Trung tâm Nghiên c
ứu
–

Tư v
ấn CTXH & PTCĐ

Dự án “Nâng cao năng lực cho Nhân viên Xã hội Cơ sở ở TP.HCM”
NĂNG ĐỘNG NHÓM

Chân thành cảm ơn Tổ chức Dịch vụ Gia đình và Cộng đồng
Quốc tế (CFSI) đã hỗ trợ Dự án “Nâng cao năng lực cho
NVXH cơ sở ở TP.HCM” ấn hành tập tài liệu này.

Trung tâm Nghiên cứu - Tư vấn CTXH & PTCĐ
Dự án “Nâng cao năng lực cho Nhân viên Xã hội Cơ sở ở TP.HCM”
TỰ NHẬN
THỨC
[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 1 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI


Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 2 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI

[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 3 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI

Bài 1: TỔNG QUAN VỀ TỰ NHẬN THỨC
I. KHÁI NIỆM CƠ BẢN


2
Nguyễn Thị Oanh
[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 4 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
hay cho lắm!”  Như vậy chị A đã chiếu theo hình ảnh bản thân mà cư xử
cho thích hợp.
Khái niệm hình ảnh bản thân hình thành qua cách người thân nhìn và tỏ thái
độ, đánh giá chúng ta. Đôi khi nó cũng xuất phát từ một khiếm khuyết nội tại
nào đó mà ta không được người thân động viên khắc phục.
3. Ý thức về giá trị bản thân (Lòng quý trọng bản thân)
Ý thức về giá trị bản thân (Self-Esstem) hay còn gọi là sự tự quý trọng bản
thân là một phần của khái niệm bản thân mà nó liên quan đến những đánh giá
về chính giá trị của bản thân và là động lực thúc đẩy cá nhân tự vươn lên, là
yếu tố cốt lõi để một nhân cách phát triển bình thường.
Ví dụ: hình ảnh bản thân của một người nào đó về chính họ có thể là ít nói,
hoặc thích tranh luận, hoặc nghiêm nghị. Sự ý thức giá trị bản thân của người
đó là cách người đó đánh giá như thế nào về những thuộc tính này của mình.
Người đó có thể cảm thấy “hài lòng vì mình ít nói”, hoặc “xấu hổ vì tính hay
tranh luận của mình”, hoặc “cảm thấy chán vì mình nghiêm nghị, không hài

niềm tin, động lực và cảm xúc. Tự nhận thức cũng cho phép bạn hiểu về người
khác, cách họ cảm nhận về bạn cũng như thái độ và phản hồi của bạn. Sự tự nhận
thức là cơ sở/ nền tảng/ nền móng hỗ trợ tất cả các năng lực tư duy cảm xúc. Nó
phải có trước, bởi nếu không hiểu bản thân và cảm xúc của mình, làm sao chúng ta
có thể biết và hiểu cảm xúc của người khác.
Sự tự nhận thức giúp chúng ta biết được cái gì thúc đẩy mình và mình say mê
cái gì. Điều này hướng chúng ta đến những công việc yêu thích, khiến chúng ta
làm việc vui vẻ, hiệu quả. Nó dẫn tới những mối quan hệ, cả trong công việc lẫn
quan hệ cá nhân, ở đó, chúng ta sẽ đóng góp có tính xây dựng và tích cực hơn. Và
nó cũng dẫn đến cuộc sống chân thật hơn cũng như làm cho chúng ta hài lòng hơn.
Càng hiểu rõ bản thân, chúng ta càng có thể kiểm soát và lựa chọn hành vi
muốn biểu hiện. Sự tự nhận thức giúp chúng ta hiểu mình đang ở đâu, muốn đi đâu
để sẵn sàng thay đổi nhằm đến được nơi cần đến. Không có sự tự nhận thức, các
cảm xúc có thể che mắt chúng ta, khiến ta trở thành người mà mình không muốn.
Nếu hiểu cảm xúc và suy nghĩ của mình, chúng ta có thể lựa chọn cách hành động,
hoặc phản ứng trong một tình huống nào đó, hoặc với một người nào đó. Sự lựa
chọn này trở thành sức mạnh, một sức mạnh nội tại không ai có thể lấy đi. Mặt
khác, tự nhận thức cũng giúp cá nhân nhận rõ mình có những điểm yếu nào để có
thể khắc phục kịp thời. Đồng thời, cá nhân không tự mình đẩy bản thân vào những
thế yếu, theo đuổi những cái viển vông, không thực tế và không phù hợp với năng
lực hiện có của mình.
Ngoài ra, tự nhận thức cũng cho phép cá nhân hiểu về người khác, cách họ cảm
nhận về mình cũng như những thái độ và phản hồi của mình đối với người khác.
Thông qua “tấm gương” là những cá nhân khác để mỗi người hiểu sâu sắc hơn về
mình và có lối hành xử phù hợp với những cá nhân khác.
[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 6

