1

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài (Luận văn, trang 1)
Mặc dù nền GD - ĐT nước ta đã đạt được những thành
tựu quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển, nhưng GD
- ĐT nước ta vẫn còn yếu về chất lượng. Nó được biểu hiện ở sự
chênh lệch về trình độ so với các nước trong khu vực và thế giới,
mặt khác chưa đáp ứng được yêu cầu của các ngành nghề trong
xã hội. Học sinh, sinh viên tốt nghiệp còn hạn chế về năng lực tư
duy sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng thích ứng với nghề
nghiệp và khả năng tự lập nghiệp còn nhiều hạn chế. Những yếu
kém này được bắt nguồn từ hoạt động dạy và học ở trong nhà
trường. Vì thế để nâng cao chất lượng giáo dục ở nước ta cần thiết
phải có sự thay đổi quan điểm về cách dạy và học.
Là một GV giảng dạy trong ngành Cơ khí động lực, nhận
thấy được tầm quan trọng nhất của mỗi một quá trình dạy học đó
là phải hướng vào việc chuẩn bị cho người học sớm thích ứng
với đời sống xã hội, hòa nhập và phát triển cộng đồng, tôn
trọng nhu cầu, lợi ích, tiềm năng của người học, …. Từ đó phát
triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, kỹ năng
nghiên cứu khoa học và ứng dụng khoa học vào thực tiễn sản
xuất. Do đó, người nghiên cứu đã mạnh dạn chọn đề tài: “Vận
dụng các phương pháp dạy học tích cực theo quan điểm lấy
người học làm trung tâm trong dạy học môn Thực tập Trang
bị điện ô tô tại Trường Đại học Trần Đại Nghĩa”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Tìm hiểu cơ sở lí luận và thực tiễn để nắm được bản chất,
đặc trưng của quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, từ
đó vận dụng các phương pháp dạy học tích cực theo quan điểm

Thực tập Trang bị điện ô tô được triển khai một cách khoa học,
hiện đại, hợp lý thì sẽ góp phần:
- Nâng cao tính tích cực, tự giác, sáng tạo, suy nghĩ độc
lập và tự học của người học.
- Nâng cao năng lực giải quyết vấn đề, tình huống phức
tạp cho người học.
- Phát triển được các năng lực chuyên môn, năng lực xã
hội và năng lực cá thể ở người học, đáp ứng yêu cầu nâng cao
trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho sinh viên, đồng thời nâng cao
chất lượng dạy và học môn này tại trường ĐH Trần Đại Nghĩa.
6. Phạm vi nghiên cứu

3
Trong Luận văn tốt nghiệp của mình, tác giả chỉ tập trung
nghiên cứu và vận dụng một số các phương pháp dạy học tích cực
theo quan điểm lấy người học làm trung tâm vào dạy học thực
nghiệm cho ba bài trong chương trình môn học “Thực tập Trang
bị điện ô tô” trình độ Cao đẳng kỹ thuật tại trường ĐH Trần Đại
Nghĩa.
7. Phương pháp nghiên cứu (Luận văn, trang 5)
7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận
7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
8. Giá trị của đề tài
Đề tài sẽ góp phần phát triển quan điểm dạy học lấy
người học làm trung tâm ở bậc cao đẳng, đại học với các điểm
mới sau:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận để triển khai dạy học theo
quan điểm lấy người học làm trung tâm đối với môn học “Thực
tập Trang bị điện ô tô” nói riêng và các môn học khác nói chung.
- Xây dựng hệ PPDH tích cực theo quan điểm lấy người

1.1.2 Tình hình áp dụng quan điểm dạy học lấy người
học làm trung tâm trên thế giới và tại Việt Nam (Luận văn, trang
14)
1.2 Cách tiếp cận dạy học theo quan điểm lấy người học làm
trung tâm (Luận văn, trang 18)
Những năm gần đây các tài liệu giáo dục và dạy học
trong nước và nước ngoài bàn nhiều tới việc chuyển từ quan điểm
dạy học lấy GV làm trung tâm sang quan điểm dạy học lấy HS
làm trung tâm.

