Bài tập lớn môn Xã hội học
A.ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, thái độ có tính chất
phán xét, đánh giá của các nhóm xã hội nói chung trước những vấn đề mang tính
thời sự, có liên quan tới lợi ích chung, thu hút sự quan tâm của nhiều người và
được thể hiện trong nhận định hoặc hành động thực tiễn của họ. Và để hình thành
nên một dư luận xã hội thì nó thường phải trải qua các bước hay các giai đoạn khác
nhau. Chúng ta sẽ cùng tìm hiều về các bước hình thành nên dư luận xã hội và các
yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành của nó. Từ đó có thể phần nào thấy được ý
nghĩa của dư luận xã hội đối với lĩnh vực pháp luật.
B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I.CÁC BƯỚC HÌNH THÀNH DƯ LUẬN XÃ HỘI
Trong điều kiện bình thường quá trình hình thành dư luận xã hội có thể chia
thành các bước sau:
1.Giai đoạn hình thành thuộc ý thức cá nhân
Các cá nhân trong cộng đồng xã hội được tiếp xúc, làm quen, đuợc trực tiếp
chứng kiến hoặc nghe kể lại về các sự việc, sự kiện, hiện tượng xảy ra trong xã hội.
Họ tìm kiếm, sưu tập thêm các thông tin, trao đổi với nhau về nó, từ đó nảy sinh
các suy nghĩ, tình cảm, ý kiến bước đầu về nội dung, tính chất của các sự việc, sự
kiện. Nhưng lúc này, các suy nghĩ, tình cảm, ý kiến bước đầu là thuộc về mỗi
nguời, thuộc lình vực ý thức cá nhân.
2.Giai đoạn trao đổi thông tin giữa mọi nguời
Các ý kiến cá nhân được trao đổi, chia sẻ, bàn luận với nhau trong nhóm xã hội.
Cơ sở cho quá trình thảo luận này là lợi ích chung của cả nhóm và hệ thống các giá
trị, chuẩn mực xã hội đang chi phối các khuôn mẫu tư duy và khuôn mẫu hành vi
của các thành viên trong nhóm. Thông qua quá trình trao đổi, bàn luận các suy
nghĩ, các ý kiến xung quanh đối tượng của dư luận mà ý kiến đã được trao đổi,
chuyển dần từ lĩnh vực ý thức cá nhân sang lĩnh vực ý thức xã hội.
3.Giai đoạn tranh luận có tính chất tập thể về các vấn đề quan trọng
Ở giai đoạn này, các thông tin, vấn đề không quan trọng, không phù hợp hoặc
những thông tin nhiễu về đối tượng sẽ bị lược bỏ. Các nhóm trao đổi, tranh luận

trong xã hội là một điều kiện tiên quyết cho việc hình thành dư luận xã hội. Không
phải sự việc, sự kiện nào cũng thu hút được sự quan tâm, chú ý hay gây tranh luận
cho tất cả các nhóm xã hội khác nhau trong xã hội. Sở dĩ như vậy là do thiếu các
2
Bài tập lớn môn Xã hội học
thông tin về sự việc, sự kiện. Các cá nhân hay nhóm xã hội nếu không được tiếp
nhận thông tin thì không thể có bất cứ ý kiến chủ động nào. Hoặc có những cá
nhân hay nhóm xã hội sẽ rút ra khỏi các cuộc thảo luận khi phát hiện ra rằng lợi ích
của họ không có quan hệ gì với vấn đề đang diễn ra. Do đó cần có cách nhịn nhận
và hoạt động thực tế nghiêm túc đề đảm bảo cung cấp thông tin một cách rộng rãi
tới đông đảo các tầng lớp nhân dân.