khi đứa trẻ bắt đầu phát triển thì chúng đã bắt đầu quá trình tìm hiểu mình là
ai, và cứ thế suốt cuộc đời chúng ta tiếp tục xác định và thể hiện bản sắc cá
nhân của mình. Và cách nhận thức về bản thân cũng thay đổi ở mỗi giai đoạn,
thời kỳ khác nhau.
Ví dụ: khi còn nhỏ có thể ta cho rằng ta thông minh vì mọi người quanh ta
đều nâng niu, cưng chiều và khen ngợi ta thông minh. Khi đi học ta lại nghĩ ta
là người ngu đần vì thầy giáo ta luôn cho rằng ta không thông minh. Như vậy,
tự nhận thức bản thân ta cũng có thay đổi chứ không giữ nguyên như vậy
hoài.
3. Tự nhận thức chịu ảnh hưởng những đánh giá từ bên ngoài
[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 7 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
Ta thường biết mình qua sự phản ảnh của những người khác xung quanh
như gia đình, bạn bè, họ hàng, thầy cô… Qua đó, ta có được hình ảnh của bản
thân. Những cách nhìn nhận và đánh giá từ bên ngoài này phụ thuộc vào quan
điểm riêng của họ. Từ khi sinh ra và lớn lên, ta luôn tương tác với mọi người
khác. Qua đó, ta học cách người khác nhìn ta như thế nào và ta mang những
quan niệm của họ vào trong chính bản thân ta. Quá trình này thường bắt đầu
từ trong gia đình khi ta học cách cha mẹ ta, anh em ta, người thân họ hàng của
ta nhìn ta, quan niệm về ta như thế nào. Khi lớn lên, đi học, ta tương tác với

tạo nên những thay đổi tích cực cho chính bản thân. Đồng thời, tự nhận thức cho
phép ta hiểu rõ người khác, cách thức họ cảm nhận về bản thân ta, từ đó, giúp ta
nâng cao kỹ năng hợp tác và làm việc nhóm.
Như vậy, nhận thức bản thân là một đòi hỏi chuyên nghiệp đối với những nghề
mà đối tượng tiếp xúc và giúp đỡ là con người. Như một tác giả nói “nhân cách
của những người này chính là công cụ làm việc của họ” Nếu công cụ của người
thợ mộc là cái bào, của anh kỹ sư là máy móc thì công cụ của công tác xã hội
(CTXH) chính là nhân cách, là phẩm chất con người của NVCTXH 3.
Do đó, NVCTXH cần có năng lực tự nhận thức ở mức độ cao. Nếu không có
khả năng này, nhân viên xã hội sẽ không thể khách quan đủ khi làm việc với thân
chủ và sẽ áp đặt những ý muốn của mình lên thân chủ.
Ví dụ: Nếu NVCTXH có thói quen độc tài bao biện thì thường hay áp đặt thân
chủ, nếu có xu hướng nói nhiều thì khó khăn trong việc lắng nghe và giữ bí mật
của thân chủ, nếu không thật nhạy bén về chính mình thì rất dễ vi phạm sự tôn
trọng của thân chủ.
Ngoài ra, việc nhận ra rằng sự tự nhận thức không cố định mà có thể thay đổi
tùy theo hoàn cảnh nên NVCTXH hoàn toàn có thể giúp cho thân chủ của mình có
được kỹ năng tự nhận thức.