5
Bảng 1.1: So sánh đặc trưng của quan điểm dạy học với
giáo viên làm trung tâm và quan điểm dạy học với người học làm
trung tâm

Dạy học với giáo viên
làm trung tâm
Dạy học với người học làm
trung tâm
Mục tiêu
Truyền đạt hết
những kiến thức đã qui
định trong chương trình
và sách giáo khoa, chú
trọng khả năng và lợi
ích của người dạy.
Hướng vào việc chuẩn bị
cho người học sớm thích
ứng với đời sống xã hội, hòa
nhập và phát triển cộng

hành động của cộng đồng
“từ học đến biết làm, muốn
làm và cuối cùng muốn tồn
tại phát triển như nhân cách
một con người lao động tự
chủ, năng động, sáng tạo”.
- Dạy cái mà trò cần và
XH đòi hỏi.
- Diễn tiến theo 5 chiều:
GV-HS, HS-GV, HS-HS,
HS-XH, XH- HS
- Lời thầy và sách vở chỉ
để tham khảo, có thể biến
đổi.

- Học trò được khuyến
khích và được kích lệ có ý
tưởng riêng, cách làm riêng.

6
Phương pháp dạy học
- Phương pháp chủ
yếu là thuyết trình
giảng giải, thầy nói trò
ghi.
-
GV lo trình bày
cặn kẽ nội dung bài
học, tranh thủ truyền
thụ vốn hiểu biết và
- HS được rèn luyện về
phương pháp tự học, rèn
luyện phương pháp nghiên
cứu. - Giáo án được thiết kế
theo kiểu phân nhánh, GV
quan tâm vận dụng vốn hiểu
biết và kinh nghiệm của
từng cá nhân và của tập thể
HS để xây dựng bài học.
- Những dự kiến của GV
được tập trung chủ yếu vào
các hoạt động của HS và
cách tổ chức các hoạt động
đó, khả năng diễn biến các
hoạt động của HS.
- Thực hiện giờ học phân
hóa theo trình độ và năng
lực của HS, tạo điều kiện
thuận lợi cho sự bộc lộ và
phát triển tiềm năng của
mỗi em.

7
Hình thức
tổ chức dạy học

từng phần trong chương
trình học tập.
- Chú trọng bổ khuyết
những mặt chưa đạt được so
với mục tiêu trước khi bước
vào một phần mới của
chương trình.
1.2.1 Xác định thuật ngữ (Luận văn, trang 21)
1.2.2 Thế nào là dạy học theo quan điểm “lấy người học
làm trung tâm” (Luận văn, trang 22)
Dạy học với người học làm trung tâm là một cách thức
dựa trên nguyên tắc kích thích sự ham hiểu biết của học trò, từ đó
người thầy sẽ đáp ứng xoay quanh các câu hỏi và vấn đề trò gặp
phải, trò đóng vai trò chủ động trong việc tiếp cận tri thức, học
những gì mình muốn tiếp thu.

1.2.3 Đặc điểm mô hình dạy học theo quan điểm lấy
người học làm trung tâm (Luận văn, trang 23)
1.2.4 Các nguyên tắc dạy học theo quan điểm lấy người
học làm trung tâm (Luận văn, trang 27)
Một quá trình dạy học khi tiến hành theo quan điểm dạy
học lấy người học làm trung tâm, ngoài việc đảm bảo tính lô gic và
tính trình tự của các thành tố trong quá trình dạy học như: mục tiêu,
nội dung, phương pháp, còn cần phải theo sát 14 nguyên tắc.

1.2.5 Bản chất của MHDH theo quan điểm lấy người
học làm trung tâm (Luận văn, trang 28)

8
1.2.6 Hoạt động của GV và HS trong MHDH theo quan

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Quan điểm dạy học “lấy người học làm trung tâm” là một
xu hướng tất yếu do lịch sử đặt ra. Đặt người học vào vị trí trung
tâm của quá trình dạy học, xem cá nhân người học - với những
phẩm chất và năng lực riêng của mỗi người - vừa là chủ thể, vừa
là mục đích của quá trình đó, phấn đấu tiến tới cá thể hóa quá
trình học tập với sự trợ giúp của các phương tiện, thiết bị hiện đại
để cho tiềm năng của mỗi học sinh được phát triển tối ưu, góp
phần có hiệu quả vào xây dựng cuộc sống có chất lượng cho cá
nhân, gia đình và xã hội. Đó chính là cốt lõi tinh thần nhân văn
trong dạy học lấy người học làm trung tâm. Đây là một công việc
khó khăn và lâu dài, đòi hỏi sự hoạt động mạnh mẽ, có sự phối
hợp đồng bộ của tất cả các cấp, ban, ngành và đội ngũ giáo viên.
Giải quyết tốt vấn đề dạy học lấy người học làm trung tâm sẽ
nâng cao được chất lượng và hiệu quả giáo dục, thúc đẩy quá
trình học tập của học sinh dẫn tới giải quyết tốt vấn đề đầu ra, đáp
ứng được nhu cầu cần thiết của xã hội.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu và áp dụng các
phương pháp dạy học tích cực theo quan điểm lấy người học là
trung tâm vào quá trình giảng dạy các môn học nói chung và môn
Thực tập Trang bị điện ô tô nói riêng là vấn đề có tầm quan trọng
đặc biệt.
Có nhiều phương pháp và cách thức tổ chức dạy học tích
cực nhằm phát huy tính chủ động, độc lập và sáng tạo của người
học, điều đó có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới phương pháp
dạy học. Trong khuôn khổ bài viết này, người nghiên cứu cũng
mới chỉ nêu ra một vài phương pháp dạy học tích cực mà bản thân
nhận thấy đủ cơ sở lý luận để vận dụng trong giảng dạy môn
Thực tập Trang bị điện ô tô tại trường Đại học Trần Đại Nghĩa.

