Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh
trần đăng khoa
Quy trình tổ chức dạy học
Quy trình tổ chức dạy học
phân môn lịch sử ở tr
phân môn lịch sử ở tr
ờng tiểu học
ờng tiểu học
theo hình thức Câu lạc bộ
theo hình thức Câu lạc bộ
Chuyên ngành: Giáo dục học (Cấp tiểu học)
Mã số: 60 14 01
Tóm tắt luận văn thạc sĩ giáo dục học
Vinh - 2007
Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Việc đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông (từ lớp 1 đến lớp 5
đối với bậc tiểu học và từ lớp 6 đến lớp 9 đối với Trung học cơ sở) đợc xem là
bớc khởi đầu cho hoạt động chấn hng nền giáo dục. Chính vì vậy văn kiện
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X đã khẳng định Đổi mới t duy giáo dục
một cách nhất quán từ mục tiêu, chơng trình, nội dung, phơng pháp đến cơ cấu
và hệ thống tổ chức, cơ chế quản lý để tạo đợc chuyển biến cơ bản toàn diện
của nền giáo dục nớc nhà, tiếp cận với trình độ giáo dục của khu vực và thế
giới. Xây dựng và phát triển hệ thống học tập cho mọi ngời và những hình thức
học tập, thực hành linh hoạt, đáp ứng nhu cầu học tập thờng xuyên. Tạo nhiều
cơ hội khác nhau cho ngời học, đảm bảo sự công bằng xã hội trong giáo dục
[45,206].
1.2. Tiểu học đợc xem là cấp học nền tảng trong hệ thống giáo dục
quốc dân đã và đang vận dụng các thành tựu mới của khoa học công nghệ
cũng nh đã sử dụng các phơng pháp dạy học, các hình thức dạy học vào trong

Quá trình dạy học phân môn lịch sử ở trờng tiểu học.
3.2. Đối tợng nghiên cứu:
Quy trình tổ chức dạy học phân môn lịch sử ở trờng tiểu học theo hình
thức Câu lạc bộ.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng đợc quy trình tổ chức dạy học phân môn Lịch sử theo hình
thức Câu lạc bộ. Phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh và thực tiễn dạy
học ở tiểu học thì sẽ góp phần nâng cao chất lợng dạy học Lịch sử ở trờng tiểu học.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu về cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu
5.2. Tìm hiểu thực trạng việc tổ chức các tiết dạy học môn Lịch sử của
giáo viên ở các trờng tiểu học hiện nay.
5.3. Đề xuất và thực nghiệm quy trình tổ chức dạy học phân môn lịch
sử ở trờng tiểu học theo hình thức Câu lạc bộ.
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
+ Đề tài nghiên cứu việc tổ chức các tiết dạy học trên lớp phân môn
lịch sử lớp 4 và lớp 5, thuộc các bài học có hệ thống tổng hợp nh: Các bài ôn
tập chơng, các bài ôn tập từng phần trong chơng trình lịch sử lớp 4 và lớp 5.
+ Về địa bàn nghiên cứu. Đề tài chỉ tập trung tìm hiểu nghiên cứu một
số trờng tiểu học thuộc tỉnh nghệ An.
7. Phơng pháp nghiên cứu
7.1. Các phơng pháp nghiên cứu lí luận
Bao gồm các phơng pháp nghiên cứu nh: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá,
khái quát hoá
7.2. Các phơng pháp nghiên cứu thực tiễn
Phơng pháp quan sát, Phơng pháp điều tra, Phơng pháp thống kê toán học
8. Những đóng góp của đề tài
- Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về tổ chức dạy học theo hình thức
Câu lạc bộ.
- Xây dựng quy trình tổ chức dạy học lịch sử theo hình thức Câu lạc bộ.