3
Nguyễn Thị Oanh
[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 9 T
ự nhận thức

[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 10 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
quá giới hạn khả năng cá nhân, thì NVCTXH chuyển giao trường hợp đang thụ lý
cho NVCTXH khác giúp đỡ.
Tự nhận thức về bản thân là một trong những nguyên tắc không thể thiếu
được đối với NVCTXH. Nó giúp NVCTXH biết giới hạn về quyền lực của mình
và có ý thức hoàn thiện bản thân để thực hiện tốt nhiệm vụ được giao phó. Việc
nhận thức về bản thân NVCTXH còn đảm bảo cho lợi ích cũng như quyền lợi
của thân chủ trong trường hợp vấn đề vượt quá khả năng của NVCTXH và cần
chuyển tuyến. Việc ý thức được yếu tố này giúp cho NVCTXH trung thực trong
công việc, trung thực với khả năng của bản thân.
Đồng thời, NVCTXH phải có khả năng nắm bắt suy nghĩ của mình, cảm xúc
của thân chủ, mà không để cho các cảm xúc này chi phối quá trình suy nghĩ của
mình. Vì thế, nếu có thể, NVCTXH nên duy trì một mức độ khoảng cách nhất
định, bên cạnh sự đồng cảm và mức độ cảm xúc nào đó để có thể giúp thân chủ
giải quyết vấn đề một cách khách quan và lập kế hoạch một cách thực tế.
Tóm lại, việc nhận thức và chấp nhận bản thân của NVCTXH bao gồm:
-
Hiểu biết bản thân: Biết rõ thể lý, cảm xúc, tình cảm, năng lực (kiến thức, kỹ
năng) thái độ, hành vi, kể cả những mặt mạnh lẫn hạn chế.

hạn chế của bản thân.
Tóm lại, trong CTXH thực hành, đặc biệt là khi làm việc với cá nhân thì mối
quan hệ giữa thân chủ và NVCTXH là một thành phần quan trọng của quá trình
giúp đỡ và mối quan hệ này là một sự chuyên nghiệp. Do đó, người NVCTXH
cần có sự ý thức và kỷ luật của việc tự nhận thức bản thân khi làm việc với thân
chủ với tư cách là người cung cấp dịch vụ.
III. NỘI DUNG TỰ NHẬN THỨC TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI THÂN CHỦ
Khi làm việc với thân chủ với tư cách là người cung cấp dịch vụ, vì thế,
NVCTXH không chỉ ý thức bản thân mình mà còn phải giúp thân chủ của mình
cũng có được kỹ năng tự nhận thức này. Nhận thức về bản thân và ý thức giá trị
bản thân không cố định, mà có thể thay đổi nếu đối tượng gặp môi trường tốt
và nhất là gặp người biết cách đối xử hay được sự giúp đỡ của các nhà tâm lý,
các NVCTXH, do đó vai trò của NVCTXH là quan trọng. Những thân chủ là
người rơi vào tệ nạn xã hội thường có một hình ảnh tiêu cực về bản thân, nếu
đến một trung tâm phục hồi mà được nhân viên đối xử với sự tin tưởng và tôn
trọng, được khuyến khích để khắc phục yếu kém và phát huy tiềm năng thì dần
họ có thể thay đổi hình ảnh về bản thân mà họ có.
NVCTXH phải nhận ra và tin vào khả năng của thân chủ, giá trị bản thân của
thân chủ để, từ đó, không áp đặt ý nghĩ của mình lên thân chủ, hay có cái nhìn
thương hại, ban ơn, làm thay cho thân chủ.
Cụ thể, khi làm việc với thân chủ đòi hỏi NVCTXH cần có sự tự nhận thức
như:
- Biết được khi nào tôi đồng hoá/ quá thấu cảm với thân chủ.
-
Nhận biết và chấp nhận những lĩnh vực dễ bị tổn thương và những vấn đề mà
NVCTXH không giải quyết được.
-
Luôn kiểm soát lời nói, cử chỉ hành vi thể hiện với thân chủ để biết được
những biểu hiện quá mức thân thiện hoặc luôn nhắc nhớ lại những quy định
của nghề.

vấn.
Ví dụ: nếu NVCTXH đánh giá thấp và gay gắt hành vi bạo lực thì khi
tham vấn cho nam thân chủ cần ý thức, không để những suy nghĩ này
ảnh hưởng tới việc ứng xử của mình với thân chủ.
-
Đặt ra các mục tiêu chuyên ngiệp dựa trên kiến thức, kỹ năng, thế mạnh và
hạn chế của bản thân.

