "văn hóa". Tuy nhiên, chúng
ta không nên và không thể đồng nhất hai phạm trù lối sống và văn hóa. Cho
đến nay đã có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về các phạm trù "văn hóa"
và "lối sống", nhưng dù tiếp cận và định nghĩa các phạm trù trên theo cách
nào thì người ta đều có thể nhận ra có phần chồng lấn, nhưng cũng có phần
không trùng khớp giữa nội hàm và do đó, cả ngoại diên của hai phạm trù trên.
Xin chỉ ra một số phạm vi không trùng khớp giữa nội hàm của hai phạm trù
trên theo một cách chung nhất:
* "Văn hóa" dù định nghĩa theo cách nào thì phạm trù này cũng dùng
để chỉ một thực thể phức hợp mà xét theo chiều thẳng đứng luôn có nhiều cấp
độ, nhiều tầng lớp khác nhau, trong đó ở "tầng đáy" hay nền tảng của văn hóa
bao giờ cũng là các giá trị và hệ giá trị, còn ở "tầng ngọn" hay "các cấu trúc
thượng tầng" là các hình thức biểu hiện cụ thể của văn hóa, như các biểu
tượng, các hình thức nghệ thuật, các ứng xử văn hóa, trong đó có lối sống của
các cá nhân và các nhóm, các cộng đồng người.
Trong khi đó, "lối sống", dù được định nghĩa theo cách nào, thì phạm
trù này cũng chỉ dùng để chỉ những quá trình hiện thực hóa các giá trị và hệ
giá trị văn hóa trong thực tiễn cuộc sống hàng ngày. Vì vậy, xét theo chiều
thẳng đứng thì thực thể lối sống không có nhiều tầng lớp và cấp độ như văn
hóa, đồng thời, xét về lý thuyết, chỉ có giá trị và hệ giá trị nào được hiện thực
hóa trong thực tiễn cuộc sống của con người thì mới được coi là chiều sâu văn
hóa của lối sống. Điều này cũng có nghĩa là khi nghiên cứu về lối sống con
người ta bắt buộc phải nghiên cứu các chiều sâu văn hóa của nó, phải khám
phá xem lối sống đó dựa trên hay là sự hiện thực hóa trong thực tiễn của
những giá trị và hệ giá trị nào. Hơn nữa, các giá trị và hệ giá trị lại không bao
giờ đứng độc lập hay tác động đến lối sống một cách đơn lẻ theo những tuyến

văn hóa) cũng không thể được coi là bộ phận, một yếu tố của hoạt động sống
hay lối sống. Chúng tồn tại và tạo nên khía cạnh khách quan của văn hóa.

12
Hơn nữa cần chú ý là văn hóa hay lối sống luôn luôn tồn tại gắn với và
được xác định bởi các nhân tố, các nhóm, các cộng đồng người. Vì vậy, có thể
giá trị hay hệ giá trị văn hóa nào đó được hiện thực trong thực tiễn của cá
nhân hay nhóm, cộng đồng này mà lại không được biết đến và hiện thực hóa
trong thực tiễn cuộc sống bởi cá nhân hay cộng đồng người khác. Do đó mà
xét theo bề ngang thì văn hóa và lối sống không phải và không thể lúc nào
cũng trùng khớp với nhau và nhất loạt như nhau đối với tất cả các nhóm và
các cộng đồng người.
Thứ hai, hoạt động sống và lối sống không đồng nhất với nhau. Ở đây
chính là mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, giữa cái đặc thù và cái phổ
biến. Hoạt động sống của con người thì vô cùng phong phú, đa dạng, đa chiều
nhưng chỉ những hoạt động sống nào được diễn ra lặp đi, lặp lại nhiều lần
trong cuộc đời một cá thể thì mới có thể được coi là bộ phận cấu thành nên lối
sống của cá thể ấy. Tương tự, chỉ những hoạt động sống nào lặp đi lặp lại và
phổ biến trong đa số cá thể của một cộng đồng xác định nào đó thì những hoạt
động sống đó mới được coi là yếu tố cấu thành nên lối sống của cộng đồng
đó. Vả lại, lối sống không chủ yếu chỉ là tập hợp các hoạt động sống quen
thuộc của các cộng đồng người mà chủ yếu là những cách thức mà các cộng
đồng người đó tiến hành những hoạt động sống nói trên.
Thứ ba, lối sống chỉ là cái hiện hữu, còn văn hóa thì có tính lịch sử.
Khi nghiên cứu văn hóa của một cộng đồng người nào đó thì thường người ta
phải nghiên cứu toàn bộ nền văn hóa đó trong cả chiều sâu lịch sử của nó. Chỉ
có như vậy người ta mới có thể nắm được những đặc trưng lớn, khám phá
được những hệ giá trị căn bản tạo nên bản sắc của nền văn hóa đó. Trong khi
đó, nghiên cứu về lối sống, tức là nghiên cứu sự hiện thực hóa các giá trị
trong thực tiễn cuộc sống, và do vậy, mối quan tâm của nhà nghiên cứu chủ

sinh hoạt tinh thần và văn hóa. Lối sống là phức hợp những mẫu hình nhận
thức và hành động biểu hiện như là sự lặp lại, phổ biến, ổn định dưới các dạng
thức hoạt động đặc trưng cho một dân tộc, một quốc gia, một giai cấp, một tập

