Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh
Nguyễn Thị Hồng thắm
Hình thành kỹ năng dạy học môn toán
Hình thành kỹ năng dạy học môn toán
cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học
cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học
Chuyên ngành: Giáo dục học (Cấp tiểu học)
Mã số: 60 14 01
tóm tắt Luận văn thạc sĩ giáo dục học
Vinh - 2007
MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Việc hình thành KN sư phạm nói chung và KNDH nói riêng là một trong
những mục tiêu cơ bản của quá trình đào tạo GVTH có trình độ đại học theo
chương trình mới. Đào tạo GVTH cần kiên trì với mục tiêu lấy việc hình thành
KN của nghề dạy học làm đặc trưng nổi bật cho quá trình đào tạo ở trường sư
phạm. Tuy nhiên, mặt đào tạo này cho đến nay vẫn chưa đạt kết quả như mong
muốn, chưa tương ứng với vốn tri thức mà sinh viên được trang bị và chưa thể
hiện được sự khác biệt về chất so với các hệ đào tạo khác thấp hơn. Nguyên
nhân cơ bản của thực trạng này là do nội dung, cấu trúc, và quá trình hình thành
các KNDH ở trường sư phạm vẫn có những vấn đề chưa tường minh. Bậc tiểu
học có những đặc thù riêng, mỗi GV sẽ phải dạy tất cả các môn học. Do vậy,
trong quá trình đào tạo ở trường sư phạm, việc hình thành KN đòi hỏi phải chi
tiết, đi vào từng môn học cụ thể và có quy trình rèn luyện riêng cho mỗi môn.
Có như vậy mới cung cấp cho SV một vốn KN nghề nghiệp cơ bản, tối thiểu
cần thiết một cách chắc chắn, đạt được một trong những chuẩn nghề nghiệp của
GVTH và tương ứng với trình độ đào tạo để họ có thể hoàn thành tốt ngay từ đầu
nhiệm vụ dạy học ở trường tiểu học .
Việc hình thành KNDH môn toán cho SV ngành GDTH hiện nay cũng
không nằm ngoài quỹ đạo đó. Hầu hết các trường sư phạm vẫn chưa xây dựng

6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận, bao gồm những phương pháp:
Phương pháp phân tích, tổng hợp lí thuyết; khái quát hoá các quan điểm…vv
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm các phương pháp: Điều
tra; lấy ý kiến chuyên gia; tổng kết kinh nghiệm giáo dục vv
7. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
- Hệ thống hoá một số vấn đề về: KN, KNDH và KN dạy học môn Toán ở
tiểu học.
3
- Làm rõ thực trạng KNDH môn Toán của GVTH và việc hình thành
KNDH môn Toán cho SV ngành GDTH.
- Đề xuất, xây dựng quy trình rèn luyện KNDH môn Toán cho SV ngành
GDTH.
8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục. Luận văn
gồm có ba chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu.
Chương 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu.
Chương 3: Quy trình hình thành KNDH môn Toán cho sinh viên
ngành GDTH.
4
Chương1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
Cần nhấn mạnh rằng vấn đề KNDH không phải là mới. Ngay từ những
năm 20 ở Liên Xô và các nước Đông âu đã có nhiều công trình nghiên cứu
KNDH cho SV sư phạm và đến những năm 1960 vấn đề nghiên cứu trên đã trở
thành hệ thống lí luận và kinh nghiệm vững chắc với những công trình của
N.V.Kuzmina, O.A.Abdoullina, N.V.Bondyrev vv.
Gần đây ở Việt Nam vấn đề hình thành KNDH cho SV nói chung và SV

Chúng tôi phân chia thành bốn nhóm KNDH cơ bản:
- Nhóm KN hiểu HS
- Nhóm KN thiết kế kế hoạch dạy học .
- Nhóm KN tổ chức thực hiện kế hoạch.
- Nhóm KN kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học.
1.2.4. Kĩ năng dạy học môn Toán
1.2.4.1. Khái niệm
Trên cơ sở xây dựng khái niệm về KN và KNDH, chúng tôi đi đến xây
dựng khái niệm về KNDH môn Toán:
KNDH môn Toán là sự thực hiện có kết quả một số thao tác hay một loạt
các thao tác phức tạp của một hay nhiều hành động dạy học môn Toán bằng
cách lựa chọn và vận dụng những tri thức, những cách thức, những quy trình
đúng đắn, đảm bảo cho hoạt động dạy học môn Toán của người GV đạt kết quả cao.
1.2.4.2. Cấu trúc KNDH môn Toán ở TH
Việc dạy học môn Toán ở tiểu học, đòi hỏi người giáo viên cần có những
KNDH cơ bản sau:
- KN xác định mục tiêu, yêu cầu của một bài lên lớp cụ thể trong toàn bộ
chương trình môn Toán ở tiểu học .
- KN phân tích và lựa chọn nội dung bài học cụ thể trong chương trình môn
Toán.
6
- KN lựa chọn và sử dụng các phương pháp, phương tiện, hình thức tổ
chức dạy học phù hợp nội dung của bài học, trình độ và điều kiện học tập của HS.
- KN thiết kế các hoạt động học tập chủ yếu.
- KN tổ chức, giám sát các hoạt động học tập cho HS.
- KN dự đoán và xử lí các tình huống sư phạm có thể xẩy ra trong giờ học
Toán.
- KN tổ chức quá trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS.

