BÁO CÁO TÓM TẮT
1. Người thực hiện:
- Họ và tên: Bùi Thị Kiều Nhi
- Năm sinh: 20/10/1984
- Chức vụ hiện tại: Giáo viên dạy lớp
- Trình độ chuyên môn: ĐHSP Sinh học
2. Tên sáng kiến: Tổ chức dạy học hợp tác nhóm trong môn sinh học 10 nhằm
phát triển năng lực học sinh.
3. Nội dung sáng kiến:
Góp phần làm rõ tầm quan trọng của việc tổ chức dạy học hợp tác nhóm,
nhằm phát triển năng lực học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng bộ môn.
Xác định được quy trình tổ chức dạy học hợp tác nhóm gồm các bước sau:
- Giáo viên lựa chọn vấn đề thảo luận.
- Chuẩn bị trước một vấn đề đã chọn cho hoạt động.
- Cách tổ chức các nhóm học sinh.
- Các yêu cầu chung của hoạt động nhóm.
- Cách giới thiệu hoạt động nhóm.
- Bắt đầu hoạt động làm việc nhóm.
- Chia sẽ kết quả thảo luận.
- Tổng kết hoạt động nhóm.
- Chi tiết cụ thể ở các phần kiến thức (một số ví dụ minh họa về tổ chức dạy
học hợp tác nhóm trong môn sinh học 10 nhằm phát triển năng lực học sinh).
+ Đối với loại kiến thức về chủ đề: Cấu trúc tế bào.
* Ví dụ 1: Bài 11. Vận chuyển các chất qua màng sinh chất.
+ Đối với loại kiến thức về chủ đề: Sinh trưởng và sinh sản của vi sinh vật.
* Ví dụ 2: Bài 25. Sinh trưởng của vi sinh vật.
+ Đối với loại kiến thức về chủ đề: Virut và bệnh truyền nhiễm.
* Ví dụ 2: Bài 30. Sự nhân lên của virut trong tế bào chủ.
Sáng kiến kinh nghiệm có ý nghĩa trong việc giảng dạy bộ môn sinh học.
Giúp học sinh không cảm thấy khó khăn, nhằm chán khi thu kiến thức mới. Đồng
thời góp phần làm rõ tầm quan trọng của việc tổ chức dạy học thông qua hoạt động

I. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, mục tiêu của việc dạy và học không chỉ để cung cấp cho học sinh
những kiến thức cơ bản mà còn góp phần thực hiện mục tiêu: “ Đào tạo học sinh
thành những con người năng động, độc lập và sáng tạo, tiếp thu những tri thức
khoa học kỹ thuật hiện đại. Biết vận dụng tìm ra những giải pháp hợp lý cho
những vấn đề trong cuộc sống của bản thân và của xã hội”.
Bộ môn sinh học cũng như các bộ môn khác ở trường THPT đang cố gắng
đổi mới phương pháp dạy học đó là: “Tích cực hóa hoạt động học tập của học
sinh theo hướng tổ chức cho học sinh được tự lực, chủ động chiếm lĩnh những tri
thức khoa học”.
Có nhiều phương pháp dạy học mới hướng vào việc phát huy tính tích cực
chủ động sáng tạo của người học, tạo điều kiện cho người học tự tìm đến kiến thức.
Hoạt động nhóm là một trong những phương pháp quan trọng của việc đổi mới
phương pháp dạy học.
Để có thảo luận nhóm thì vấn đề đặt ra cho nhóm là nội dung thảo luận phải
có độ khó nhất định mà với sự nổ lực tư duy của mổi cá nhân nhiều khi chưa đủ để
hoàn thành nhiệm vụ học tập. Vì vậy cần tổ chức cho các em hoạt động nhóm, hoạt
động nhóm giúp các em phát huy sức mạnh của nhiều người, cùng thực hiện, cùng
thảo luận, cùng tham gia, mỗi người một ý tổng hợp lại thì giải quyết được vấn đề.
Qua đó các em không chỉ học được các kiến thức mà còn học được các kỹ năng,
thao tác thí nghiệm hay thao tác tư duy của bản thân và của bạn.
Trong bộ môn sinh học việc tổ chức dạy học theo nhóm dễ dàng được áp
dụng thường xuyên trong các tiết học. Chính những lí do nêu trên khiến tôi suy
nghĩ và mạnh dạn nêu ra sáng kiến kinh nghiệm của mình: “Tổ chức dạy học hợp
tác nhóm trong môn sinh học 10 nhằm phát triển năng lực học sinh”.
II. Mục đích và phương pháp nghiên cứu
1. Mục đích nghiên cứu

