TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
-------------------------------------

LƢU THỊ NGỌC MAI

HÌNH THÀNH CHO SINH VIÊN
NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC KĨ NĂNG
TỔ CHỨC CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC
TRONG MÔN TOÁN 4 THEO HƢỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG
TOÁN HỌC VÀO THỰC TIỄN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học

HÀ NỘI, 2018


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
-------------------------------------

LƢU THỊ NGỌC MAI

HÌNH THÀNH CHO SINH VIÊN
NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC KĨ NĂNG
TỔ CHỨC CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC
TRONG MÔN TOÁN 4 THEO HƢỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG
TOÁN HỌC VÀO THỰC TIỄN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

dẫn của Th.S Lê Thu Phƣơng. Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu
của riêng cá nhân tôi. Trong quá trình nghiên cứu, tôi có sử dụng các tài liệu
của một số tác giả đã đƣợc trích dẫn đầy đủ. Kết quả thu đƣợc trong đề tài là
hoàn toàn trung thực và không trùng với kết quả nghiên cứu của những tác giả
khác.
Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm!
Sinh viên
Lƣu Thị Ngọc Mai


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
SỬ DỤNG TRONG BÀI KHÓA LUẬN
STT

Viết tắt

Viết đầy đủ

1

GV

Giáo viên

2

HS

Học sinh


thực hiện đào tạo theo hệ thống tín chỉ......................................................... 5
1.1.2. Tình huống dạy học ............................................................................. 6
1.1.3. Năng lực vận dụng Toán học vào thực tiễn ........................................ 8
1.1.4. Đặc điểm Toán lớp 4 ......................................................................... 11
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc hình thành kĩ năng tổ chức các tình huống dạy
học Toán 4 cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học ....................................... 14


1.2.1. Thực trạng của việc hình thành kĩ năng tổ chức các tình huống dạy
học Toán theo hướng phát triển năng lực vận dụng Toán học vào thực tiễn14
1.2.2. Nguyên nhân thực trạng của việc hình thành kĩ năng tổ chức các tình
huống dạy học Toán theo hướng phát triển năng lực vận dụng Toán học
vào thực tiễn ................................................................................................ 15
Kết luận chƣơng 1 ....................................................................................... 16
Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH CHO SINH VIÊN
NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC KĨ NĂNG TỔ CHỨC CÁC TÌNH
HUỐNG DẠY HỌC TRONG MÔN TOÁN 4 THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC VẬN DỤNG TOÁN HỌC VÀO THỰC TIỄN ........................ 17
2.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp ............................................................ 17
2.1.1. Đảm bảo tính khoa học và giáo dục ................................................. 17
2.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn...................................................................... 17
2.1.3. Đảm bảo tính sư phạm ...................................................................... 17
2.1.4. Kích thích hứng thú học tập của người học ...................................... 18
2.2. Một số biện pháp hình thành cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học kĩ
năng tổ chức các tình huống dạy học trong môn Toán 4 theo hƣớng phát triển
năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn....................................................... 18
2.2.1. Biện pháp 1: Tổ chức, hướng dẫn sinh viên khai thác các tri thức cơ
bản để định hướng hoạt động tổ chức các tình huống dạy học. ................. 18
2.2.2. Biện pháp 2: Trang bị cho sinh viên các kĩ thuật gắn với yêu cầu của
hoạt động tổ chức tình huống dạy học Toán............................................... 21

trƣớc, đây cũng là điều kiện thuận lợi để học sinh có thể phát triển năng lực
vận dụng Toán học vào thực tiễn.
1.3. Thực tiễn của việc rèn luyện cho sinh viên kĩ năng tổ chức tình huống dạy
học
Trong thực tế, việc đổi mới phƣơng pháp dạy học đã đƣợc áp dụng và
triển khai thực hiện với nhiều sự chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn
một số hạn chế nhất định. Việc rèn luyện cho sinh viên kĩ năng tổ chức các
tình huống dạy học chƣa có chiều sâu, sinh viên thƣờng luyện tập thông qua
1


quá trình soạn giáo án, tập giảng, thực tập ở trƣờng Tiểu học và chủ yếu là tự
học, tự nghiên cứu. Nhƣ vậy, nếu việc tổ chức các tình huống dạy học không
đƣợc rèn luyện bài bản, không có sự hƣớng dẫn chi tiết thì sinh viên không
thể vận dụng tốt trong quá trình dạy học sau này.
Tóm lại, để đào tạo đƣợc một đội ngũ giáo viên tƣơng lai có trình độ
chuyên môn, có kĩ năng thành thạo, không thụ động, luôn thay đổi thích ứng
với nhu cầu xã hội, trƣờng Đại học Sƣ phạm cần có kế hoạch hơn trong quá
trình đào tạo, cần sự rèn luyện công phu, bài bản trong việc hình thành cho
sinh viên kĩ năng tổ chức dạy học theo hƣớng phát triển năng lực vận dụng
Toán học vào thực tiễn.
Vì những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Hình thành cho sinh viên ngành
Giáo dục Tiểu học kĩ năng tổ chức các tình huống dạy học trong môn
Toán 4 theo hƣớng phát triển năng lực vận dụng Toán học vào thực
tiễn”.
2. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu và đề xuất biện pháp hình thành cho sinh viên ngành Giáo dục
Tiểu học kĩ năng tổ chức các tình huống dạy học trong môn Toán 4 theo
hƣớng phát triển năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn nhằm góp phần
nâng cao chất lƣợng dạy học.