1.3. Khái quát về môn Toán ở tiểu học

dạy học. Trong mỗi nhóm bao gồm nhiều KNDH bộ phận, trong đó chúng tôi
tập trung xây dựng công phu các KNDH bộ phận trong nhóm KN tổ chức thực
hiện kế hoạch dạy học. Trên cơ sở hệ thống KNDH, chúng tôi đã xây dựng
được hệ thống cấu trúc của KNDH môn Toán bao gồm 7 KN.
Đi sâu tìm hiểu về mục tiêu, đặc điểm chương trình và các PPDH môn
Toán ở tiểu học. Đặc điểm nội dung chương trình môn Toán ở TH đáng chú ý,
trong chương trình từ lớp 1 đến lớp 5 có hai kiểu bài cơ bản: kiểu bài “hình
thành kiến thức mới” và kiểu bài “thực hành, luyện tập, ôn tập”, với mỗi kiểu
bài có cấu trúc và PPDH khác nhau. Đây chính là một trong những cơ sở để
chúng tôi xây dựng quy trình hình thành KNDH môn Toán cho SV trong
chương 3.
Chỉ rõ quá trình hình thành KNDH môn Toán cho SV bao gồm ba bước
cơ bản:
Bước 1: Nhận thức đầy đủ về mục đích, cách thức, điều kiện hành động.
Bước 2: Quan sát mẫu và làm thử theo mẫu.
Bước 3: Luyện tập để tiến hành hành động theo đúng yêu cầu, điều kiện
Và quá trình luyện tập diễn ra qua 4 giai đoạn, cụ thể:
Giai đoạn 1: Giai đoạn học lí thuyết ở truờng sư phạm.
Giai đoạn 2: Giai đoạn thực hành, kiến tập sư phạm.
Giai đoạn 3: Giai đoạn tập giảng ở trường sư phạm.
Giai đoạn 4: Giai đoạn thực tập sư phạm.
8
Chương 2
CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
2.1. Khảo sát thực trạng
Chỉ rõ mục đích, đối tượng, nội dung và phương pháp điều tra, khảo sát
thực trạng.
2.2. Phân tích kết quả
2.2.1. Thực trạng nhận thức của GVTH về KNDH
Thực trạng nhận thức của GVTH về KNDH được đánh giá trên hai

chúng tôi đã tiến hành điều tra khảo sát 60 sinh viên cuối khoá (khoá 44) của
ngành GDTH, trường Đại học Vinh.
* Thực trạng
Mặc dù số lượng ý kiến giữa các KNDH không chênh nhau mấy
nhưng tập trung đông nhất vẫn là ý kiến cho rằng: “KN tổ chức, giám sát
các hoạt động học tập của HS trong giờ học Toán” là KNDH môn Toán cơ bản và
quan trọng nhất chiếm 43,3%, trong khi đó các ý kiến còn lại là 28,3%, 20% và ít
nhất là 8,3%.
Kết quả điều tra ở bảng 8 cho thấy, đa số SV đang còn gặp vướng mắc,
khó khăn ở KN xử lí các tình huống sư phạm có thể xẩy ra trong giờ học Toán
(chiếm 65% số ý kiến).
* Nguyên nhân của thực trạng
SV chưa biết gắn liền tri thức khoa học và sư phạm mà họ được lĩnh hội ở
trường Đại học với thực tiễn dạy học môn Toán ở trường TH.
Bản thân SV chưa có một phương pháp học tập và rèn luyện các KNDH
môn Toán một cách khoa học và hợp lí.
Quá trình rèn luyện KNDH môn Toán của SV ở trường Đại học chưa có
một quy trình rèn luyện thật cụ thể và chi tiết.
Một số SV còn có tư tưởng học Toán tốt là có thể dạy tốt được môn Toán mà
không cần rèn luyện nghiệp vụ sư phạm. Quan điểm này là hoàn toàn sai lầm.
10
2.3. Tiểu kết chương 2
Khảo sát nhằm tìm hiểu: Thực trạng nhận thức của GVTH về KNDH;
thực trạng nhận thức của GVTH về KNDH môn Toán; thực trạng KNDH môn
Toán của GVTH; thực trạng rèn luyện KNDH môn Toán của SV ngành GDTH.
Đối tượng tham gia khảo sát:
- GVTH đang trực tiếp đứng lớp dạy học từ lớp 1 đến lớp 5 ở một số
trường TH thuộc huyện Can Lộc tỉnh Hà Tĩnh. Số lượng GV tham gia khảo sát
180 GV.
- CBQL giáo dục TH là chuyên viên phụ trách TH phòng GD&ĐT, Hiệu