2



B. PHẦN NỘI DUNG
I. Cơ sở lí luận
Phương pháp thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học có sự tham gia
tích cực của người học, lớp học được chia thành nhiều nhóm, các nhóm thảo luận
các câu hỏi, nội dung và giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn và tổng kết,
đánh giá.
Chú trọng hình thành các năng lực (hợp tác, sáng tạo…) dạy phương pháp
và kỹ thuật lao động khoa học, dạy cách học. Học để áp ứng nhưng yêu cầu của
cuốc sống hiện tại và tương lai. Những điều đã học cần thiết bổ ích cho bản thân
người học và cho sự phát triển của xã hội.
Dạy học theo nhóm là một phương pháp dạy học tích cực, thực hiện tốt và
có hiệu quả là cơ sở của việc đổi mới phương pháp dạy học hướng đến mục tiêu “
dạy học tích cực”.
3


II. Cơ sở thực tiễn
Qua một thời gian công tác tôi nhận thấy rằng:
- Trình độ học vấn của các em còn thấp.
- Các em chưa thật sự quan tâm nhiều đến việc học cũng như chiếm linh tri
thức trên lớp học.
- Kỹ năng tư duy, suy luận, xử lý các vấn đề do GV đặt ra còn chậm, chưa
thật sự tích cực chủ động trong các hoạt động học tập.
- Đa số các em còn thụ động, phần lớn kiến thức là đều do giáo viên cung
cấp và các em chỉ tiếp thu một cách thụ động vì vậy rất hiếm gặp trường hợp học
sinh phản biện lại một vấn đề.
Với những thực trạng trên thì việc giáo viên tổ chức cho học sinh chiếm lĩnh
tri thức rất khó khăn. Chính vì vậy mà người giáo viên phải luôn tìm tòi, đổi mới
phương pháp dạy học vừa để phù hợp với đối tượng học sinh vừa để mang lại

Bên cạnh những nội dung thuận lợi thì trong quá trình tổ chức dạy học hợp
tác trong nhóm cũng gặp không ít khó khăn như :
4


- Các em học sinh vẫn còn thụ động trong giờ thảo luận, một số em lại ỷ vào
các bạn khá, giỏi .
- Các em chưa có phương pháp, kế hoạch tự học .
- Tổ chức họat động nhóm thường mất thời gian, phương tiện thiết bị chưa
sử dụng triệt để vì điều kiện phòng ốc không phù hợp (chưa có phòng dành riêng
cho bộ môn).
- Học sinh thường không mạnh dạn khi trình bày trước lớp kiến thức vừa tìm
hiểu được.
- Một số học sinh yếu lại không có ý thức trong học tập, chưa chú ý, chua
tham gia thảo luận nhiệt tình khi ngồi trong lớp học.
- Không gian lớp học hẹp, bàn ghế cố định nên việc tổ chức họat động nhóm
còn nhiều khó khăn.
IV. Các biện pháp giải quyết vấn đề
Từ những khó khăn trên và cũng từ kinh nghiệm của bản thân, tôi mạnh dạn
đề xuất một số giải pháp để quá trình tổ chức hoạt động hợp tác trong nhóm ở môn
sinh học nói riêng và các bộ môn khác ở trường THPT nói chung được thực hiện
có hiệu quả và chất lượng cao.
1. Giáo viên lựa chọn vấn đề thảo luận
- Nắm vững yêu cầu bài dạy (mục tiêu tổng thể của bài).
- Xác định đúng trọng tâm: Mức độ nội dung kiến thức cần phân tích sâu,
cạn, rộng, hẹp ở chỗ nào, tránh dàn trãi chung sẽ làm cho công việc thêm nặng nề
mà hiệu quả không cao.
- Xem xét lựa chọn vấn đề có thể tổ chức hoạt động nhóm và thu hút học
sinh để hoàn thành nhiệm vụ.
2. Chuẩn bị trước một vấn đề đã chọn cho họat động

