Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
Lời nói đầu
Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước mở cửa để hội nhập với
cộng đồng thế giới trong nền kinh tế cạnh tranh quyết liệt, đòi hỏi công tác giáo
dục ở nước ta phải có những đổi mới sâu sắc và toàn diện nhằm đào tạo thế hệ trẻ
trở thành những người vừa tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, vừa giữ gìn
và phát huy được bản sắc dân tộc, vừa có khả năng sáng tạo, có tình cảm và thái
độ của con người mới xã hội chủ nghóa.
Ở trường trung học những sự đổi mới đó được thực hiện chủ yếu thông qua
việc dạy học các môn học, trong đó có Vật lý học. Việc đổi mới cần được thực
hiện cả ba mặt: nội dung dạy học, phương pháp dạy học (bao gồm cả tổ chức dạy
học ), và phương tiện dạy học. Cần phải huy động nhiều lực lượng khác nhau của
xã hội để thực hiện sự đổi mới đó. Đối với người giáo viên thì quan trọng nhất là
đổi mới phương pháp dạy học vì giáo viên là người trực tiếp tác động đến học sinh
và sử dụng những phương tiện mà xã hội cung cấp cho nhà trường để thực hiện
thắng lợi mục tiêu dạy học.
Với khí thế sôi nổi của phong trào thi đua dạy và học ở các trường THCS,
mặc dù khả năng còn hạn chế nhưng với sự nhiệt tình động viên giúp đỡ của Ban
giám hiệu và hội đồng khoa học trường, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu, ghi nhận để
viết một sáng kiến kinh nghiệm với nội dung “Tổ chức dạy học hoạt động nhóm
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 1
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
trong thí nghiệm và thực hành Vật Lí 7”. Dù cố gắng nhiều nhưng bài viết chắc
hẳn còn nhiều thiếu sót. Kính mong các cấp và q thầy cô thông cảm và có sự
đóng góp để bài viết tốt hơn.
Chương I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Việc đổi mới phương pháp dạy học phải căn cứ vào mục tiêu của môn Vật lí
ở trường trung học cơ sở. Một trong những đổi mới của mục tiêu giáo dục phổ
thông là phát triển và hình thành năng lực nhận thức, năng lực hành động, năng
lực thích ứng và tự khẳng đònh mình.

tuần 20 của năm học 2004-2005.
IV. ÁP DỤNG CỦA ĐỀ TÀI:
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 3
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
Sáng kiến kinh nghiệm này không chỉ áp dụng để giảng dạy các bài thí
nghiệm thực hành vật lí trong suốt năm học này mà có thể áp dụng trong suốt quá
trình giảng dạy của giáo viên.
Chương II:
NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Dựa vào mục tiêu chung của giáo dục phổ thông nhằm vươn tới, đuổi kòp
và hòa nhập với xu thế phát triển giáo dục trên thế giới.
Dựa vào lí luận kiểu dạy học “hướng tập trung vào học sinh trên cơ sở hoạt
động của học sinh”. Những đổi mới đồng bộ về giáo dục trung học cơ sở theo tư
tưởng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh đã đặt ra những yêu cầu bức
thiết về đổi mới phương pháp dạy học.
Dựa vào đặc điểm riêng của môn học mà vật lí học có thể thực hiện nhiệm
vụ chung theo cách riêng của mình.
Dựa vào nội dung chương trình vật lí 7 và tình hình thực tế của học sinh
trường trung học cơ sỏ Bến Củi.
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học là một đòi hỏi bức thiết. Trong đó
một trong những hoạt động quan trọng là hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm và
thực hành trong bài học vật lí.
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 4
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
II. NỘI DUNG ĐỀ TÀI:
1/ Thực trạng bộ môn:
Vật lí là một môn học còn khá mới đối với học sinh cấp hai. Các sự vật, hiện
tượng vật lí tuy gần gũi với cuộc sống hàng ngày ,nhưng đối với học sinh lớp 7 thì
trình độ tư duy của các em còn thấp, kỹ năng hành động nhận thức còn thiếu, vốn