(2)Về mức độ sử dụng các PPDH của GV
(3) Về vận dụng quan điểm dạy học LNHLTT trong dạy
học môn Thực tập Trang bị điện ô tô
2.5.2 Đối với giáo viên đã và đang giảng dạy ngành ô tô
tại trường (Luận văn, trang 81)

11
Sau khi gửi đi 21 phiếu thăm dò, thu về được 21 phiếu
hoàn toàn hợp lệ. Kết quả khảo sát thể hiện các nội dung như sau:
(1) Những nhận xét, đánh giá chung của GV về thực
trạng dạy và học môn Thực tập Trang bị điện ô tô
(2) Về mức độ sử dụng các PPDH, các KTDH và khả
năng sư phạm nghề của GV giảng dạy môn học Thực tập Trang
bị điện ô tô
(3) Về vận dụng quan điểm dạy học lấy người học làm
trung tâm trong dạy học môn Thực tập Trang bị điện ô tô

12
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Trong chương 2, tác giả đã trình bày tổng quan về trường
Đại học Trần Đại Nghĩa, giới thiệu về các ngành nghề đào tạo,
chức năng, nhiệm vụ chuyên môn của nhà trường và giới thiệu
chương trình đào tạo Cử nhân ngành Công nghệ kỹ thuật ô tô.
Bên canh đó, để có thêm cơ sở thực tiễn góp phần định hướng cho
cách thực hiện của đề tài, người nghiên cứu đã tiến hành phân tích
cụ thể nội dung chương trình môn học Thực tập Trang bị điện ô
tô, khảo sát và đánh giá thực trạng việc dạy và học của GV và SV
cũng như đánh giá tình hình vận dụng các PPDH tích cực theo
quan điểm lấy người học làm trung tâm trong giảng dạy môn học

huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của sinh viên trong học tập
cho phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện dạy và học cụ thể. Tuân thủ
bản chất, nguyên tắc của quan điểm dạy học lấy người học làm
trung tâm làm và lấy đó làm cơ sở lựa chọn, kết hợp và vận dụng
đa dang các PPDH tích cực sẽ góp phần giải quyết có hiệu quả bài
toán nhân lực, đặc biệt là trong thời kì “dân số vàng” của đất
nước ta hiện nay.
Từ những cơ sở chương 1 và kết quả khảo sát, phân tích ở
chương 2, người nghiên cứu đã có thêm những cơ sở cho định
hướng tiếp theo của đề tài là: lựa chọn, vận dụng các phương
pháp dạy học tích cực theo quan điểm dạy học lấy người học làm
trung tâm trong dạy học môn Thực tập Trang bị điện ô tô và tiến
hành tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi
của hướng nghiên cứu mà tác giả đề xuất.

14
CHƯƠNG 3
VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC
THEO QUAN ĐIỂM LẤY NGƯỜI HỌC LÀM TRUNG
TÂM TRONG DẠY HỌC MÔN THỰC TẬP TRANG BỊ
ĐIỆN Ô TÔ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRẦN ĐẠI NGHĨA

3.1 Cơ sở và định hướng chung cho việc vận dụng các PPDH
theo quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm trong
dạy học môn Thực tập Trang bị điện ô tô tại trường Đại học
Trần Đại Nghĩa (Luận văn, trang 100)
Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn ở chương 1 và
chương 2, tác giả sẽ tiến hành các nội dung công việc cụ thể nhằm
định hướng cho việc vận dụng các PPDH tích cực theo quan điểm
dạy học lấy người học làm trung tâm trong dạy học môn Thực tập