1.1.2.1. Khái niệm hình thức tổ chức dạy học ở tiểu học
Từ việc tìm hiểu và phân tích các quan điểm về hình thức tổ chức dạy
học, với xu thế phát triển cuả giáo dục về đổi mới phơng pháp dạy học cũng nh
hình thức tổ chức dạy học. Chúng tôi hiểu hình thức tổ chức dạy học nh sau:
Hình thức tổ chức dạy học là cách thức tổ chức, sắp xếp hoạt động
dạy và học của thầy và trò phù hợp với mục tiêu và nội dung bài học, để
phát huy cao nhất khả năng hoạt động học của học sinh nhằm thực hiện
tốt các nhiệm vụ dạy học.
1.1.2.2. Một số đặc điểm của hình thức tổ chức dạy học
1.1.2.3. Khái niệm về hình thức Câu lạc bộ
Theo Từ điển Tiếng Việt, Câu lạc bộ là tổ chức đợc lập ra để nhiều
ngời tham gia sinh hoạt văn hoá, vui chơi giải trí [19,120].
Qua quá trình tìm hiểu, chúng tôi đa ra nhận xét: Hình thức tổ chức
dạy học Câu lạc bộ là cách thức tổ chức, sắp xếp hoạt động dạy và học
của thầy và trò phù hợp với mục tiêu và nội dung bài học, để phát huy cao
nhất khả năng Hoạt động học của học sinh nhằm thực hiện tốt các
nhiệm vụ dạy học.
1.1.2.4. Một số đặc điểm của hình thức Câu lạc bộ
Mục đích, nhiệm vụ của Câu lạc bộ
Nội dung, hình thức hoạt động của Câu lạc bộ
Tổ chức hoạt động của Câu lạc bộ
Bớc 1: Lập kế hoạch
Bớc 2: Tổ chức thực hiện kế hoạch
Bớc 3: Kết thúc
1.1.2.5. Khái niệm về quy trình và quy trình dạy học
Theo Từ điển tiếng Việt, quy trình là Các bớc, trình tự phải theo khi
tiến hành công việc nào đó [19]. Nh vậy, quy trình tổ chức dạy học là Các
bớc, trình tự đã đợc xây dựng theo kế hoạch dạy học, giúp giáo viên và học
sinh trong quá trình thực hiện hoạt động dạy học. Quy trình dạy học phân
môn lịch sử theo hình thức Câu lạc bộ cũng đợc xây dựng gồm các bớc,

1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Thực trạng việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học trong quá
trình dạy học phân môn Lịch sử của giáo viên tiểu học
Lịch sử là tồn tại khách quan, là những sự việc, sự kiện, hiện tợng có
thật, đã diễn ra, không thể Phán đoán để tái hiện lịch sử. Vì vậy, để giúp
học sinh biết đợc hiện thực lịch sử, nhất thiết các em học sinh phải đợc thông
tin về quá khứ lịch sử với những nét cụ thể của nó. Chúng ta phải có một nội
dung dạy học chính xác, khoa học, phải có những hình thức tổ chức dạy học
hợp lí để giúp học sinh biết t duy lịch sử.
Bảng 1: Các hình thức tổ chức dạy học đợc giáo viên sử dụng
trong dạy học phân môn Lịch sử ở tiểu học
(Kiểm tra trên tổng số 125 giáo viên)
TT Các hình thức tổ chức dạy học
Số ý kiến Mức độ sử dụng
Số l-
ợng
Tỉ lệ
(%)
Thờng
xuyên
Thỉnh
thoảng
1 Dạy học cá nhân 57 45,6 15 42
2 Dạy học nhóm 78 62,4 43 35
3 Dạy học theo lớp 112 89,6 90 22
4 Hình thức tham quan 28 22,4 3 25
5 Hoạt động ngoại khoá 23 18,4 5 18
6 Dạy học ngoài hiện trờng 19 15,2 5 14
7 Hình thức Câu lạc bộ 0 0 0 0
Từ bảng 1, chúng tôi thấy trong quá trình dạy học lịch sử phần lớn giáo