[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 13 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
PHỤ LỤC
Cửa sổ JOHARI (Joe luft & Harry Ingham)

Mỗi người chúng ta là mộ kho báu, một phần đã được lộ ra, một phần chưa lộ ra.
Joe Luft và Harry Ingham đã vẽ ra một cửa sổ giúp chúng ta hiểu:
-
Chúng ta có thể trưởng thành như thế nào trong việc tự nhận biết chính
mình.
-
Làm sao chúng ta có thể xây dựng mối quan hệ làm việc tin tưởng hơn

phá
Người khác
biết
Người khác
không biết
Hỏi
Nói
[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 14 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
Mình chia sẻ cho người khác
biết

[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 15 T

Choices: Developing Your Self-Awareness.

[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 16 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI

PHỤ LỤC
ĐẠI BÀNG GÀ
Ngày xưa, có một ngọn núi lớn, bên sườn núi có một tổ chim đại bàng. Trong
tổ có bốn quả trứng lớn. Một trận động đất xảy ra làm rung chuyển ngọn núi, một quả
trứng đại bàng lăn xuống và rơi vào một trại gà dưới chân núi. Một con gà mái tình
nguyện ấp quả trứng lớn ấy.

Một ngày kia, trứng nở ra một chú đại bàng con xinh đẹp, nhưng buồn thay chú
chim nhỏ được nuôi lớn như một con gà. Chẳng bao lâu sau, đại bàng cũng tin nó chỉ

Ông chủ cửa hàng bán thú nuôi mang tấm biển “Tại đây bán chó con” lên cửa
ra vào. Một cậu bé xuất hiện bên dưới tấm biển hỏi:
-
Ông định bán những chú chó con này giá bao nhiêu ạ?“
-
Cũng tùy, từ 30 - 50 đô la cháu ạ
Cậu bé thò tay vào túi móc ra một ít tiền lẻ:
-
Cháu có 2 đô la và 37 xu. Ông cho phép cháu ngắm chúng nhé.
Người chủ tiệm mỉm cười, huýt sáo ra hiệu. 5 chú chó lơn tơn chạy ra.
Có một con chậm chạp theo sau. Ngay lập tức, cậu bé chỉ vào chú chó
nhỏ khập khiễng: “Con chó nhỏ ấy làm sao thế ạ?'
-
Bác sĩ thú y bảo xuơng chậu của nó bị khuyếm khuyết nên phải khập
khiễng què quặt suốt đời.
-
Đây là con chó cháu muốn mua Cậu bé tỏ vẻ thích thú.
-
Không, ta nghĩ cháu không muốn mua nó đâu. Còn nếu cháu thật sự
thích nó thì ta sẽ tặng cho cháu.
Cậu bé hơi bối rối. Nhìn thẳng vào mắt ông chủ cửa hàng rồi chìa tay đáp:
-
Cháu không muốn được ông tặng. Nó cũng đáng giá như những con chó
khác và cháu sẽ trả đủ tiền cho ông. Đây là 2 đô la 37 xu và cháu sẽ đưa
ông thêm 50 xu mỗi tháng đến khi nào đủ tiền
-
Cháu không muốn mua con chó này đâu. Nó sẽ không thể chạy nhảy vui
đùa với cháu như những con chó con khác - người chủ tỏ vẻ phản đối.
Cậu bé lặng lẽ với tay kéo ống quần lên để lộ chiếc chân trái bị teo cơ đang được nâng
giữ bằng một khung kim loại. Nó nhìn lên người chủ dịu dàng đáp:

đã chẳng để ý thấy chỉ có hoa mọc trên đường đi bên phía của con à? Đó là vì ta vẫn
luôn biết khuyết điểm của con nên ta đã gieo hạt hoa dọc đường bên phía của con, và
mỗi ngày trên đường mình đi về, con đã tưới nước cho chúng nó… Hai năm nay, ta
vẫn luôn hái được mấy bông hoa đẹp để chưng trên bàn. Nếu mà con không phải là
con y như thế này, thì trong nhà đâu có được trang hoàng đẹp đẽ như vậy?"
Mỗi người trong chúng ta đều có những khuyết điểm riêng biệt. Ai cũng đều là
chiếc "Bình nứt" cả. Nhưng chính các vết nứt và khuyết điểm đó của từng người trong
chúng ta mới khiến cho đời sống chung của chúng ta, trở nên thú vị và làm chúng ta
thỏa mãn. Chúng ta phải chấp nhận cá tính của từng người trong cuộc sống, và tìm
cho ra cái tốt trong họ. Vạn hạnh cho tất cả các bạn "BÌNH NỨT" của tôi . [Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 19 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
BIẾN HẠN CHẾ THÀNH ƯU ĐIỂM

Judo, 10 tuổi, bị mất cánh tay trái trong một tai nạn ôtô. Cậu quyết định học võ và cậu
bé bắt đầu những bài học đầu tiên với một võ sư già người Nhật. Cậu bé đã làm rất tốt,
vì vậy cậu không hiểu sao, trong ba tháng học, thầy giáo chỉ dạy cậu đúng một thế duy
nhất.