dười làm thành nhóm tám học sinh.
* Tổ chức nhóm bốn học sinh hoặc tám học sinh: Khi nhiệm vụ hoạt động
học tập có liên quan đến nhiều vấn đề khó phức tạp hay những thí nghiệm có nhiều
khâu.
- Làm việc theo cặp:
+ Bắt đầu hoạt động làm việc theo cặp.
+ Sau đó khi họat động kết thúc yêu cầu cặp “A” quay sang làm việc với cặp
“B” như so sánh, đối chiếu kết quả, rút ra vấn đề chung hoặc phân biệt.
* Tổ chức nhóm theo cách này khi nhiệm vụ của lớp là hai hoạt động học
tập khác nhau. Đến nhiệm vụ hai của mỗi nhóm lại liên quan đến cả hai nhiệm vụ
đầu ở hai nhóm.
Ví dụ: Nhiệm vụ cặp “A” là tìm hiểu quá trình đồng hóa rồi phân biệt đồng
hóa và dị hóa.
Nhiệm vụ cặp “B” là tìm hiểu quá trình dị hóa rồi phân biệt dị hóa và đồng
hóa.
Sau khi kết thúc hoạt động hai cặp quay lại để so sánh đối chiếu kết quả .
4. Các yêu cầu chung của hoạt động nhóm
- Khi được sắp xếp vào nhóm mỗi nhóm đề cử ngay:
+ Một nhóm trưởng: Người điều khiển phân công thảo luận nhóm.
+ Một thư ký: Ghi chép tóm tắt ý chính thảo luận và kết quả thảo luận của
nhóm.
+ Người báo cáo: Đại diện nhóm lên trình bày kết quả thảo luận của nhóm .
 Để nhóm trưởng dễ điều khiển, thư ký ghi chép dễ dàng, tránh nhiều học sinh
thụ động.
- Vị trí chỗ ngồi của nhóm trưởng và thư ký phải dễ điều khiển và kiểm soát
hoạt động của các thành viên nhóm mình, tránh phát sinh suy nghĩ ỷ lại giao hết
cho nhóm trưởng và thư ký làm việc với nhau.
- Không nên tổ chức nhóm lớn hơn 8: Vì nhóm trưởng khó điều khiển quá
trình đi tới thống nhất kết luận của nhóm sẽ chậm hơn.
- Nhóm càng nhỏ: Đi tới quyết định nhanh hơn học sinh bớt thụ động hơn.

đánh giá cuộc thảo luận của các nhóm qua các nhận xét sau:
 Học sinh có nói với nhau không.
 Học sinh có lắng nghe lẫn nhau không.
 Có đáp lại những gì học sinh khác nói không.
 Có xem xét, quan tâm đến các ý kiến thảo luận trong nhóm không.
 Có thể hiện sự tăng lên về kiến thức, hiểu biết hay cách đánh giá lẫn nhau
trong nhóm không.
Giáo viên cần hỗ trợ nhóm một cách khách quan, không nên tạo cảm giác thiên
vị hay thắng thua trong lớp.
7. Chia sẽ kết quả thảo luận
- Từng nhóm báo cáo: Đây là cách hay được áp dụng. Khuyến khích báo cáo
với hình thức sinh động.
- Luân chuyển kết quả thảo luận.
- Chợ thông tin: Lần lượt từng nhóm làm người bán thông tin, trình bày
“sản phẩm” và trả lời câu hỏi, các thành viên/nhóm khác làm người mua thông
tin để xem, đặt câu hỏi.
8. Tổng kết hoạt động nhóm
- Phải tổng kết phân tích kết quả thảo luận nhóm. Trong khi phân tích, chú ý
nhấn mạnh trọng tâm, khuyến khích các ý kiến hay, chỉnh sữa các ý kiến chưa
đúng, cho ví dụ làm rõ nghĩa và bổ sung nếu thiếu.
- Cuối cùng cần nhấn mạnh ý chính hoặc nhắc lại nội dung chính với cả lớp.
- Cần tôn trọng trọng ý kiến đúng của tất cả các nhóm.
7


- Qua đánh giá giáo viên hãy kịp thời khen ngợi và khuyến khích những nỗ
lực các em đã cố gắng đạt được; động viên, giúp đỡ các em học sinh trầm, rụt rè
đóng góp ít nhất một ý kiến cho họat động này.
- Kết thúc họat động, yêu cầu tất cả các nhóm trở về vị trí củ để bắt đầu tiến
hành hoạt động khác.

tạo nhóm mảnh ghép. Các nhóm mảnh ghép sẽ hoàn thành phiếu học tập số 1 trên
tờ giấy A1 trong thời gian 3 phút.
Phiếu học tập số 1
Tiêu chí
Vận chuyển thụ động
Vận chuyển chủ động
Hướng vận chuyển
Năng lượng
Con đường
Chất vận chuyển
Ví dụ