14
đoàn xã hội trong giai đoạn lịch sử nhất định. Ở đây, những chuẩn mực, giá
trị, những truyền thống, tập quán có tác động hết sức lớn đến phương thức
hoạt động, tư duy, cách ứng xử của con người trong xã hội. Tất cả tạo thành
cơ sở của khuôn mẫu hành vi của mỗi người, mỗi nhóm và tập đoàn người
khác nhau trong xã hội. Nói cách khác, lối sống là tổng thể các nét căn bản
đặc trưng cho hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội trong
những điều kiện xã hội nhất định về mặt lịch sử. Nó là những cách thức, phép
tắc tổ chức và điều khiển đời sống cá nhân, cộng đồng đã được thừa nhận
rộng rãi và trở thành thói quen.
1.2. Lối sống theo pháp luật
1.2.1. Khái niệm lối sống theo pháp luật
Để đưa ra được khái niệm toàn diện về "lối sống theo pháp luật" sau
khi đã có được cái nhìn sâu sắc về "lối sống" như đã phân tích ở phần trên thì
điều hết sức quan trọng nữa là chúng ta phải hiểu thế nào là "pháp luật".
"Pháp luật" là hệ thống các quy tắc xử sự thể hiện ý chí, lợi ích của nhân dân
lao động, do nhà nước ban hành (hoặc thừa nhận), có tính bắt buộc chung,
được nhà nước đảm bảo thực hiện trên cơ sở kết hợp giáo dục, thuyết phục và
cưỡng chế; thu hút sự tham gia tích cực của toàn xã hội vào hoạt động xây
dựng và thực hiện pháp luật, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội vì mục tiêu
dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Tuy nhiên, đưa
ra khái niệm "lối sống theo pháp luật" không có nghĩa là ghép hai phần định
nghĩa về "lối sống" và "pháp luật" với nhau. Mà chúng ta phải đưa ra những
nhận định dưới các góc độ khác nhau để từ đó phân tích làm rõ các khía cạnh
cơ bản nhất của "lối sống theo pháp luật".
Như chúng ta đã biết, lối sống luôn vận hành theo một bảng giá trị xã

một thực thể tập hợp các thành viên trong mối quan hệ đa chiều, tất yếu, vì
vậy lối sống theo pháp luật bao giờ cũng mang tính cá thể - tự nhiên và tính

16
cộng đồng. Lối sống theo pháp luật chi phối lối sống của từng cá nhân. Ngược
lại lối sống của các cá nhân thành viên trong xã hội sẽ làm lối sống theo pháp
luật có hướng biểu hiện đa chiều.
Lối sống theo pháp luật phù hợp với lối sống công nghiệp, giải phóng
năng lực, trí tuệ và khả năng sáng tạo của con người. Trong chủ nghĩa xã hội,
lối sống theo pháp luật là đòi hỏi khách quan xuất phát từ tính tổ chức cao của
một xã hội văn minh, dân chủ, đa dạng hóa các quan hệ xã hội. Sống theo
pháp luật phù hợp với trạng thái pháp chế, là biểu hiện sinh động nhất của
thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền hiện nay. Xét về mặt bản chất, sống
theo pháp luật không tách rời nội dung củng cố nền dân chủ, tăng cường pháp
chế, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, phát huy quyền lực nhân dân, bảo
đảm công bằng xã hội. Khi nói tới lối sống theo pháp luật, ta thấy có hai loại
chủ thể cơ bản có quan hệ hữu cơ với nhau là con người (cá nhân) và nhà
nước. Con người tiến hành các hoạt động tạo ra nội dung vật chất của lối
sống. Nhà nước ban hành pháp luật tạo lập hành lang pháp lý cho hoạt động
xã hội và kiểm soát đánh giá nó. Con người với tư cách là công dân trong nhà
nước thì sống theo pháp luật là bổn phận, là nghĩa vụ và trách nhiệm.
Tóm lại, lối sống theo pháp luật là một trạng thái mà ở đó các hoạt
động của con người tuân theo chuẩn mực pháp luật, có mục đích trở thành ổn
định và mang đặc điểm riêng. Lối sống theo pháp luật của mỗi con người vừa
mang tính cá nhân và tính xã hội sâu sắc. Lối sống theo pháp luật bị chi phối,
quy định trước tiên bởi chính sách, hệ thống pháp luật, sau đó bị chi phối bởi
thực trạng kinh tế, xã hội, ý thức hệ giai cấp, nhu cầu của con người, phong
tục, truyền thống dân tộc…
1.2.2. Đặc điểm của lối sống theo pháp luật
Lối sống theo pháp luật có những đặc điểm cơ bản là:

trong quan hệ của các thành viên xã hội mà tiêu chuẩn cơ bản của nó là lợi ích
của con người.