Trang 20 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
mỗi một miếng võ?”

“Con thắng vì hai lý do,” người thầy trả lời. “Thứ nhất, con hầu như đã nắm được một
trong những thế vật khó nhất của Judo. Và thứ hai, cách duy nhất để đối thủ có thể
phòng vệ khỏi miếng võ ấy là phải tóm được cánh tay trái của con.”

Điểm yếu lớn nhất của cậu bé đã trở thành điểm mạnh nhất của cậu! [Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 21 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
Phân loại Tính Cách Jung Myers-Briggs (MBTI)

[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 22 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
nội)
Mỗi người đều có 2 biểu hiện: Hướng ngoại - hướng về thế giới bên ngoài gồm các
hoạt động, con người, đồ vật Hướng nội - hướng vào nội tâm, bao gồm ý nghĩ, tư
tưởng, trí tưởng tượng. Đây là 2 mặt đối lập nhưng bổ sung lẫn nhau. Tuy nhiên, một
mặt sẽ chiếm ưu thế trong việc phát triển tính cách và ảnh hưởng đển cách ứng xử
Các đặc điểm của nhóm Extraverted:

Hành động trước hết, suy nghĩ và cân
nhắc sau

Cảm thấy khổ sở nếu bị cách ly với
thế giới bên ngoài

Hứng thú với con người, sự việc xung
quanh
 Quảng giao, thích tiếp xúc với nhiều
người
Nếu đây là các đặc điểm của bạn thì chữ

Các đặc điểm của nhóm iNtuition:

Hay nghĩ đến tương lai

Sử dụng trí tưởng tượng, hay sáng tạo
[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 23 T
ự nhận thứcSDRC - CFSI
tế

Có trí nhớ tốt về các chi tiết của
những sự kiện trong quá khứ

Giỏi áp dụng kinh nghiệm

Thích các thông tin rõ ràng, chắc
chắn; không thích phỏng đoán hoặc
những sự việc không rõ ràng
Nếu đây là các đặc điểm của bạn thì chữ
cái thứ 2 trong MBTI của bạn là S
ra những khả năng mới

nhiên trong mối quan hệ giữa người
với người.
Nếu đây là các đặc điểm của bạn thì chữ
cái thứ 3 trong MBTI của bạn là T
Các đặc điểm của nhóm Feeling:

Xem xét cảm giác cá nhân và ảnh
hưởng đến người khác trước khi đưa ra
quyết định

Một cách tự nhiên, dễ xúc động trước
nhu cầu hay phản ứng của người khác.


Tìm kiếm sự nhất trí hay ý kiến của đa
số
 Khó xử khi có xung đột
Nếu đây là các đặc điểm của bạn thì chữ
cái thứ 3 trong MBTI của bạn là F
Tiêu chí 4 - Cách thức hành động: Judging (Nguyên tắc)/Perceiving (Linh hoạt):
[Type text]

Dự án “Nâng cao năng lực cho NVXH cơ sở ở Tp.HCM” – tháng 6/2012

Trang 24 T
ự nhận thức


 Chịu sức ép tốt, vẫn làm việc tốt khi
sắp hết thời hạn

Tìm cách tránh né cam kết nếu nó ảnh
hưởng đến sự linh động, tự do và
phong phú.
Nếu đây là các đặc điểm của bạn thì chữ
cái thứ 4 trong MBTI của bạn là P

NỘI DUNG 72 CÂU TRẮC NGHIỆM
STT Câu hỏi Đúng

Sai
1)

Không bao giờ trễ hẹn2)

Thích làm những việc linh động và nhanh nhẹn

3)

Thích mở rộng mối quan hệ

4)

Thấy hình ảnh đời sống mình trong những buổi diễn hay
phim ảnh.