7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài.
7.2. Phương pháp điều tra, quan sát
- Điều tra, quan sát thực trạng liên quan đến kĩ năng tổ chức các tình
huống dạy học của sinh viên, giáo viên Tiểu học, giảng viên trƣờng Đại học.
- Tập giảng, thực tập sƣ phạm để rút ra những thuận lợi, khó khăn liên
quan đến việc hình thành cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học kĩ năng tổ

3


chức các tình huống dạy học trong môn Toán 4 theo hƣớng phát triển năng
lực vận dụng toán học vào thực tiễn.
8. Cấu trúc khóa luận
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, danh mục Tài liệu tham khảo, nội dung
khóa luận gồm hai chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hình thành kĩ năng tổ chức
các tình huống dạy học Toán 4 cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học
Chƣơng 2: Một số biện pháp hình thành cho sinh viên ngành Giáo dục
Tiểu học kĩ năng tổ chức các tình huống dạy học trong môn Toán 4 theo
hƣớng phát triển năng lực vận dụng Toán học vào thực tiễn

4


NỘI DUNG
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HÌNH THÀNH KĨ NĂNG TỔ
CHỨC CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TOÁN 4 CHO SINH VIÊN
NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC

dụng để thực hiện các chức năng của nghề dạy học.
Về kiến thức: Sinh viên đƣợc trang bị những kiến thức cơ bản về tổ chức,
quản lý giáo dục; những xu hƣớng phát triển của giáo dục; các kiến thức cơ
bản về giáo dục học, tâm lý học dạy học, đặc điểm tâm lý học sinh; các
phƣơng pháp giảng dạy, các hình thức tổ chức dạy học; các phƣơng pháp cơ
bản về quan sát, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Về kĩ năng: Bên cạnh những yêu cầu về chuyên môn, sinh viên sƣ phạm
còn đƣợc bồi dƣỡng các kĩ năng xây dựng kế hoạch dạy học và kế hoạch các
hoạt động giáo dục, kĩ năng sử dụng phƣơng tiện dạy học tiên tiến, kĩ năng
phát hiện và giải quyết vấn đề nảy sinh trong thực tiễn giáo dục, kĩ năng tự
học, tự nghiên cứu, tự rèn luyện và tự đánh giá.
Để thực hiện tốt việc dạy học theo tín chỉ, các trƣờng sƣ phạm cần tạo cho
sinh viên khả năng tự học, tự nghiên cứu với ý thức nghề nghiệp rõ ràng, kết
hợp với thực tế, kiến tập, thực tập sƣ phạm thể hiện sự kết hợp học đi đôi với
hành nhằm hình thành và phát triển kĩ năng nghề nghiệp.
1.1.2. Tình huống dạy học
1.1.2.1. Khái niệm
Theo PGS.TS Phan Trọng Ngọ: “Tình huống dạy học là tình huống trong
đó có sự ủy thác của ngƣời giáo viên. Sự ủy thác này chính là quá trình ngƣời
giáo viên đƣa ra những nội dung cần truyền thụ vào trong các sự kiện tình
huống và cấu trúc các sự kiện tình huống sao cho phù hợp với logic sƣ phạm,
để khi ngƣời học giải quyết nó sẽ đạt đƣợc mục tiêu dạy học” [7, tr.271].
Theo quan điểm này, tình huống dạy học đƣợc giáo viên sử dụng tạo ra
môi trƣờng làm việc cho ngƣời học, các tình huống đƣợc nghiên cứu, điều

6


chỉnh để giúp ngƣời học hiểu và chiếm lĩnh tri thức, vận dụng kiến thức đã
học vào thực tế, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo.