18
Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa: Nguyên tắc này đòi hỏi mọi
chủ thể đều có trách nhiệm phải đưa những yêu cầu của pháp luật vào thực tế
cuộc sống; phải xử sự phù hợp với pháp luật. Mọi người đều bình đẳng trước
pháp luật, bất cứ chủ thể nào có hành vi vi phạm pháp luật đều bị truy cứu
trách nhiệm pháp lý.
Nguyên tắc tôn trọng tính tối cao của Hiến pháp và các đạo luật.
Nguyên tắc Đảng lãnh đạo nhà nước và xã hội.
Chỉ khi các hoạt động sống, các hành vi của mỗi cá nhân đều dựa theo
các nguyên tắc trên thì khi đó lối sống theo pháp luật mới thực sự hiện hữu
trong xã hội.
- Lối sống theo pháp luật là một trong những yêu cầu của quá trình
xây dựng nhà nước pháp quyền. Khi nói đến Nhà nước pháp quyền là chúng
ta nói đến một mô hình tổ chức quyền lực hợp lý. Trong đó, nhà nước bị ràng
buộc bởi một hệ thống pháp luật hoàn thiện, được xây dựng trên cơ sở kinh tế,
xã hội phù hợp; Nhà nước pháp quyền phải thực hiện và bảo đảm một cách
hữu hiệu nhất mục tiêu thực hiện quyền con người trong những điều kiện kinh
tế xã hội mà nó đang tồn tại. Việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam
thực chất là làm cho việc tổ chức và hoạt động của nhà nước Việt Nam đáp
ứng những đòi hỏi nhất định đối với một nhà nước của xã hội hiện đại. Đó là
đề cao pháp luật và những giá trị của pháp luật, pháp luật phải có chất lượng,
phải phù hợp với quy luật khách quan, với tiến bộ xã hội, thúc đẩy tiến bộ xã hội,
đáp ứng nhu cầu của con người. Mọi tổ chức và cá nhân, đặc biệt là nhà nước
phải thực hiện pháp luật nghiêm minh, chính xác, triệt để. Để xây dựng được
một nhà nước pháp quyền, xã hội chủ nghĩa cần phải đáp ứng được rất nhiều yêu
cầu, trên nhiều phương diện của đời sống. Ngoài những phương diện như kinh
tế, chính trị…thì lối sống theo pháp luật cũng là một yêu cầu rất quan trọng.

lối sống cũng ít nhiều thay đổi. Đương nhiên trong cuộc sống con người
không chỉ chịu sự tác động của pháp luật, mà còn chịu sự tác động của nhiều

20
yếu tố khác nữa như truyền thống, tập quán, văn hóa…Tuy vậy, các chuẩn
mực pháp luật thường được coi là những chuẩn mực có ưu thế hơn so với các
chuẩn mực xã hội khác, đồng thời cũng là những chuẩn mực có sự phù hợp
khá cao với các chuẩn mực xã hội khác như đạo đức, phong tục tập quán…
trong xã hội hiện tại.
- Lối sống theo pháp luật có tính lịch sử, nó hình thành và phát triển là
cả một quá trình lâu dài. Không phải ngay một lúc mà có được lối sống văn
minh, phù hợp pháp luật, lối sống theo pháp luật hoàn thiện dần một cách có ý
thức của mỗi người dân và của cả cộng đồng. Cùng với thời gian, lối sống
theo pháp luật được lặp đi, lặp lại một cách thường xuyên, hành vi tuân theo
pháp luật của những cá nhân, tập thể, tổ chức, nhóm xã hội, giai cấp và cả xã
hội nói chung dần trở thành thói quen của mỗi người trong xã hội.
Cũng giống như pháp luật, lối sống theo pháp luật vừa mang những
đặc điểm chung của nhân loại vừa mang những đặc điểm riêng của từng quốc
gia, trong từng giai đoạn phát triển. Mỗi quốc gia, mỗi dân tộc có những quan
niệm riêng về cách ứng xử, giải quyết những vấn đề khác nhau của cuộc sống
nên họ thường xây dựng cho mình những quy tắc ứng xử (hệ thống pháp luật)
khác nhau và do vậy, họ xây dựng và phát triển cho mình lối sống theo pháp
luật ít nhiều khác nhau.
1.3. Nội dung của lối sống theo pháp luật
Nội dung của lối sống bao gồm các yếu tố cấu thành như phong cách
tư duy, trạng thái tình cảm, đặc điểm của quan hệ xã hội và thói quen biểu
hiện qua hành vi. Thêm vào đó, hoạt động của con người là hoạt động có mục
đích nên lối sống phụ thuộc vào giá trị xã hội mà con người hướng tới, phụ
thuộc vào sự kết hợp các giá trị vật chất và giá trị tinh thần trong chính bản
thân hoạt động của con người. Nội dung của lối sống theo pháp luật được biểu