A ĐẶT VẤN ĐỀ.
I- LỜI MỞ ĐẦU
Hiện nay trong chương trình phổ thông lớp 11 chúng ta có một số quy luật di
truyền sau:
* Quy luật di truyền của Men đen ( Định luật I, II, III )
* Quy luật di truyền của Mooc gan ( Liên kết gen và hoán vị gen)
* Quy luật di truyền giới tính
* Quy luật di truyền liên kết với giới tính
* Quy luật di truyền tương tác gen
Trong các quy luật di truyền trên thì quy luật di truyền nào cũng có bài tập, mà
bài tập là phương tiện dùng để dạy học là nguồn để hình thành kiến thức, kĩ năng cho
học sinh, bài tập là phương tiện để rèn luyện phát triển tư duy. Trong quá trình giải
bài tập học sinh có thể hiểu và cũng cố kiến thức lí thuyết rất tốt và thông qua nhận
dạng bài tập giúp học sinh phân biệt được các quy luật di truyền. Nhận dạng bài tập là
một vấn đề rất quan trọng để giải quyết chính xác bài tập đặt ra tránh sự nhần lẩn
đáng tiếc khi làm bài tập dẩn đến hiểu nhầm về mặt lí thuyết.
Vì vậy, qua kinh nghiệm giảng dạy tôi thấy một số đặc điểm nhận dạng bài tập
thông qua đó học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn.
II- THỰC TRẠNG CÁCH NHẬN DẠNG BÀI TẬP CỦA HỌC SINH KHI HỌC
CÁC QUY LUẬT DI TRUYỀN Ở LỚP 11 TRƯỜNG THPT
Qua quá trình dạy học ở khối lớp 11 ở trường THPT tôi thấy rằng đối với bộ
môn sinh học do số lượng tiết học có hạn 1 tuần học kì hai có hai tiết và nội dung các
quy luật di truyền thì dài vì vậy sau khi học song phần lí thuyết thì học sinh thường
không có thời gian là bài tập và số lượng bài tập trong sách giáo khoa lại ít không đủ
để học sinh rèn luyện.
1
Qua khảo sát điều tra 250 học sinh bằng cách cho là bài tập trong sách giáo
khoa tôi thu được kết quả như sau:
Số lượng học sinh kết quả
số lượng học sinh làm được cả bài 15%
số lượng học sinh làm được 1/2 bài 65%

tính.
* Trong trường hợp đề bài cho biết có hai hay một số tính trạng, mỗi gen quy
định một tính trạng và tính trạng trội là trội hoàn toàn nằm trên NST thường hoặc
NST giới tính thì không cần phải xét tìm tính trạng trội và lặn nằm trên NST thường
hay giới tính
* Trong trường hợp đề bài cho biết gen liên kết với giới tính hoặc sự biểu hiện
tính trạng không đồng đều ở hai giới => sự di truyền của tính trạng liên kết với giới
tính
* Nếu đề bài cho biết các cơ thể bố mẹ có kiểu gen và kiểu hình giống nhau lai
với nhau và thu được kết quả đời con có tỉ lệ về các loại kiểu hình thì chúng ta đi xét
riêng từng cặp tính trạng để xem kết quả ( trong chương trình phổ thông thông
thường chỉ xét hai tính trạng )
Trường hợp 1:
Bài tập chỉ có một tính trạng.
Đời con thu được tỉ lệ kiểu hình là 3: 1 thì sự di truyền tuân theo định luật II Men
đen.
Đời con thu được tỉ lệ kiểu hình là 9: 7 hoặc 9:6: 1 hoặc 9:3:3:1 hoặc 12:3:1 hoặc 13:3
hoặc 9:4:3 hoặc 15:1 thì sự di truyền của tính trạng tuân theo quy luật di truyền tương
tác gen
Trường hợp 2
Bài tập có hai cặp tính trạng
* Xét riêng từng cặp tính trạng ở đởi con
3
Tính trạng 1: Thu được kết quả: 1 loại kiểu hình hoặc tỉ lệ kiểu hình là 3: 1.
Hoặc 9: 7 hoặc 9: 6: 1; … ( tỉ lệ của tương tác gen ).
Tính trạng 2: Thu được kết quả: 1 loại kiểu hình hoặc 3: 1. Hoặc 9: 7 hoặc 9:
6: 1; … ( tỉ lệ của tương tác gen ).
* Xét chung hai cặp tính trạng
Bằng cách nhân tích tỉ lệ từng tính trạng và so sánh với tỉ lệ bài ra để rút ra kết
luận

tính trạng trên đều trội hoàn toàn và đều nằm trên NST thường.
Xét riêng từng cặp tính trạng
- Màu sắc: đỏ: trắng
≈
3: 1
- Hình dạng hạt: tròn : dài
≈
3: 1
Từ kết quả trên ta thấy sự di truyền của hai tính trạng đã tuân theo định luật II
Menđen, tính trạng đỏ là trội so với trắng, tính trạng hạt tròn là trội so với hạt dài.
Từ đây chúng ta đã có thể quy ước gen
Xét chung:
Tỉ lệ kiểu hình ở đời con F
1
bằng cách nhân tích tỉ lệ ( 3 đỏ: 1trắng ) (3 tròn: 1 dài) =
9 đỏ tròn: 3 đỏ dài: 3 trắng tròn: 1trắng dài
Không phù hợp với kết quả đề bài theo bài ra F1 cho 4 loại kiểu hình với tỉ lệ không
đồng đều nhau từ đó => đã có hiện tượng liên kết gen không hoàn toàn.
Ví dụ 2:
Cho hai cơ thể có kiểu gen giống nhau lai với nhau thu được kết quả như sau:
200 con lông quăn trắng
60 con lông trắng thẳng
40 con lông xám quăn
20 lông xám thẳng
5
Cho biết các gen xác định các tính trạng nằm trên NST thường chiều dài lông do một
cặp gen chi phối không xãy ra hoán vị gen. Biện luận và viết sơ đồ lai?
Nhận dạng:
Theo bài ra có hai tính trạng đều nằn trên NST thường, chiều dài của lông do một cặp
gen chi phối và không có hoán vị gen.

2. Phương pháp giải bài tập của TS: Lê Đình Trung
( NXB- GD năm 2003)
3. Phương pháp giải bài tập củaTS: Vũ Đức Lưu
( NXB- GD năm 2003)
7