- Về kiểm tra đánh giá: hình thức đánh giá của GV là sự
kết hợp của rất nhiều các yếu tố như: thao tác, qui trình, tác
phong, sản phẩm thực hiện, … và GV đã tạo điều kiện cho SV tự
đánh giá chính mình.
- Về việc vận dụng các PPDH theo quan điểm dạy học lấy
người học làm trung tâm: GV đã sử dụng hiệu quả và kết hợp linh
hoạt các PPDH tích cực, đã tạo được động cơ, hứng thú học tập
tốt cho SV trong giờ học, khuyến khích SV chủ động, tích cực
tham gia các hoạt động học tập như đặt câu hỏi, thảo luận nhóm,
phát biểu ý kiến, xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ theo yêu
cầu GV đặt ra, tạo điều kiện cho SV phát triển tư duy lôgic, khả
năng làm việc nhóm và có trách nhiệm với công việc được giao.
việc thực tế cho SV trong giờ học.
- Về tính khả thi: các giáo viên đều cho rằng dạy học theo
quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm bằng các PPDH
tích cực đối với môn Thực tập Trang bị điện ô tô nên được áp
dụng để tăng cường hiệu quả trong quá trình giảng dạy thực hành
và góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
3.7.1.2 Kết quả từ phiếu đánh khảo sát của sinh viên
a. Về mức độ hứng thú của SV khi học môn Thực tập
Trang bị điện ô tô
Bảng 3.3: Kết quả khảo sát về mức độ hứng thú của SV lớp ĐC
và lớp TN
Nội dung khảo sát
(câu 1)
Ý kiến đánh giá của sinh viên
Rất
hứng thú
Hứng
thú

lớp ĐC và lớp TN
Nội dung khảo sát
(câu 2)
Ý kiến đánh giá của sinh viên
Rất
tích cực
Tích cực
Tương
đối tích
cực
Không
tích cực
Lớp TN (CP
10521 - 36 SV)
19
(52,8%)
16
(44,4%)
1
(2,8%)
0
(0%)
Lớp ĐC (CP
09521 - 39 SV)
0
(0%)
9
(23,1%)
19
(48,7%)

Sau khi kết thúc dạy thực nghiệm, người nghiên cứu tổ
chức kiểm tra và chấm điểm trên cùng một đề và đáp án cho lớp
TN và lớp ĐC. Dựa trên kết quả về mặt điểm số các bài kiểm tra
của hai lớp ĐC và lớp TN, người nghiên cứu tiến hành tổng hợp
và xử lý các thông tin mang tính chất định lượng như sau:
a. Bài kiểm tra số 1 (Bài thực hành 1 và bài thực hành 2)
Bảng 3.10: So sánh các tham số đặc trưng về kết quả bài kiểm tra
số 1 giữa lớp đối chứng và thực nghiệm
LỚP
SỐ
HS
X

2
S

σ

V%
Lớp ĐC
39
6,1538
0,8994
0,9608
0,1561
Lớp TN
36
6,6944
0,7677
0,8886


19

Biểu đồ 3.8: Phân phối tần số điểm số bài kiểm tra số 2 của sinh
viên của lớp ĐC và TN sau thực nghiệm
3.7.3 Kiểm nghiệm giả thuyết
Kết quả kiểm nghiệm giả thuyết cho thấy có sự khác nhau
về kết quả điểm số trung bình giữa lớp thực nghiệm và lớp đối
chứng hay là việc triển khai dạy học theo quan điểm dạy học lấy
người học làm trung tâm các bằng phương pháp tích cực đạt kết
quả như mong muốn, góp phần nâng cao được chất lượng dạy học.

20
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

Kết quả thực nghiệm sư phạm đã chứng minh được tính
hiệu quả và tính khả thi khi vận dụng các phương pháp dạy học
tích cực theo quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm
trong dạy học môn Thực tập Trang bị điện ô tô. Việc vận dụng
các phương pháp dạy học tích cực giúp sinh viên không những
nắm vững kiến thức về mặt lý luận, thực tiễn mà còn giúp sinh
viên phát triển được năng lực tư duy tích cực, biết cách phát hiện
các tình huống trong hoạt động nghề nghiệp, biết cách giải quyết
các tình huống đó và khơi dậy ở người học năng lực tự học, tự
giải quyết vấn đề, tạo cơ sở cho người học hình thành khả năng
giải quyết các tình huống thực tiễn của nghề nghiệp. Duy trì và
giữ vững bản chất của quan điểm dạy học lấy người học làm
trung tâm trong suốt quá trình dạy học môn Thực tập Trang bị
điện ô tô, người nghiên cứu nhận thấy có một sự khác biệt rõ ràng
về biểu hiện sự tích cực tham gia các hoạt động học tập, ham học