8


Giáo viên yêu cầu các nhóm treo sản phẩm cảu mình lên bảng và báo cáo
song song: một nhóm báo cáo, đại diện các nhóm còn lại đứng cạnh sản phẩm của
mình và tích vào các nội dung không giống nhóm báo cáo.
Giáo viên yêu cầu các nhóm phản biện những điểm khác nhau trong báo cáo
giữa 2 nhóm với nhau; giáo viên thống nhất và chuẩn hóa kiến thức.
b. Nhập bào và xuất bào.
Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm học tập. Yêu cầu học đọc sách giáo khoa và
hoàn thành nhiệm vụ sau trong thời gian 7 phút:
Nhóm 1, 2: Dùng đất nặn làm mô hình hóa quá trình nhập bào.
Nhóm 2, 3: Dùng đất nặn làm mô hình hóa quá trình xuất bào.
Sau khi hoàn thiện, các nhóm sẽ cùng trưng bày sản phẩm và đại diện nhóm
1, 3 sẽ thuyết trình sản phẩm của nhóm mình, các nhóm còn lại nhận xét, bày tỏ
quan điểm.
Giáo viên chốt kiến thức về quá trình nhập bào và xuất bào.
9.2. Đối với loại kiến thức về chủ đề: Sinh trưởng và sinh sản của vi sinh

- Thế nào gọi là “thời gian thế hệ”?
- Tốc độ sinh trưởng nhanh của vi sinh vật có ích lợi gì đối với vi sinh vật và
được ứng dụng như thế nào trong thực tiễn?
Sau khi hoàn thiện, các nhóm sẽ cùng trưng bày sản phẩm và đại diện nhóm
2, 4 sẽ thuyết trình sản phẩm của nhóm mình, các nhóm còn lại nhận xét, bày tỏ
quan điểm.
Giáo viên chốt kiến thức.
* Nhiệm vụ 2: Quan sát 2 thí nghiệm:
9


Thí nghiệm 1: Vi khuẩn được nuôi trong một bình kín, trong suốt quá trình
nuôi không cho thêm bất cứ chất nào.
Thí nghiệm 2: Vi khuẩn được nuôi trong một bình cầu có gắn với máy sục
khí oxi và thiết bị bổ sung chất dinh dưỡng.
Hãy dự đoán kết quả nuôi vi khuẩn sau 1 tuần, 2 tuần, 1 tháng. Vì sao có kết
quả như vậy?
(Kết quả sau 1 tháng: Vi khuẩn ở bình 1 chết hết, bình 2 vẫn còn sống).
Sau khi hoàn thiện, đại diện nhóm 1, 3 sẽ thuyết trình sản phẩm của nhóm
mình, các nhóm còn lại nhận xét, bày tỏ quan điểm.
Giáo viên chốt kiến thức.
* Học sinh kết hợp nghiên cứu sách giáo khoa, thảo luận nhóm để hoàn
thành bài tập 2 trong vòng 10 phút.
Bài tập 2: Quan sát hình 25 sách giáo khoa (trang 100), ghép cột A với cột
B sao cho phù hợp.
(A) Giai đoạn
(B) Số lượng tế bào của quần thể vi khuẩn
Pha tiềm phát
Số lượng tế bào trong quần thể giảm dần.
Pha lũy thừa

Hấp phụ
2
Xâm nhập
3
Sinh tổng hợp
10


4
5

Lắp ráp
Phóng thích
Giáo viên chiếu đoạn video về chu trình nhân lên của phago, yêu cầu học
sinh hoạt động nhóm thực hiện nhiệm vụ ghép – nối các giai đoạn, hình ảnh, đặc
điểm từng giai đoạn trên giấy A0.
Giáo viên tổ chức cho các nhóm học sinh báo cáo kết quả/nhận xét chấm
điểm chéo giữa các nhóm. Sau đó giáo viên tổng kết hoạt động, chính xác hóa kiến
thức.
V. Hiệu quả áp dụng
Sau một thời gian giảng dạy và thực hiện tại trường THPT Dương Háo Học
với đề tài “ Tổ chức dạy học hợp tác nhóm nhỏ trong môn sinh học 10 nhằm
phát triển năng lực học sinh” đến nay kết quả thu được như sau:
1. Đánh giá chung:
Với kinh nghiệm giảng dạy còn ít, tôi đã áp dụng phương pháp trên khối 10
và nhận thấy:
Học sinh hứng thú hơn với môn học, các em tích cực chủ động trong các
hoạt động thảo luận.
Các em đã nắm vững cách thức hoạt động nhóm, nhanh nhẹn trong việc gải
quyết vấn đề, thảo luận sôi nổi.