(Số liệu lấy từ cán bộ phụ trách chuyên môn các trờng Tiểu học)
TT Tên trờng
Tổng số
học sinh
khối 4,5
Từ TB
trở lên
Khá Giỏi Cha đạt
SL
TL
(%)
SL
TL
(%)
SL
TL
(%)
SL
TL
(%)
1
Tiểu học
Đồng văn 3
255 252 98,82 63 24,71 41 16,07 3 1,17
2
Tiểu học
Thị Trấn
194 191 98,45 36 18,55 20 10,31 3 1,54
3
Tiểu học

2.1.1. Căn cứ để xây dựng quy trình
2.1.1.1. Mục tiêu, đặc điểm của phân môn Lịch sử
2.1.1.2. Đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học
2.1.1.3. Điều kiện thực tiễn của nhà trờng tiểu học
2.1.2. Nguyên tắc để xây dựng quy trình tổ chức các tiết dạy lịch sử
ở trờng tiểu học theo hình thức Câu lạc bộ
2.1.2.1. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống
2.1.2.2. Nguyên tắc đảm bảo sự hoạt động thống nhất giữa cá nhân
và tập thể
2.1.2.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả
Sơ đồ 1: Quy trình tổ chức dạy học phân môn lịch sử theo hình thức
Câu lạc bộ
Hoạt động của Giáo viên
Xác định mục tiêu bài học
Chuẩn bị CSVC, ĐDDH
Lập kế hoạch Dạy - Học
Chuẩn bị đồ dùng học tập
theo yêu cầu của giáo viên
ổn định tổ chức
Kiểm tra sĩ số, đồ dùng học
tập và sắp xếp vị trí học tập
cho HS
Giới thiệu nội dung, hình
thức sinh hoạt CLB gắn
với nội dung bài học
Tổ chức HS giải quyết
nhiệm vụ học tập thông qua
sinh hoạt CLB
Đánh giá việc thực hiện
nhiệm vụ học tập của HS

Các giai đoạn Hoạt động của Học sinh
1.Chuẩn bị
3. Đánh
giá
2. Tổ chức HS
học tập theo
hình thức
CLB
TLN về các nhiệm vụ học
tập cần phải giải quyết

2.2. Quy trình thực hiện cụ thể
Giai đoạn 1: Chuẩn bị
*Hoạt động của giáo viên
B ớc 1: Xác định mục tiêu bài học.
B ớc 2 : Chuẩn bị Cơ sở vật chất - Đồ dùng dạy học.
B ớc 3 : Lập kế hoạch tổ chức các tiết dạy lịch sử theo hình thức Câu lạc
bộ.
* Hoạt động của học sinh
- Chuẩn bị đồ dùng học tập và các đồ dụng khác có liên quan đến nội
dung bài học.
- Tham khảo trớc nội dung bài học và các tài liệu theo yêu cầu của giáo
viên.
- Sắp xếp vị trí học tập theo yêu cầu của giáo viên.
Giai đoạn 2: Tổ chức học sinh học tập theo hình thức Câu lạc
bộ
B ớc 1: ổn định tổ chức:
* Hoạt động của giáo viên:
- Kiểm tra sĩ số, đồ dùng học tập của học sinh.
- Sắp xếp vị trí học tập cho học sinh.