giản.Giáo viên cần tạo điều kiện để học sinh tự tay làm thí nghiệm, tự mình quan
sát, đo đạt và rút ra nhận xét, kết luận- tức là được trải nghiệm trong thực tế.
Đối với các thí nghiệm đơn giản dựa trên những dụng cụ rẻ tiền, dễ kiếm và có
hiệu quả rõ ràng, giáo viên tổ chức thực hành đồng loạt theo nhóm nhỏ để nhiều
em được tự tay làm, tự mình trải nghiệm.
Ví dụ:
-Thí nghiệm về sự truyền thẳng của ánh sáng. Mỗi nhóm 2 em tự chuẩn bò các
ống nhỏ thẳng và ống cong để quan sát ánh sáng từ đèn pin.(bài 2)
-Thí nghiệm kiểm tra ảnh tạo bởi gương cầu lồi. Mỗi bàn tự chuẩn bò một cái
muôi múc canh bằng inox để quan sát ảnh của vật ở mặt lồi của cái muôi ( bài 7).
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 6
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
-Thí nghiệm bật dây cao su để quan sát dao động của dây và lắng nghe âm
phát ra, gõ vào mặt trống và tìm phương án kiểm tra sự rung động của mặt trống
(bài 10).
-Thí nghiệm bật thước thép để quan sát dao động nhanh hay chậm, mạnh hay
yếu và lắng nghe âm phát ra ( bài 17)…
Khi làm từng thí nghiệm này cần chú ý hướng dẫn học sinh quan sát cụ thể cái
gì và rèn các em dùng thuật vật lí ngữ phù hợp để thu thập những thông tin cần
thiết. Chẳng hạn như khi quan sát dao động nhanh hoặc chậm thì phải dùng thuật
ngữ tương ứng là tần số lớn hoặc nhỏ  âm phát ra cao hoặc thấp ; khi quan sát
dao động mạnh hoặc yếu thì phải dùng thuật ngữ tương ứng là biên độ lớn hoặc
nhỏ

âm phát ra to hoặc nhỏ. Sau khi học xong bài “ Độ to của âm” các em phải
rút ra nhận xét là âm nhỏ cũng có thể cao , âm to cũng có thể trầm. Ví dụ một số
âm tuy nhỏ nhưng làm cho ta sởn gai óc như tiếng cọ xát móng tay vào bảng, hoặc
một số bạn nam tuy nói to nhưng giọng vẫn khàng khàng.
Đối với các thí nghiệm khó thực hiện hơn thì cho các em làm việc theo nhóm
lớn (2 bàn, khoảng 8 đến 10 học sinh). Giáo viên có thể tiến hành thí nghiệm

Bước 2 : cọ xát hai thanh nhựa giống nhau vào vải khô  quan sát, nhận xét:
chúng đẩy nhau.Tương tự cọ xát thanh nhựa vào vải, thanh thủy tinh vào lụa khi
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 8
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
đưa lại gần nhau thì chúng hút nhau. Khi làm thí nghiệm này giáo viên cần theo
dõi thao tác các nhóm (phải cọ xát theo một chiều như nhau với số lần như nhau,
đặt nhanh thanh nhựa lên giá nhọn, đưa thanh thủy tinh lại gần ) và giúp đỡ các
nhóm gặp khó khăn sao cho kết quả thí nghiệm là chính xác.
Các thí nghiệm với các dụng cụ có sẵn không quá phức tạp , việc bố trí và tiến
hành thí nghiệm với các dụng cụ này cũng không quá khó đối với học sinh, các
hiện tượng vật lí diễn ra trong thí nghiệm dễ quan sát, không quá phức tạp. Có thể
sử dụng những dụng cụ dễ kiếm, quen thuộc trong đời sống hàng ngày. Nhờ sự
quen thuộc này mà học sinh có thể đề xuất được những phương án thí nghiệm chứ
không chỉ máy móc tiến hành thí nghiệm do giáo viên đưa ra. Các thí nghiệm này
không đòi hỏi nhiều thời gian trong việc bố trí và tiến hành thí nghiệm.
Các thí nghiệm có tác dụng to lớn trong việc phát triển năng lực hoạt động
nhận thức của học sinh nhưng do khó khăn về dụng cụ thí nghiệm về thời gian, về
trình độ học sinh, về kỹ thuật thí nghiệm nên không phải tất cả các thí nghiệm
đều tiến hành đồng loạt được. Ví dụ: thí nghiệm hình 11.3 nghiên cứu về mối quan
hệ giữa dao động nhanh chậm và độ cao của âm phát ra. Trường hợp này giáo
viên chỉ làm biểu diễn cho cả lớp quan sát.
 Các yêu cầu trong việc chuẩn bò thí nghiệm:
Đối với giáo viên:
- Vì thí nghiệm trực diện là một bộ phận của bài học nên giáo viên cần phải
chuẩn bò phương án thí nghiệm ngay khi soạn bài. Cần dự đoán các phương án thí
nghiệm mà học sinh có thể đề xuất. Phân tích được những ưu điểm, nhược điểm
của mỗi phương án để chọn một phương án phù hợp với điều kiện cụ thể. Giáo
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 9
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
viên có thể huy động sự đóng góp của học sinh bằng các dụng cụ tự làm , tự tìm