những tri thức khoa học.
Theo đặc trƣng của dạy học môn toán ở tiểu học, quy trình dạy học toán
gồm: hình thành kiến thức mới cho học sinh; thực hành; ôn tập, củng cố và
vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Do đó, có thể phân loại các tình huống dạy
học toán theo quy trình dạy học thành dạng cơ bản sau:
- Tình huống dạy học hình thành kiến thức mới cho học sinh
- Tình huống dạy học bài thực hành cho học sinh
- Tình huống dạy học ôn tập, củng cố, vận dụng kiến thức vào thực tiễn
cho học sinh.
1.1.2.3. Kĩ năng tổ chức các tình huống dạy học Toán
Trong các tình huống dạy học ở mỗi bài học, theo logic của quá trình
nhận thức, thông thƣờng ngƣời học phải trải qua các hoạt động: hình thành
kiến thức mới; thực hành; ôn tập và củng cố, vận dụng kiến thức vào thực tiễn
cho học sinh. Giáo viên cần vận dụng đúng đắn các phƣơng pháp dạy học,
giao nhiệm vụ phù hợp với nhu cầu, khả năng của học sinh và hƣớng dẫn học
sinh làm việc. Đồng thời theo dõi sát sao quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập
của học sinh để kịp thời điều chỉnh, động viên, giúp đỡ các em, tùy theo mức
độ khác nhau, để đảm bảo tất cả học sinh đều có thể học tập một cách có kết
quả, vận dụng đƣợc những kiến thức đã học vào thực tiễn, đạt đƣợc mục tiêu
đề ra.
Trong tổ chức các tình huống dạy học, nếu giáo viên quá lạm dụng cũng
có thể làm phản tác dụng vì học sinh chỉ chú trọng giải quyết tình huống cụ
thể mà ít chú ý đến nội dung chính của bài học.
1.1.3. Năng lực vận dụng Toán học vào thực tiễn
1.1.3.1. Khái niệm
- Năng lực vận dụng kiến thức của học sinh là khả năng của ngƣời học
huy động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trải
8




- Học sinh so sánh, phân tích, suy luận để tìm ra mối liên hệ giữa các đối
tƣợng của vấn đề với các kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết tình huống.
- Thực hiện giải quyết vấn đề dựa trên những quy tắc, tính chất,… đã
đƣợc học.
Mức độ 3: Học sinh thể hiện khả năng vận dụng các khái niệm và kĩ
năng đã học để giải quyết vấn đề thực tiễn có sự biến đổi phức tạp
- Học sinh cần phân tích, làm rõ các đối tƣợng của vấn đề, biến đổi bài
toán về dạng quen thuộc.
- Giải quyết vấn đề bằng việc vận dụng hiểu biết ở nhiều lĩnh vực khác
nhau, bao gồm cả những hiểu biết bên ngoài lĩnh vực toán học.
1.1.3.3. Các biểu hiện của học sinh có năng lực vận dụng Toán học vào thực
tiễn
- Học sinh có khả năng quan sát, phân tích tình huống thực tế.
- Khả năng xác định yếu tố trung tâm của tình huống, xác lập mối quan
hệ giữa các yếu tố.
- Biết phát hiện ra quy luật của tình huống và dự đoán kết quả của tình
huống.
- Khả năng liên tƣởng các ý tƣởng toán học với các yếu tố thực tiễn.
- Khả năng diễn đạt tình huống ngắn gọn, chính xác bằng ngôn ngữ toán
học
- Khả năng diễn đạt một vấn đề toán học dƣới nhiều hình thức khác
nhau.
- Khả năng thể hiện các yếu tố thực tế bằng các kí hiệu, khái niệm toán
học.
- Khả năng giải quyết các tình huống toán học bằng nhiều cách khác
nhau.
- Biết lựa chọn phƣơng án tốt nhất để xử lý tình huống phù hợp với từng
hoàn cảnh.
10

11


- Học sinh phân biệt các hình hình học, vẽ và tính toán chu vi, diện tích
hình.
- Học sinh giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống.
- Học sinh phát triển năng lực tƣ duy, khả năng suy luận logic, diễn đạt
đúng, phát hiện và giải quyết vấn đề thông thƣờng, gần gũi trong cuộc sống,
kích thích tính tò mò, ham tìm hiểu, hứng thú học toán.
- Rèn cho học sinh khả năng tự học, làm việc có kế hoạch, tích cực, linh
hoạt, sáng tạo.
c. Thái độ
- Học sinh yêu thích môn toán, tự giác trong học tập
- Hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực của học sinh.
1.1.4.2. Nội dung
Nội dung dạy học môn toán trong chƣơng trình lớp 4 có các mức độ cần
đạt về kiến thức, kĩ năng của từng chủ đề.
Nội dung chƣơng trình toán lớp 4 gồm 6 chƣơng, mỗi chƣơng là một
mảng kiến thức:
Chương một: Số tự nhiên, bảng đơn vị đo khối lƣợng
Chương hai: Bốn phép tính với các số tự nhiên. Hình học
Chương ba: Dấu hiệu chia hết cho 2, 3, 5, 9. Giới thiệu hình bình hành
Chương bốn: Phân số - Các phép tính với phân số. Giới thiệu hình thoi
Chương năm: Tỉ số - Một số bài toán liên quan đến tỉ số. Tỉ lệ bản đồ
Chương sáu: Ôn tập
Trong chƣơng trình môn toán lớp 4, ở học kì I chủ yếu bổ sung, hoàn
thiện, hệ thống về số tự nhiên, các phép tính và một số tính chất. Ở học kì II
tập trung vào mảng kiến thức về phân số, dấu hiệu chia hết và một số dạng về
hình học. Cụ thể gồm các kiến thức sau:
+ Số tự nhiên: Các số có 6 chữ số; hàng và lớp; dãy số tự nhiên; viết số

