Đề tài " MỘT SỐ YẾU
TỐ CƠ BẢN TÁC
ĐỘNG ĐẾN CƠ CHẾ
XÂY DỰNG VÀ HOÀN
THIỆN PHÁP LUẬT
TRONG ĐIỀU KIỆN
XÂY DỰNG NHÀ
NƯỚC PHÁP QUYỀN
VIỆT NAM" MỘT SỐ YẾU TỐ CƠ BẢN TÁC ĐỘNG ĐẾN CƠ
CHẾ XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP
QUYỀN VIỆT NAM
Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa đòi hỏi trước hết phải hoàn
thiện hệ thống pháp luật nhằm đáp ứng các yêu cầu của giai đoạn mới – giai đoạn phát
triển dân chủ và hội nhập kinh tế quốc tế.
Khi nói đến pháp luật ở Việt Nam, chúng ta thường có quan niệm: pháp luật nước ta chưa
đi vào thực tiễn, chưa phản ánh hết các quan hệ kinh tế – xã hội. Hay nói cách khác, các
quy phạm pháp luật chưa điều chỉnh toàn diện các quan hệ xã hội mà người dân mong
muốn. Chúng ta đang chuyển sang cơ chế kinh tế thị trường, nhưng các yếu tố của kinh tế
thị trường lại chưa được các quy định của pháp luật điều chỉnh (hoặc nếu có thì rất chậm
như trong lĩnh vực đầu tư, đổi mới doanh nghiệp, cạnh tranh, sở hữu trí tuệ, tổ chức bộ
máy…). Điều này cũng dễ hiểu vì các lý do sau đây:
- Chưa có một tư duy mới về xây dựng pháp luật hiện đại, đặc biệt là định hướng tư
tưởng chính sách cho việc xây dựng pháp luật;

2. Về lập chương trình xây dựng pháp luật
Trong điều kiện hiện nay, cần có chương trình xây dựng pháp luật theo từng thời gian
(dài hạn, ngắn hạn và hàng quý, tháng). Chương trình này chỉ được lập theo từng cấp
thẩm quyền (Quốc hội, Chính phủ, các chủ thể sáng kiến pháp luật khác). Trong đó,
chương trình của Chính phủ do các Bộ, ngành (hoạch định chính sách) đề xuất. Khi đề
xuất, phải chú ý đến tính khả thi, dự báo đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội và dự báo tác
động của các chế định khi được ban hành. Chương trình phản ánh định hướng xây dựng
pháp luật, do đó cần phải thực hiện nghiêm túc tiến độ và chất lượng. Cần kiên quyết đưa
ra khỏi Chương trình những dự án, dự thảo không bảo đảm chất lượng (bao gồm cả tính
khả thi của dự án, dự thảo). Qua thực tiễn cho thấy, Chương trình xây dựng văn bản quy
phạm pháp luật là khâu tiên quyết cho quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Nếu
không có Chương trình thật sự khoa học thì việc định hướng xây dựng các văn bản quy
phạm pháp luật bởi các chủ thể khác nhau sẽ bị chệch hướng và không bảo đảm tính khả
thi.
3. Về quy trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật
Hiện nay chúng ta đã có Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (cả ở Trung ương và
địa phương). Tuy nhiên, tính khả thi và chất lượng của dự án, dự thảo phụ thuộc nhiều
vào quy trình ban hành, soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật. Theo các quy định pháp
luật hiện hành, quy trình ban hành văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ là 23
bước. Mỗi bước lại có những quy định cụ thể rất phức tạp không cần thiết (Chẳng hạn,
theo quy định hiện hành cần phải thẩm định, thẩm tra của Bộ Tư pháp, Văn phòng Chính
phủ hoặc quy định Ban soạn thảo bao gồm các nhà quản lý của các Bộ, ngành. Trong quá
trình soạn thảo, các thành viên của Bộ Tư pháp, Văn phòng Chính phủ, các Bộ, ngành
được mời là thành viên Ban soạn thảo. Vậy có cần thiết phải thực hiện thủ tục thẩm định,
thẩm tra, xin ý kiến của các Bộ, ngành này v.v…)
Quy trình xây dựng là cần thiết, nên tập trung vào những khâu, giai đoạn quan trọng,
không nên quá câu nệ vào hình thức mà bỏ khâu nội dung. Theo chúng tôi, để có hiệu
quả, quy trình cần tập trung:
- Thành lập Ban soạn thảo (bao gồm các nhà quản lý, các chuyên gia, các nhà khoa học
của các cơ quan, tổ chức có liên quan); thành lập Tổ biên tập gồm các chuyên gia giỏi ở