Rèn kĩ năng giải bài tập chuyển động cơ học - Vật lí 8
I - ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong chương trình Vật lí THCS thì phần “Chuyển động cơ học” được đưa vào
trong chương trình Vật lí 8. Đây là một trong những nội dung quan trọng, nó
không những trang bị cho học sinh nhiều kiến thức vật lí mà còn giúp cho các em
vận dụng để làm các bài tập về chuyển động trong môn Toán. Đặc biệt là cách
giải bài toán bằng cách lập phương trình và hệ phương trình. Nội dung về:
“Chuyển động cơ học” học sinh chỉ được học trong ba tiết với ba bài học đơn
giản, nhẹ nhàng. Tuy nhiên, trong chương trình lại không hề bố trí bất kì một tiết
bài tập nào cả nên mức độ học sinh hiểu và làm được bài tập chuyển động là rất ít.
Có chăng chỉ là số học sinh khá, giỏi với các bài tập là tính các đại lượng trong
công thức S = v.t. Còn với bài tập có hai chuyển động hoặc mô tả chuyển động thì
học sinh hầu như không biết cách làm, đó là chưa nói đến dạng bài tập xẩy ra các
tình huống vật lí phức tạp. Với học sinh khá giỏi ở lớp 8, đáng lẽ với những bài
tập dạng này các em cần được tiếp cận để phục vụ cho những lớp học sau. Đây là
một vấn đề gây cho tôi nhiều trăn trở, suy nghĩ.
Vì vậy trong quá trình giảng dạy nhiều năm tôi đã nghiên cứu, sưu tầm và lồng
ghép đưa thêm vào chương trình một số bài tập cơ bản và nâng cao về chuyển
động giúp học sinh có được kiến thức đầy đủ hơn, yêu thích và say mê môn học.
Trong bài viết này tôi mạnh dạn đưa ra để bạn bè đồng nghiệp cùng các em học
sinh cùng tham khảo.
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008
1
Rèn kĩ năng giải bài tập chuyển động cơ học - Vật lí 8
II – GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Với học sinh lớp 8, lúc này các em đã được lĩnh hội các kiến thức toán học về
hàm số, đồ thị, phương trình và giải phương trình. Bài tập về chuyển động cơ học
cũng sử dụng nhiều về những kiến thức đó. Trong chương trình cũ thì phần
chuyển động cơ học được đưa vào ngay trong chương trình đầu lớp 7, điều đó
không hợp logic vì ở thời điểm đó học sinh chưa được học nhiều về phương trình,

Trong các bài tập sau ta coi các chuyển động là chuyển động thẳng đều.
BÀI TẬP 1:
Một ô tô đi từ A đến B với vận tốc không đổi v = 50 km/h.
a) Hãy viết phương trình chuyển động của ô tô ?
b) Sau 3 giờ ô tô đi được bao nhiêu km ?
c) Vẽ đồ thị biểu diễn chuyển động của ô tô trên mặt phẳng toạ độ ?
Với bài tập này trước hết giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh cách chọn mốc
thời gian, mốc địa điểm và chiều dương của chuyển động để viết phương trình
chuyển động bằng cách gợi ý:
Sau 1 giờ thì ô tô đi được bao nhiêu kilômet ?
Sau 2 giờ thì ô tô đi được bao nhiêu kilômét ?
Tương tự sau t giờ thì ô tô đi được bao nhiêu kilômét ?
Khi đó học sinh sẽ dựa vào kiến thức về hàm số đã học ở lớp 7 để viết được
phương trình chuyển động là:
a) S = v.t = 50. t (km)
b) Sau 3 giờ thì ô tô đi được 50. 3 = 150 km
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008
3
Rèn kĩ năng giải bài tập chuyển động cơ học - Vật lí 8
Sau khi có phương trình chuyển động (tức
là hàm số) học sinh sẽ biết cách vẽ đồ thị
như hình vẽ bên:
GV chỉ rõ: đồ thị là một đường thẳng.
Sau khi làm bài tập này học sinh phần nào hình thành được kĩ năng viết phương
trình chuyển động và cách biểu diễn chuyển động bằng đồ thị. Tiếp theo chúng ta
hãy tìm hiểu dạng bài tập có hai chuyển động.
Bài tập về hai chuyển động cùng chiều:
BÀI TẬP 2:
Hai xe xuất phát cùng lúc tại hai địa điểm A và B cách nhau 15 km để cùng đi
về C (B nằm giữa A và C). Biết vận tốc của xe đi từ A là v

= S
2
tức là 50t = 15 + 45t => t = 3
Vậy sau 3 giờ thì hai ôtô gặp nhau, điểm gặp nhau cách A một khoảng
50.3 = 150km
Sau đó giáo viên hướng dẫn học sinh vẽ
đồ thị hàm số: S
1
= 50t và S
2
= 15 + 45t
trên cùng hệ trục toạ độ . Đó là đường
biểu diễn hai chuyển động của hai xe.
Ngoài ra giáo viên có thể chỉ rõ cách xác
định vị trí và thời điểm hai xe gặp nhau
trên đồ thị. (Điểm giao nhau của hai
đường thẳng)
Cũng dạng bài tập trên nhưng nếu hai xe xuất phát không cùng lúc thì học sinh
gặp nhiều khó khăn nhất là cách chọn mốc thời gian.
BÀI TẬP 3:
Lúc 7 giờ, xe thứ nhất đi từ A đến B với vận tốc v
1
= 40 km/h. Sau đó 30 phút
xe thứ hai cũng xuất phát từ A để đi đến B nhưng với vận tốc v
2
= 50 km/h.
a) Viết phương trình chuyển động của mỗi xe ?
b) Xác định thời điểm và vị trí hai xe gặp nhau ?
c) Vẽ đồ thị biểu diễn chuyển động của hai xe trên cùng một hệ trục toạ độ ?
Với bài toán này thì học sinh có thể có nhiều cách giải khác nhau nhưng để rèn