cầu bài học và từng đối tƣợng học sinh, đồng thời giúp đỡ, hỗ trợ các em lĩnh
13


hội tri thức. Học sinh cần có phƣơng pháp học phù hợp với từng dạng bài toán
thì việc học tập mới đạt kết quả cao.
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc hình thành kĩ năng tổ chức các tình huống
dạy học Toán 4 cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học
1.2.1. Thực trạng của việc hình thành kĩ năng tổ chức các tình huống dạy
học Toán theo hướng phát triển năng lực vận dụng Toán học vào thực tiễn
1.2.1.1. Nhận thức của sinh viên về sự cần thiết của việc rèn luyện kĩ năng tổ
chức các tình huống dạy học
Qua khảo sát thực trạng của sinh viên về rèn luyện kĩ năng tổ chức các
tình huống dạy học, đa số sinh viên đều nhận thức đƣợc tầm quan trọng của
rèn luyện kĩ năng này, giúp sinh viên có năng lực để nghiên cứu, giải quyết
các vấn đề trong thực tiễn.
Sinh viên hầu hết đều cho rằng trong quá trình dạy học môn Toán, việc
truyền thụ kiến thức cơ bản và việc phát triển năng lực cho học sinh đều quan
trọng nhƣ nhau, bên cạnh đó có một số sinh viên chƣa nhận thức đúng về vấn
đề này.
1.2.1.2. Thực hiện khâu tổ chức các tình huống dạy học
Theo khảo sát, sinh viên đều có kĩ năng tổ chức tình huống dạy học. Tuy
nhiên, việc tổ chức tình huống dạy học thƣờng bám sát nội dung trong SGK,
SGV hƣớng dẫn.
Trong quá trình tập giảng, giảng dạy của sinh viên, khi có một vấn đề
cần vận dụng Toán học vào thực tiễn mà học sinh vƣớng mắc, sinh viên
thƣờng gợi ý cho học sinh bằng một số biện pháp nhƣ đặt câu hỏi gợi ý, đƣa
thêm thông tin, giảng giải, phân tích thêm,…Tuy nhiên, để phát triển năng lực
vận dụng Toán học vào thực tiễn, ta có thể sử dụng nhiều cách khác nhƣ gợi
lại cách giải quyết tƣơng tự về những tình huống liên quan mà các em đã gặp

phối hợp từ nhiều phía (các trƣờng thực tập, giáo viên hƣớng dẫn, sự phân
phối chƣơng trình) nên các sản phẩm mà sinh viên tạo ra còn mang tính trừu
tƣợng, không vận dụng đƣợc nhiều trong thực tế dạy học.
15


Kết luận chƣơng 1
Trong chƣơng 1, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu một số vấn đề: khái niệm
tình huống dạy học, năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn, trình bày đƣợc
yêu cầu, đặc điểm của sinh viên sƣ phạm trong điều kiện thực hiện, đào tạo
theo hệ thống tín chỉ, đặc điểm môn toán lớp 4; tìm hiểu thực trạng và nguyên
nhân của việc hình thành kĩ năng tổ chức các tình huống dạy học toán theo
hƣớng phát triển năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn.
Qua đó tôi thấy việc hình thành cho sinh viên kĩ năng tổ chức các tình
huống dạy học toán 4 theo hƣớng phát triển năng lực vận dụng toán học vào
thực tiễn là cần thiết. Việc rèn luyện này trang bị cho sinh viên những kiến
thức, kĩ năng để làm hành trang trên con đƣờng trở thành một giáo viên tƣơng
lai. Những nghiên cứu về cơ sở lý luận và thực tiễn là căn cứ để đề xuất biện
pháp trong chƣơng 2.

16


Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH CHO SINH VIÊN
NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC KĨ NĂNG TỔ CHỨC CÁC TÌNH
HUỐNG DẠY HỌC TRONG MÔN TOÁN 4 THEO HƢỚNG PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG TOÁN HỌC VÀO THỰC TIỄN
2.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp
2.1.1. Đảm bảo tính khoa học và giáo dục
Đảm bảo tính khoa học trong quá trình dạy học môn toán ở Tiểu học là