II.CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH DƯ LUẬN XÃ HỘI
Sự hình thành dư luận xã hội phụ thuộc vào nhiều điều kiện, yếu tố khác nhau,
cả chủ quan và khách quan về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, trình độ nhận
thức…
Dưới đây là những yếu tố chính tác động đến sự hình thành dư luận xã hội:
1.Tính chất của các sự việc, sự kiện, hiện tượng xã hội, quá trình xã hội đang
diễn ra trong xã hội
Thực tế xã hội luôn diễn ra đa dạng, phong phú và phức tạp với nhiều sự việc,
sự kiện, hiện tượng xã hội hay quá trình xã hội khác nhau. Dư luận xã hội là hiện
tượng tinh thần phản ánh tồn tại xã hội. Sự phản ánh đó phụ thuộc vào quy mô,
cường độ và tính chất của sự việc, hiện tượng xã hội; đồng thời phụ thuộc vào ý
nghĩa của chúng đối với các nhu cầu lợi ích về vật chất hay tinh thần của cộng
động người mang dư luận. Khuynh hướng chung trong các ý kiến đánh giá và thái
độ của công chúng là bày tỏ tán thành, ủng hộ đối với sự việc, sự kiện phù hợp với
các nhu cầu, lợi ích của mình và lên tiếng phê phán với những sự việc, sự kiện xâm
hại tới lợi ích của họ.
Trong thực tế xã hội có những sự việc, sự kiện xảy ra ban đầu chỉ ảnh hường tới
lợi ích của nhóm xã hội nhất định. Nhưng sự phát triển tiếp theo đã cho thấy sự
liên quan tới lợi ích của các nhóm xã hội khác. Trong bối cảnh đó, các nhóm xã hội

-Các phương tiện thông tin đại chúng là diễn đàn ngôn luận công khai: ngày nay
trình độ dân trí của người dân được nâng cao. Các tầng lớp nhân dân cũng ngày
càng tham gia rộng rãi hơn và đời sống chính trị xã hội của đất nước. Trong bối
cảnh đó, các phương tiện thông tin đại chúng có trách nhiệm truyền tải thông tin về
các ý kiến phán xét, đánh giá, thái độ của công chúng với các sự kiện, hiện tượng,
diễn ra trong đời sống xã hội.
4
Bài tập lớn môn Xã hội học
Các phương tiện thông tin đại chúng điều chỉnh, định hướng sự phát triển của dư
luận xã hội: hệ thống truyền thông đại chúng phải dành phần thích đáng cho việc
đăng tải các thông tin đã được kiểm chứng chính thức và mang tính định hướng
xây dựng. Đặc biệt, khi các sự việc, sự kiện diễn ra và có tầm quan trọng đến lợi
ích của đất nước, của dân tộc, đụng chạm đến các giá trị chuẩn mực cơ bản khi đó
định hướng thông tin phải phản ánh được quan điêm của Đảng và Nhà nước, ý kiến
chính thức của các cơ quan chức năng và phản ánh được sự phán xét, đánh giá
chung của xã hội.
4.Những nhân tố thuộc về tâm lý xã hội
Trạng thái tâm lý xã hội thường biểu hiện ở nhiều nhân tố như thói quen, nếp
sống, ý chí, tâm trạng hay tình cảm của nhóm xã hội, cộng đồng người đã được
hình thành do ảnh hưởng trực tiếp của các điều kiện sống, lao động, sinh hoạt hằng
ngày hoặc do tác động của công tác tuyên truyền giáo dục. Tùy từng thời điểm
nhất định tâm trạng của con người có thề được thể hiện ở các trạng thái khác nhau,
thậm chí đối lập nhau như hưng phấn hoặc ức chế, lạc quan hoặc bi quan, hi vọng
hoặc thất vọng…khi con người đang ở tâm trạng phấn chấn, hồ hởi thì nội dung
phán xét về sự việc, hiện tượng xã hội sẽ có những khía cạnh khác với khi đang ở
trong tâm trạng bi quan, chán nản. Những nếp nghĩ bảo thủ, di sản của quá khứ
cũng có thể ảnh hưởng tới sự hình thành của dư luận xã hội nếu không có sự định
hướng đúng đắn.
5.Hoàn cảnh sinh hoạt chính trị - xã hội
Mức độ dân chủ hóa đời sống xã hội, khả năng và sự tham gia thực tế của người