dọn đồ dùng học tập là rất cần thiết. Việc thu dọn đồ dùng học tập còn giúp
cho học sinh có một ý thức vệ sinh tập thể, tạo ra sự gọn gàng ngăn nắp của
lớp học.
- Dặn dò nhắc nhở học sinh chuẩn bị việc học tập ở nhà và chuẩn bị các
nội dung cần thiết cho buổi sinh hoạt Câu lạc bộ tiếp theo.
2.3. Thiết kế một số giáo án theo quy trình đã xây
dựng
Sau đây chúng tôi xin giới thiệu một số tiết học đợc thiết kế theo quy
trình tổ chức sinh hoạt Câu lạc bộ.
Ví dụ 1: Lịch sử lớp 5. Bài 11: Ôn tập
Hơn 80 năm chống thực dân Pháp (1858 - 1945)
Ví dụ 2: Lịch sử lớp 4: Bài 6. Ôn tập
2.4. Một số yêu cầu cơ bản khi thực hiện quy trình tổ
chức dạy học lịch sử ở trờng tiểu học theo hình
thức Câu lạc bộ
2.4.1. Đối với giáo viên tiểu học
Giáo viên cần phải nhận thức đúng đắn vị trí, vai trò và tầm quan trọng
của phân môn lịch sử. Thờng xuyên tự học, tự bồi dỡng để nắm vững các kiến
thức khoa học về lịch sử, có năng lực, trình độ chuyên môn nhật định. Khi sử
dụng quy trình phải vận dụng linh hoạt, sáng tạo vào từng bài học, từng tình
huống cụ thể. Đảm bảo phối hợp nhịp nhàng với các hình thức tổ chức dạy
học khác trong quá trình dạy học.
2.4.2. Đối với học sinh
Các em phải đợc trang bị đầy đủ về sách vở, đồ dùng học tập theo yêu
cầu cơ bản của mỗi hoạt động học tập. Các em phải có ý thức tập thể, đảm
bảo tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau trong học tập cùng tiến bộ. Tránh hiện t-
ợng Thi đua trở thành Ganh đua làm mất đi sự đoàn kết trong lớp học.
2.4.3. Về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học
Phải đảm bảo các điều kiện tốt nhất về cơ sở vật chất và thiết bị dạy
học cho việc vận dụng quy trình nh: Bàn ghế đúng kích thớc, phòng học chức

- Cơ sở thực nghiệm: Chúng tôi đa vào thực nghiệm ở ba trờng tiểu học
trên điạ bàn huyện Tân Kỳ:
(1) Trờng tiểu học thị trấn Tân Kỳ - Huyện Tân Kỳ - Nghệ An.
(2) Trờng tiểu học Nghĩa Dũng. Xã Nghĩa Dũng - Huyện Tân Kỳ.
(3) Trờng tiểu học Đồng Văn 3. Xã Đồng Văn - Huyện Tân Kỳ - Nghệ An.
- Đối tợng thực nghiệm: Chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm trên đối t-
ợng học sinh lớp 4 và lớp 5 thuộc các trờng tiểu học đã lựa chọn.
3.1.5.3. Chọn bài thực nghiệm
Thông qua nội dung chơng trình phân môn lịch sử lớp 4 và lớp 5 chúng
tôi tiến hành lựa chọn 6 bài để dạy thực nghiệm, thể hiện cho 3 hình thức
sinh hoạt Câu lạc bộ đó là:
(1) Sinh hoạt Câu lạc bộ thông qua hình thức Trò chơi lịch sử.
(2) Sinh hoạt Câu lạc bộ thông qua hình thức Thảo luận chuyên đề lịch
sử.
(3) Sinh hoạt Câu lạc bộ thông qua hình thức Truyền thông về kể
chuyện lịch sử.
3.1.5.4. Soạn giáo án thực nghiệm
3.1.5.5. Bồi dỡng giáo viên thực nghiệm
3.1.5.6. Tiến hành thực nghiệm
3.1.5.7. Kiểm tra, đánh giá kết quả thực nghiệm
* Kết quả việc tiếp thu kiến thức của học sinh
* Mức độ hoạt động học tập của học sinh
* Mức độ hứng thú học tập của học sinh
* Năng lực t duy và kỹ năng giao tiếp
* Hành vi thói quen về ý thức tổ chức kỷ luật tập thể.
3.1.6. Xử lí kết quả thực nghiệm
* Về mặt định lợng: Để xử lí kết quả thực nghiệm chúng tôi đã sử dụng
phơng pháp thống kê toán học, chúng tôi tính tỷ lệ phần %, giá trị trung bình
X
, tính độ lệch chuẩn và dùng phép thử t-Student để phân loại kết quả học