Trong gii hn ca ti ny, chỳng tụi khụng xõy dng quy trỡnh hỡnh
thnh KNDH cho tt c cỏc KNDH mụn Toỏn cn cú ca GVTH m ch tp
trung xõy dng quy trỡnh cho mt s KNDH c bn, quan trng v nhng
KNDH m theo chỳng tụi GVTH cng nh SV ngnh GDTH ang cũn gp
nhiu vng mc, khú khn trong quỏ trỡnh dy hc mụn Toỏn. C th, chỳng
tụi s xõy dng quy trỡnh hỡnh thnh KNDH mụn Toỏn cho hai KN sau:
3.2.1. KN t chc, giỏm sỏt cỏc hot ng hc tp cho HS
Trong KNDH ny chỳng tụi phõn chia thnh hai nhúm nh KN sau:
a. Nhúm KNDH chung: KN gii thiu bi; KN trỡnh by bng; KN trỡnh
by li ging; KN s dng cõu hi (KN thit k cõu hi; KN t cõu hi); KN
s dng dựng dy hc mụn Toỏn; KN lm ch giỏo ỏn, lm ch thi gian ca
tit hc; KN t chc cỏc hỡnh thc hc tp khỏc nhau cho HS trong lp:
b. Nhúm KNDH chuyờn bit: Gm hai KN
* KN t chc, tin hnh cỏc hot ng hc tp cho HS trong tit hỡnh
thnh kin thc mi.
* KN t chc, tin hnh cỏc hot ng hc tp cho HS trong tit thc
hnh, luyn tp, ụn tp.
3.2.2. KN d oỏn v x lớ cỏc tỡnh hung s phm xy ra trong gi
hc Toỏn
- KN d oỏn trc cỏc tỡnh hung cú th xy ra trong tit Toỏn.
12
- KN xử lí các tình huống sư phạm xẩy ra trong tiết học đã được dự đoán
trước.
- KN xử lí các tình huống sư phạm xẩy ra trong tiết học mà chưa được dự
đoán trước.
3.3. Quy trình hình thành KNDH môn Toán cho SV ngành GDTH
3.3.1. Quy trình chung
Bước 1: Xác định rõ mục tiêu, yêu cầu cần đạt của việc rèn luyện ở
từng KNDH môn Toán cụ thể.
Bước 2: Huy động những kiến thức đã học có liên quan đến KNDH môn

dạng ngôn ngữ nói.
Bước 5: Tổ chức, hướng dẫn HS thực hành, luyện tập thông qua một
số bài tập ở SGK.
* KN tổ chức, tiến hành các hoạt động học tập của HS trong tiết “thực
hành, luyện tập, ôn tập”.
Trong KN này, chúng tôi xây dựng một quy trình chung cho tất cả các
lớp, từ lớp 1 đến lớp 5.
Bước 1: Tổ chức hướng dẫn cho HS phát hiện ra vấn đề cần giải quyết
trong các bài tập.
Bước 2: Giúp HS phát hiện ra kiến thức mới trong các dạng bài toán khác
nhau (kiến thức được học trong tiết “hình thành kiến thức mới” ở tiết trước).
Bước 3: Tổ chức cho HS lần lượt làm các bài tập trong GSK.
Bước 4: Tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả làm bài tập của HS
Bước 5: Chữa bài làm của HS.
3.3.2.2. Quy trình hình thành KN dự đoán và xử lí các tình huống sư
phạm có thể xẩy ra trong giờ học Toán.
a. KN dự đoán trước các tình huống sư phạm có thể xẩy ra trong giờ học Toán.
Bước 1: Tìm hiểu và nắm vững đặc điểm nhận thức của HS mà mình sẽ
thực hiện tiết dạy.
Bước 2: Thiết kế các hoạt động học tập cho HS.
14
Bước 3: Căn cứ vào hai bước trên để dự đoán tình huống HS có thể gặp
vướng mắc khó khăn trong quá trình học tập.
Bước 4: Dự kiến trước một số giải pháp xử lí tình huống.
b. KN xử lí các tình huống sư phạm xẩy ra trong tiết học đã được dự
đoán trước.
Bước 1: Phân tích, nhận dạng tình huống.
Bước 2: Xác định vấn đề trọng tâm cần giải quyết.
Bước 3: Lựa chọn một giải pháp tối ưu nhất trong các giải pháp đã dự
kiến để giải quyết tình huống.