mạch nối tiếp và đoạn mạch song song (bài 27, 28). Sau khi đọc thông tin các
nhóm lựa chọn dụng cụ phù hợp và mắc mạch điện theo sơ đồ. Giáo viên quan
sát, theo dõi và chỉ dẫn các nhóm yếu. Sau khi kiểm tra hoàn chỉnh mạch điện các
nhóm đóng khóa , quan sát và ghi kết quả. Thông qua hai bài thực hành này các
em rút ra kiến thức mới về hiệu điện thế và cường độ dòng điện trong đoạn mạch
nối tiếp và đoạn mạch song song.
Thực hành để rèn luyện một loại kó năng chuyên biệt : Về hình thức tổ
chức dạy học phần này cũng giống như các tiết thí nghiệm khác .
Ví dụ : Bài thực hành “ Quan sát và vẽ ảnh cuả một vật tạo bởi gương phẳng”
( Bài 6). Thông qua thực hành học sinh tự nhận biết được khái niệm vùng nhìn
thấy của gương phẳng . Trong bài thực hành này, mỗi nhóm học sinh dùng chung
một bộ thí nghiệm, nhưng mỗi học sinh phải làm một báo cáo riêng . Không cần
thống nhất ý kiến trong nhóm nên không cần thảo luận nhóm . Thông qua kết qủa
thực hành chung , cá nhân học sinh làm việc độc lập, nhòp độ làm việc của các em
có thể khác nhau . Sau khi phân phát dụng cụ cho mỗi nhóm, giáo viên nêu hai
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 11
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
nội dung của bài thực hành và nhấn mạnh nội dung thứ hai là xác đònh vùng nhìn
thấy của gương phẳng . Nội dung này chưa được nằm trong các bài trước học sinh
phải tự xác đònh lấy . Khi thực hành các em căn cứ vào tài liệu hướng dẫn – Đây
cũng là một cách tập cho học sinh thu lượm thông tin qua tài liệu . Để cá nhân học
sinh vẽ ảnh chính xác và xác đònh xem mắt nhìn thấy ảnh của điểm nào ở trước
gương thì mỗi học sinh phải nắm vững tính chất của ảnh tạo bởi gương phẳng là
bằng vật và đối xứng với vật qua gương . Qua đó rèn kó năng vẽ ảng tạo bởi
gương phẳng cho học sinh .
 Các yêu cầu trong việc chuẩn bò thí nghiệm thực hành
Đối với giáo viên:
Cần tìm hiểu kỹ các bài thí nghiệm thực hành trong sách giáo khoa để xác
đònh rõ ràng các nhiệm vụ giao cho học sinh và cách kiểm tra đánh giá việc thực
hiện các nhiệm vụ đó.