2HS(5,3%)
36HS(94,7%)
Với kết quả trên tôi nhận thấy việc áp dụng phương pháp dạy – học thảo
luận nhóm phần nào đã có hiệu quả, thành tích học tập bộ môn sinh học của các em
đã tiến bộ rõ rệt.

11


C. PHẦN KẾT LUẬN
I. Ý nghĩa của đề tài đối với công tác giảng dạy, học tập.
Sáng kiến kinh nghiệm có ý nghĩa trong việc giảng dạy bộ môn sinh học.
Giúp học sinh không cảm thấy khó khăn, nhằm chán khi thu kiến thức mới. Đồng
thời góp phần làm rõ tầm quan trọng của việc tổ chức dạy học thông qua hoạt động
nhóm.
Với phương pháp dạy học này, học sinh tự nghiên cứu, tự giải quyết vấn đề
để chiếm lĩnh được kiến thức và cho kết quả thực tế. Phương pháp này rất linh
hoạt, kích thích sự mong muốn học tập và tự tìm hiểu kiến thức của học sinh.
Ngoài ra còn rèn luyện kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng giao tiếp và
công tác, kỹ năng xử lý các tình huống nảy sinh trong quá trình học tập. Thực tế
cho thấy, nếu học sinh tự mình tạo ra các sản phẩm học tập thì kết quả sẽ cao hơn
là thụ động tiếp thu kiến thức.
II. Khả năng áp dụng
- Áp dụng học sinh trường THPT Dương Háo Học ở tất cả các hệ.
- Là tài liệu trao đổi phương pháp giáo dục học sinh với đồng nghiệp, góp
phần nâng cao chất lượng đào tạo ở nhà trường.
III. Bài học kinh nghiệm, hướng phát triển.
Để góp phần đạt được mục tiêu giáo dục và đào tạo của toàn ngành giáo
dục , đặc biệt ở cấp THPT. Mỗi giáo viên chúng ta hãy cố gắng luôn tự bồi dưỡng
nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ chịu khó học hỏi kinh nghiệm ở đồng

2. Đối với học sinh.
Chuyên cần đến lớp. Xem học tập là nhiệm vụ của bản thân. Có ý thức cầu
tiến, muốn thu nhận kiến thức.
Cố gắng vượt qua khó khăn cuộc sống để học tốt, rèn luyện tốt.
3.
Đối với gia đình học sinh.
Quan tâm hơn đến việc học tập của các em, không nên giao phó hết toàn bộ
chuyện học tập và giáo dục các em cho giáo viên. Vì giáo viên không thể bao quát
hết học sinh đặc biệt là khi học sinh ở nhà.
4.
Đối với các cấp quản lý.
Đối với nhà trường, tổ chuyên môn cần đóng góp ý kiến và tổ chức các buổi
chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học tích cực. Tập huấn cho cán bộ giáo viên
hiểu rõ và vận dụng tốt hơn các phương pháp dạy học tích cực.
Trên đây là những kinh nghiệm thực tế mà bản thân tôi đúc rút ra được trong
quá trình giảng dạy một năm qua tại trường THPT Dương Háo Học, đặc biệt là
trong việc tổ chức dạy học theo nhóm ở môn sinh học. Với kinh nghiệm non trẻ đó
chắc chắn trong đề tài không thể tránh khỏi thiếu sót, rất mong được sự đóng góp ý
kiến của đồng nghiệp, tổ chuyên môn, ban giám hiệu và các cấp quản lý giáo dục
để tôi tích lũy được nhiều hơn kinh nghiệm giảng dạy cho bản thân.

Tân An, ngày 29 tháng 11 năm 2018
Người thực hiện

13


Bùi Thị Kiều Nhi

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nội dung
Lý do chọn đề tài
Mục đích và phương pháp nghiên cứu đề tài
Giới hạn của đề tài
Kế hoạch thực hiện
Cơ sở lí luận
Cơ sở thực tiển
Thực trạng và những mâu thuẫn
Các biện pháp giải quyết thực trạng vấn đề
Hiệu quả áp dụng
Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm

Trang
3
3
4
4
5
5
6
7
16
18

11

Khả năng áp dụng

18