ĐC 36 2 3 12 7 5 3 4 0 6,00 1,62
Đồng Văn
3
TN 34 0 1 1 5 8 10 6 3 7,61 1,40
ĐC 34 1 5 13 5 3 4 3 0 5,83 1,59
Tổng
TN 104 0 2 6 19 26 26 15 10 7,47 1,42
ĐC 104 4 12 36 18 12 12 9 1 6,00 1,62
Từ các số liệu tổng hợp đợc từ bảng 4, chúng tôi thấy. Điểm trung bình
của nhóm lớp thực nghiệm là 7,47. Trong khi đó điểm trung bình của nhóm
lớp đối chứng là 6,00 nh vậy điểm trung bình của lớp thực nghiệm cao hơn
lớp đối chứng là 1,47. Tra bảng t-Sudent với bậc tự do F = với = 0,0005
ta có: t

= 3,29. Vậy t = 6,96 > 3,29 = t

. Điều đó chứng tỏ thực nghiệm s
phạm có hiệu quả.
Bảng 5: Bảng phân phối kết quả bài thực nghiệm 1
Tên trờng Lớp Số HS
Mức độ %
Kém T. Bình Khá Giỏi
Thị trấn
TN 34 0,00 26,47 50,00 23,52
ĐC 34 14,70 50,00 26,47 8,82
Nghĩa Dũng
TN 36 2,77 27,77 47,22 22,22
ĐC 36 13,89 52,78 22,22 11,11
Đồng Văn 3
TN 34 2,94 17,64 52,94 26,47

Lớp đối chứng
Biểu đồ 1: Biểu đồ biểu diễn tần suất kết quả bài thực nghiệm 1
3.2.1.2. Kết quả việc tiếp thu kiến thức của học sinh qua thực nghiệm
trên đối tợng học sinh lớp 5
Chúng tôi đã tiến hành dạy 3 bài thực nghiệm sau đây là kết quả 1 trong
số 3 bài thực nghiệm.
Bảng 6: Bảng tổng hợp kết quả bài thực nhiệm 3
Tên trờng Lớp
Số
HS
Điểm số
X
S
x
3 4 5 6 7 8 9 10
Thị trấn
TN 34 0 0 3 4 7 9 7 4 7,73 1,44
ĐC 34 0 3 7 12 3 5 3 1 6,38 1,53
Nghĩa Dũng
TN 36 0 0 2 5 9 7 6 4 7,77 1,41
ĐC 36 1 4 9 8 7 3 3 1 6,17 1,62
Đồng Văn 3
TN 34 0 1 2 5 9 7 4 6 7,56 1,50
ĐC 34 1 4 12 7 4 3 2 1 5,91 1,60
Tổng
TN 104 0 1 7 14 25 24 20 13 7,68 1,45
ĐC 104 2 11 28 27 14 11 8 3 6,15 1,58
Từ các số liệu tổng hợp đợc từ bảng 6, chúng tôi thấy. Điểm trung bình
của nhóm lớp thực nghiệm là 7,68. Trong khi đó điểm trung bình của nhóm
lớp đối chứng là 6,15 nh vậy điểm trung bình của lớp thực nghiệm cao hơn

