LỜI NÓI ĐẦU
Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là giai đoạn tố tụng mở đầu cho toàn bộ hoạt động xét
xử (sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm). Việc tìm hiểu, giải thích, làm
sáng tỏ thủ tục xét xử sơ thẩm không chỉ nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả xét xử sơ
thẩm các vụ án hình sự mà còn có ý nghĩa rất quan trọng đối với hoạt động của các cơ
quan tiến hành tố tụng. Trong tố tụng hình sự (TTHS), thẩm quyền của Tòa án cấp sơ thẩm
cũng là một chế định quan trọng. Thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hình sự càng được phân
định rõ ràng, khoa học, sát với thực tế bao nhiêu càng bảo đảm cho việc xét xử khách quan,
chính xác, đúng người, đúng tội bấy nhiêu. Với tầm quan trọng đó, các quy phạm pháp luật
về thẩm quyền của tòa án cấp sơ thẩm luôn luôn được chú ý từ khi ban hành pháp luật. Bộ
luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) của nước ta quy định tương đối đầy đủ các quy phạm pháp
luật về thẩm quyền của tòa án cấp sơ thẩm.
I. Những vấn đề chung về thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hình sự:
1. Khái niệm:
Thẩm quyền của Tòa án theo nghĩa chung nhất được hiểu là quyền xem xét và giải
quyết vụ án theo quy định của pháp luật. Khi xét xử, Tòa án ra bản án nhân danh nước
CHXHCN Việt Nam. Bản án của Tòa án cụ thể hóa đường lối, chính sách, quan điểm
của Nhà nước đối với việc xử lý người có hành vi phạm tội.
Thẩm quyền xét xử của Tòa án trong Luật tố tụng hình sự, theo nghĩa rộng bao gồm
quyền xem xét và quyền giải quyết vụ án, ra bản án hoặc các quyết định đình chỉ vụ án,
quyết định tạm đình chỉ vụ án… Theo đó, thẩm quyền của Tòa án bao gồm hai yếu tố có
liên quan chặt chẽ với nhau là thẩm quyền về hình thức và thẩm quyền về nội dung.
Thẩm quyền về hình thức là quyền xem xét và phạm vi xem xét và phạm vi xem xét
(giới hạn xét xử) của Tòa án, Thẩm quyền về nội dung là quyền hạn giải quyết, quyết
định của Tòa án đối với những vấn đề được xem xét.
Tuy nhiên trong phạm vi đề tài chỉ nghiên cứu thẩm quyền xét xử của Tòa án theo
quy định tại chương XVI của Bộ luật tố tụng hình sự, tức là thẩm quyền về hình thức
(xem xét vụ án). Theo đó: “Thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hình sự căn cứ vào tính
chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội; đối tượng phạm tội; nơi thực hiện tội
phạm hoặc nơi khác theo quy định của pháp luật”.
2. Những căn cứ để quy định thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hình sự:

viện kiểm sát đã truy tố trong cùng một điều luật.
- Tội phạm khác bằng hoặc nhẹ hơn tội mà viện kiểm sát đã truy tố: Tòa án không
được xét xử theo tội phạm khác nặng hơn tội mà viện kiểm sát đã truy tố. Nếu có căn cứ
1
Nguyễn Văn Huyên, Luận án tiến sĩ Luật học, Hà Nội, 2002, tr.22-36.
2
cho rằng bị cáo phạm tội khác nặng hơn, tòa án phải xét xử theo tội danh mà viện kiểm
sát đã truy tố, không được tuyên là bị cáo không phạm tội mà viện kiểm sát đã truy tố.
Nhưng mặt khác, tòa án có thể xét xử bị cáo về một tội phạm khác bằng hoặc nhẹ hơn
tội mà viện kiểm sát đã truy tố.
+ Tòa án có thể xét xử bị cáo về tội nhẹ nhất trong các tội mà viện kiểm sát truy tố
hoặc về tội nhẹ hơn tất cả các tội mà viện kiếm sát truy tố.