quy trình cụ thể của từng lớp.
Nhiệm vụ 2: SV chọn một bài bất kì trong chương trình môn Toán tiểu
học thuộc kiểu bài “hình thành kiến thức mới”, tiến hành soạn giáo án. Cần căn
cứ vào các bước trong quy trình để soạn.
Nhiệm vụ 3: Tiến hành luyện tập theo nhóm SV, luyện tập thành thục các
bước trong quy trình lên lớp của tiết “hình thành kiến thức mới” thông qua các
tiết dạy với giáo án đã chuẩn bị trước. Các thành viên trong nhóm cần nhận xét,
bổ sung cho nhau sau mỗi lần tập giảng.
Nhiệm vụ 4: Tiến hành tập giảng trên đối tượng chính là HS tiểu học. Cần
có sự tham gia dự giờ và đánh giá của giáo viên hướng dẫn trong mỗi tiết dạy.
3.4.2. Kết quả bảng đánh giá tính khả thi của quy trình.
* Bảng kết quả thăm dò ý kiến CBQL và GV phụ trách việc rèn luyện
nghiệp vụ sư phạm thường xuyên cho SV về KNDH môn Toán.
TT Tính khả thi của quy trình Ý kiến
1
Quy trình khoa học, hợp lí. Nếu SV được luyện tập
theo quá trình cụ thể như đề tài đề xuất thì có thể hình
thành được KNDH môn Toán.
23
(71,8%)
2
Quy trình khoa học, hợp lí có thể sử dụng nếu được
chỉnh sửa.
9
(28,2%)
3
Quy trình không phù hợp với việc hình thành và rèn luyện
KNDH môn Toán của SV ngành GDTH hiện nay.
0
(0%)

17
+ KN xử lí các tình huống sư phạm xẩy ra trong tiết học mà chưa được dự
đoán trước.
Để đánh giá tính khả thi của quy trình chúng tôi đã chọn một số KN tiêu
biểu trong hai nhóm KN nói trên xây dựng thành hệ thống việc làm cụ thể để
SV có thể luyện tập và hình thành nó. Từ đó, làm cơ sở thu thập ý kiến đánh giá
của CBQL giáo dục TH cũng như các GV phụ trách việc rèn luyện nghiệp vụ
sư phạm thường xuyên môn Toán của SV ngành GDTH. Kết quả điều tra cho
thấy: cơ bản số ý kiến đều cho rằng quy trình được xây dựng một cách khoa
học, hợp lí. Nếu SV được luyện tập một cách có hệ thống, bài bản thì có thể
hình thành được những KNDH môn Toán nói trên.
18
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận
1.1. Việc hình thành và rèn luyện KNDH môn Toán cho SV ngành GDTH là
điều hết sức quan trọng và cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho SV.
1.2. Môn Toán ở tiểu học có những đặc thù nhất định, khi xây dựng cấu
trúc KNDH môn Toán cần coi đây là một cơ sở để phân chia hệ thống KN.
1.3. Qua điều tra cho thấy hầu hết GV đã nhận thức được những KNDH
nói chung và những KNDH môn Toán nói riêng. Tuy nhiên số liệu điều tra
cũng cho thấy nhiều GV còn gặp khó khăn lúng túng ở một số KNDH nhất
định, đặc biệt là KN xử lí các tình huống sư phạm xẩy ra trong giờ học Toán .
1.4. Dựa trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn về việc nhận thức của GVTH cũng
như của SV ngành GDTH về KNDH nói chung và KNDH môn Toán nói riêng, đa
số ý kiến đều thống nhất cho rằng KNDH cơ bản và quan trọng nhất trong dạy học
môn Toán mà GVTH cần phải có:“KN tổ chức giám sát các hoạt động học tập cho
HS”.
1.5. Để SV ra trường có được hệ thống KNDH môn Toán đạt được ở mức
độ tối thiểu, yêu cầu bức thiết cần phải xây dựng hệ thống quy trình rèn luyện
cụ thể để SV luyện tập và hình thành nó khi còn ngồi trên ghế nhà trường đại