-Bố trí dụng cụ thí nghiệm, bảo quản cẩn thận trong suốt tiết học.
- Phân công công việc cụ thể cho từng thành viên để không mất nhiều thời
gian.
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 13
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
-Mạnh dạn đề xuất ý kiến, trao đổi thống nhất ý kiến .
- Thí nghiệm dễ nên sắp xếp để mỗi thành viên trong nhóm đều được làm thí
nghiệm . Tránh trường hợp dựa dẫm, lấy sẵn kết quả cuả bạn.
- Báo cáo kết quả của nhóm mình.
- Cá nhân làm báo cáo thực hành ( Đối với bài thực hành ).
IV. KẾT QUẢ :
Phải khẳng đònh đổi mới phương pháp dạy học theo tinh thần tích cực hóa
hoạt động học tập của học sinh đã tạo ra môi trường học tập sôi động , mọi người
cùng nhau xây dựng nhận thức mới . Nó thúc đẩy con người linh hoạt, sáng tạo
trong việc giải vấn đề và khám phá cái mới. Đây không phải là việc nhận thức
một chiều nên việc nắm kiến thức của học sinh được diễn ra theo khả năng biểu lộ
tính tích cực của trí tuệ và lòng ham hiểu biết của học sinh .
Khi chưa thực hiện phương pháp mới : Giờ học giáo viên làm việc là chủ
yếu, thuyết trình nhiều. Học sinh ghi chép nhiều, ít nói, thụ động, lười soạn bài,
hiệu quả mỗi tiết học không cao.
Khi thực hiện phương pháp mới : không khí sôi động, thoải mái hơn. Các
em mạnh dạn đề xuất ý kiến của mình, chủ động học bài, chuẩn bò bài và nắm bài
ngay tại lớp, thao tác thí nghiệm thành thạo, lập luận có căn cứ khoa học.Cụ thể:
KẾT QUẢ HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH LỚP 7A VÀ 7B HỌC KÌ I:
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 14
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
THỜI
ĐIỂM
TSHS

nhân, hoạt động nhóm. Xem đây là việc cấp bách nhằm nâng cao chất lượng dạy
và học.
Mở chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học môn Vật lý, để giáo viên
trong huyện có dòp trao đổi và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau.
3. Với đồng nghiệp : Rất mong được sự thông cảm, đóng góp để sáng kiến kinh
nghiệm hoàn chỉnh hơn.
Chương III : KẾT LUẬN
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã trở thành một đòi hỏi bức thiết
không thể trì hoãn. Song một chủ trương mới dù tiến bộ đến đâu thì khi đi vào thực
tế cũng vấp phải những khó khăn. Không ai phủ nhận tính tích cực của yêu cầu đổi
mới, nhưng biến nó thành hiện thực thì không phải là chuyện có thể hoàn thành
trong một sớm một chiều. Và trên thực tế đã đặt ra không ít câu hỏi với kiểu dạy
học " hướng tập trung vào học sinh ": Vò trí và vai trò của người thầy như thế nào?
Làm thế nào để thanh toán thói quen xấu đã hình thành trong nếp học cũ của học
sinh ?…và bao câu hỏi khác nữa. Vì thế vai trò người giáo viên có những thay đổi
quan trọng. Bên cạnh là người truyền đạt kiến thức, thầy còn là người tổ chức,
người hướng dẫn, người cố vấn cho học sinh trong việc học tập
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 16
Tổ chức dạy học hoạt động nhóm trong thí nghiệm và thực hành Vật lý 7
Đổi mới là cả một quá trình liên tục, không thể đòi hỏi mới là mới ngay
được và cũng không nên đối lập một cách cực đoan với cái gọi là cũ, mà phải tùy
điều kiện mà phát huy cái cũ trên tinh thần cái mới.
Thí nghiệm, thực hành chỉ là một trong nhiều phương pháp dạy học Vật lý.
Nếu ta chỉ sử dụng một phương pháp thì không thể thành công. Vậy cả lý thuyết
và thực hành đều quan trọng như nhau trong chất lượng kiến thức của học sinh.
Trong quá trình thực hiện phương pháp thí nghiệm và thực hành Vật lý tôi
thấy các em học sinh có những chuyển biến rõ rệt. Các em luôn chủ động sáng
tạo, giờ học sôi nổi. Học sinh làm việc có ý thức và tự giác. Chính trong quá trình
hoạt động một cách tích cực, chủ động để chiếm lónh tri thức các năng lực và phẩm
chất nhân cách của học sinh được hình thành và phát triển. Để duy trì và phát huy

3. Sơ lược quá trình thực hiện SKKN Trang 12.
4. Kết quả Trang 13.
5. Đánh giá kết quả của đề tài Trang 13.
6. Kiến nghò – Đề xuất Trang 14.
Chương III : KẾT LUẬN
Trang 15.
Trường trung học cơ sở Bến Củi Trang . 21