Ví dụ: Viện kiểm sát truy tố A về năm hành vi phạm tội, trong đó hai hành vi bị truy
tố về tội cướp tài sản, ba hành vi truy tố về tội cướp giật tài sản. Tòa án có thể xét xử A
về tội cướp giật tài sản (nhẹ hơn tội cướp tài sản) đối với cả năm hành vi phạm tội mà
viện kiểm sát truy tố. Tòa án cũng có thể xét xử A về tội cưỡng đoạt tài sản (nhẹ hơn tội
cướp tài sản và tội cướp giật tài sản) đối với cả năm hành vi phạm tội mà viện kiểm sát
truy tố.
+ Tội phạm khác bằng tội phạm mà viện kiểm sát đã truy tố.
Đây là trường hợp điều luật quy định về trách nhiệm hình sự (hình phạt chính, hình
phạt bổ sung) đối với hai tội phạm như nhau.
Ví dụ: A bị viện kiểm sát truy tố về tội tàng trữ trái phép chất ma túy, tòa án có thể
xét xử A về tội tàng trữ trái phép chất ma túy. Hai tội này cùng được quy định tại Điều
194 BLHS.
+ Tội phạm khác nhẹ hơn tội phạm mà viện kiểm sát đã truy tố.
Đây là trường hợp điều luật quy định về trách nhiệm hình sự (hình phạt chính, hình
phạt bổ sung) đối với tội phạm khác nhẹ hơn so với tội phạm mà viện kiểm sát đã truy
tố.
Để xác định tội nặng hơn hay nhẹ hơn, ta căn cứ vào dấu hiệu hình phạt. Hình phạt
chính được so sánh trước. Trong trường hợp hình phạt chính đối với cả hai tội phạm như

Tại phiên tòa, việc chuyển vụ án do hội đồng xét xử quyết định nếu vụ án thuộc thẩm
quyền xét xử của tòa án quân sự hoặc tòa án cấp trên. Do đó, TAND vẫn tiếp tục xét xử
trong trường hợp vụ án thuộc thẩm quyền xé xử của TAND khác cùng cấp và tương tự,
tòa án quân sự vẫn tiếp tục xét xử trong trường hợp vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của
tòa án quân sự khác cùng cấp. Như vậy, trong giai đoạn này, pháp luật cho phép vi phạm
thẩm quyền xét xử theo lãnh thổ, nhưng không cho phép tòa án cấp dưới vi phạm thẩm
quyền xét xử của tòa án cấp trên và không cho phép TAND vi phạm thẩm quyền xét xử
của tòa án quân sự.
5. Giải quyết tranh chấp về thẩm quyền xét xử:
Tranh chấp thẩm quyền xét xử giữa các TAND cấp huyện thuộc các tỉnh khác nhau
do chánh án TAND cấp tỉnh nơi kết thúc việc điều tra quy định. Tranh chấp thẩm quyền
2
Mục 2 phần II Nghị quyết số 04/2004/NQ – HĐTP ngày 05/11/2004.
4
xét xử giữa TAND và tòa án quân sự do chánh án TANDTC quyết định. Những tranh
chấp khác về thẩm quyền xét xử do chánh án tòa án cấp trên trực tiếp quyết định.
II. Thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của Tòa án nhân dân theo quy
định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành:
Thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hình sự được phân định theo sự việc, đối tượng và
lãnh thổ.
1. Thẩm quyền xét xử sơ thẩm theo sự việc:
Thẩm quyền xét xử sơ thẩm theo sự việc là sự phân định thẩm quyền xét xử giữa các
cấp tòa án, căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm. Do TANDTC
không có thẩm quyền xét xử sơ thẩm, nên thẩm quyền xét xử sơ thẩm theo sự việc là sự
phân định thẩm quyền xét xử giữa hai cấp tòa án còn lại:
* Thẩm quyền xét xử sơ thẩm của TAND cấp huyện và tòa án quân sự cấp khu vực:
- TAND cấp huyện và tòa án quân sự cấp khu vực có thẩm quyền xét xử sơ thẩm
những vụ án hình sự về các tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng.
Trong trường hợp điều luật về tội phạm cụ thể có nhiều khoản thì TAND cấp huyện
và tòa án quân sự cấp khu vực xét xử theo khoản thuộc thẩm quyền xét xử cùng một lần