AM = 50 . 2 = 100km
Đồ thị này ta cần chú ý là chọn mốc
thời gian là 7 giờ 30 phút nên gốc thời
gian đó trùng với gốc toạ độ, lúc 7 giờ
coi như là âm (dưới gốc toạ độ)
Sự chuyển động của hai xe được biểu
diễn như hình vẽ bên
Đó là các bài tập về hai chuyển động cùng chiều mà học sinh lớp 8 cần phải nắm
vững.
Sau đây tôi tiếp tục với bài tập về hai chuyển động ngược chiều:
BÀI TẬP 4:
Tại hai điểm A và B trên cùng một đường thẳng cách nhau 120 km, hai ô tô
cùng khởi hành một lúc chạy ngược chiều nhau.
Xe từ A có vận tốc v
1
= 30km/h. Xe đi từ B có vận tốc v
2
= 50 km/h.
a) Viết phương trình chuyển động của mỗi xe ?
b) Xác định thời điểm và vị trí hai xe gặp nhau ?
c) Vẽ đồ thị biểu diễn chuyển động của hai xe trên cùng một hệ trục toạ độ ?
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008
6
Rèn kĩ năng giải bài tập chuyển động cơ học - Vật lí 8
Trước hết giáo viên cần mô tả hai chuyển động trên một đường thẳng:

v = 30km/h
v = 50km/h
A
B

= 30t và
S
2
= 120 – 50t
như hình vẽ bên:
Điểm G là chỗ
hai xe gặp nhau.
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008
7
Rèn kĩ năng giải bài tập chuyển động cơ học - Vật lí 8
Sau 4 bài tập trên để học sinh có được phương pháp giải bài tập vật lí về chuyển
động cơ học, giáo viên cần xây dựng cho các em các bước giải dạng bài tập đó
như sau:
+ Nghiên cứu kĩ đề, biểu diễn sự chuyển động của các vật trên một đường
thẳng.
+ Chọn mốc thời gian, mốc địa điểm, chiều dương của chuyển động.
+ Viết phương trình chuyển động cho mỗi vật.
+ Dựa vào phương trình chuyển động tính được thời điểm và vị trí các chuyển
động gặp nhau (S
1
= S
2
) hoặc mô tả các chuyển động theo từng thời điểm.
+ Căn cứ vào phương trình chuyển động vẽ đồ thị biểu diễn chuyển của mỗi
vật.(Lấy trục hoành biểu diễn quảng đường, trục tung làm trục thời gian)
Với mỗi bài tập tuỳ theo mức độ nhận thức của học sinh giáo viên có thể như ở
bài 2, 3, 4 thêm vào các câu hỏi :
- Xác định khoảng cách của mỗi xe sau … giờ; hoặc vào thời điểm nào thì hai xe
cách nhau … km; vv…
Việc hình thành kĩ năng này sẽ giúp cho học sinh nhận thức được hiện tượng vật

tra với nội dung và kết quả thu được như sau:
Đề bài: “Một ô tô và một xe đạp chuyển động ngược chiều nhau với vận tốc
tương ứng là 20m/s và 5m/s. Khoảng cách ban đầu giữa chúng là 250m.
a) Viết phương trình chuyển động của mỗi xe ?
b) Xác định thời điểm và vị trí hai xe gặp nhau?
c) Vẽ đồ thị biểu diễn chuyển động của hai xe trên cùng một hệ trục toạ độ ?”
Kết quả:
Có 97% viết được phương trình chuyển động và tìm được chính xác thời điểm
và vị trí hai xe gặp nhau.
Có 86% biểu diễn đúng sự chuyển động của hai xe trên mặt phẳng toạ độ.
Còn lại một số em tuy không viết đúng phương trình chuyển động nhưng các em
có cách tính khác và xác định được vị trí và thời điểm hai xe gặp nhau.
Tuy kết quả thu được mới chỉ theo dõi qua bài kiểm tra và tình hình thực tế nhận
thức của các em nhưng theo tôi không những đối với học sinh khá giỏi mà với
học sinh trung bình lớp 8 các em cũng cần được tiếp cận những dạng bài tập này
để dễ dàng làm được các bài tập vật lí về chuyển động và sử dụng tốt trong khi
học môn toán. Không nên vì giảm tải mà giảm quá !
IV - ĐỀ XUẤT
Theo tôi trong chương trình Vật lí lớp 8 cần bổ sung thêm các tiết bài tập về
chuyển động cơ học phù hợp và cần đưa các dạng bài tập này vào trong sách bài
tập để học sinh có điều kiện tiếp cận, giáo viên nghiên cứu truyền thụ cho học
sinh.
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008
10
Rèn kĩ năng giải bài tập chuyển động cơ học - Vật lí 8
Rất mong được sự góp ý bổ sung của các đồng nghiệp dạy Vật lí.
Xin chân thành cảm ơn !
Tháng 4 - 2008
= = = *** = = =
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008