học sinh điểm kém và trung bình của lớp thực nghiệm thấp hơn lớp đối
chứng. Ngợc lại tỉ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi lại cao hơn (ở lớp thực
nghiệm tỉ lệ Kém và trung bình tơng ứng là: 0,96% và 20,19%. Lớp đối
chứng là: Kém. 12,50% và trung bình 52,88%). Tỉ lệ điểm giỏi và khá ở lớp
thực nghiệm tơng ứng 31,73% và 47,11%. ở lớp đối chứng tỉ lệ học sinh khá
giỏi thấp hơn (Giỏi 10,57% và khá 24,03%). Nh vậy việc tổ chức học sinh
học tập theo quy trình hình thức dạy học Câu lạc bộ đã đạt kết quả học tập
cao hơn.
Biểu đồ 3: Biểu diễn tần suất kết quả bài thực nghiệm 3
3.2.1.2. Mức độ hoạt động của học sinh trong giờ học
- Đối với nhóm lớp thực nghiệm: Trong quá trình học tập, các em tích
cực, tự giác trong việc tìm kiếm và khám phá tri thức. Giáo viên đóng vai trò
là ngời tổ chức, hớng dẫn giúp đỡ học sinh. Vì vậy, các em rất hứng thú tham
gia vào các hoạt động học tập của mình, đặc biệt là các buổi sinh hoạt Câu
lạc bộ dới hình thức (Trò chơi lịch sử, Truyền thông về kể chuyện lịch sử).
Quy trình chúng tôi xây dựng, cũng nh các giáo án thực nghiệm do chúng tôi
thiết kế đều thể hiện chi tiết, cụ thể các hoạt động của học sinh (Những việc
cần làm và mục tiêu cần đạt đợc). Vì vậy, nội dung kiến thức của bài học đợc
chuyển tải một cách nhẹ nhàng tới các em. Từ việc các em phải thụ động tiếp
thu các kiến thức thì nay các em đợc chủ động tích cực, tự giác tham gia vào
các hoạt động chiếm lĩnh tri thức.
- Đối với nhóm lớp đối chứng: Giờ học diễn ra trầm hơn, học sinh hoạt
động ít hơn trong việc tiếp thu các kiến thức. Mức độ hoạt động học tập của
học sinh không đợc thể hiện rõ.
3.2.1.3. Mức độ hứng thú học tập của học sinh trong giờ học
Bảng 8: Kết quả mức độ hoạt động học tập của học sinh đối với bài học
Tên trờng Lớp
Tổng số
học sinh
Mức độ hứng thú %

trình học tập của học sinh góp phần nâng cao chất lợng dạy học phân môn
lịch sử ở trờng tiểu học.
kết Luận và kiến nghị
1. Kết luận
- Quy trình tổ chức dạy học theo hình thức Câu lạc bộ đợc chúng tôi
xây dựng một cách khoa học, tuân thủ theo một trật tự logic. Quá trình tổ
chức cho học sinh học tập theo quy trình đã phát triển năng lực t duy, tạo
hứng thú học tập, học sinh tích cực tự giác tham gia vào hoạt động học tập.
Đây đợc xem là những nhân tố quan trọng giúp học sinh làm chủ kiến thức
góp phần nâng cao chất lợng dạy học ở các nhà trờng tiểu học.
- Quy trình tổ chức dạy học lịch sử theo hình thức Câu lạc bộ là một
hình thức dạy học có nhiều u điểm, đáp ứng đợc yêu cầu đổi mới giáo dục
phổ thông hiện nay và góp phần nâng cao chất lợng dạy học ở các trờng tiểu
học.
- Kết quả thực nghiệm đã chứng minh tính hiệu quả, tính khả thi của
quy trình chúng tôi xây dựng. Quy trình đợc sự đồng tình và đánh giá rất cao
của các cán bộ quản lí chỉ đạo chuyên môn, ban giám hiệu các trờng tiểu học.
Điều đó chứng tỏ quy trình chúng tôi xây dựng có vai trò quan trọng và rất cần
thiết đối với quá trình dạy học phân môn Lịch sử ở các nhà trờng tiểu học.
2. Kiến nghị
Đối với công tác quản lí chỉ đạo chuyên môn
- Về nội dung chơng trình phân môn lịch sử, chúng tôi kiến nghị nên
tăng thêm phần lịch sử địa phơng. Đặc biệt là có thể xây dựng những thớc
phim t liệu hoặc các di chỉ lịch sử mang tính chất minh hoạ để hỗ trợ tốt hơn
hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh.
- Tăng cờng cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học đặc biệt là các phòng chức
năng, phòng truyền thống để việc vận dụng quy trình đạt hiệu quả cao nhất.
- Cần có sự phối hợp với cơ quan đoàn thể địa phơng nh (Đoàn thanh
niên, Hội cựu chiến binh ) trong quá trình giáo dục đặc biệt là những ngời
trực tiếp đã tham gia hai cuộc chiến tranh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.