học lấy người học làm trung tâm, phân tích và tổng hợp các
phương pháp, kỹ thuật dạy học theo quan điểm dạy học lấy người
học làm trung tâm, từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất đổi mới và
vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học môn
Thực tập Trang bị điện ô tô tại trường Đại học Trần Đại Nghĩa.
Triển khai dạy học theo quan điểm dạy học lấy người học
làm trung tâm bằng các phương pháp dạy học tích cực như: thuyết
trình, vấn đáp, thảo luận nhóm kết hợp với các phương pháp dạy
học giải quyết vấn đề, dạy thực hành 4 bước, dạy thực hành 6
bước, phiếu giảng dạy, … và vận dụng linh hoạt các kỹ thuật dạy
học tích cực.
Người nghiên cứu đã vận dụng triển khai dạy học theo
quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm vào việc thiết kế
ba bài giảng trong môn Thực tập Trang bị điện ô tô và tiến hành
thực nghiệm sư phạm trên 2 lớp gồm lớp thực nghiệm và lớp đối
chứng với tổng số 75 sinh viên, đồng thời phát phiếu thăm dò
nhằm đánh giá tác động của việc dạy học theo quan điểm dạy học
lấy người học làm trung tâm bằng những phương pháp dạy học
tích cực cho sinh viên và giáo viên dự giờ.
Kết quả nghiên cứu đã khẳng định tính khả thi và giá trị
của việc dạy học theo quan điểm dạy học lấy người học làm trung
tâm bằng các phương pháp dạy học tích cực, giúp sinh viên nâng
cao tính tích cực, tự giác, sáng tạo, suy nghĩ độc lập, nâng cao
năng lực giải quyết vấn đề, tình huống phức tạp, phát triển năng
lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực cá thể ở người
học và năng lực xã hội, góp phần nâng cao kết quả học tập
1.2 Tự nhận xét những đóng góp mới của đề tài
Đề tài đã làm rõ được những nội dung sau:

22

Đại Nghĩa với đối tượng chủ yếu là các GV và SV đang học tập
và giảng dạy tại trường, chưa khảo sát được nhiều SV đã tốt
nghiệp ra trường hay các doanh nghiệp sử dụng lao động, nên
việc nhận xét và đưa ra kết luận đánh giá về thực trạng việc dạy
học môn Thực tập Trang bị điện ô tô tại Trường Đại Học Trần
Đại Nghĩa vẫn chưa thật sự có tính khách quan cao.
- Tuy quá trình thực nghiệm sư phạm đã được triển khai
thực hiện và thu được những tác động tích cực và kết quả khả

23
quan về mặt điểm số nhưng việc thực nghiệm sư phạm mới chỉ
được áp dụng trên ba bài học trong môn Thực tập Trang bị điện ô
tô, vì vậy kết quả nghiên cứu chỉ mang tính chất tương đối.
1.3 Dự kiến hướng nghiên cứu mở rộng
Nếu điều kiện cho phép, đề tài sẽ phát triển theo hướng sau:
- Tiếp tục nghiên cứu, thiết kế giáo án, bài giảng cho toàn
bộ các bài học của môn Thực tập Trang bị điện ô tô theo quan
điểm dạy học lấy người học làm trung tâm.
- Đề xuất thay đổi và mềm hóa chương trình đào tạo để đa
dạng hóa các PPDH tích cực có thể được vận dụng vào trong
giảng dạy cũng như tạo cơ sở cho việc triển khai quan điểm dạy
học lấy người học làm trung tâm vào trong giảng dạy có hiệu quả
cao hơn.
- Đề xuất, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả việc
vận dụng quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm trong
quá trình giảng dạy.
- Triển khai và nhân rộng đề tài áp dụng cho tất cả các
môn học khác trong khoa Cơ khí động lực và trong dạy học các
môn học khác tại nhà trường.
2. Kiến nghị

- Giảng viên phải là người tiên phong trong việc đổi mới PPDH
tích cực, luôn có nhu cầu, ý thức đổi mới PPDH, có ý thức nâng cao
trình độ, liên tục cập nhật những thông tin mới, lý thuyết mới.
- Nghiên cứu quy trình, cách thức xây dựng một PPDH
tích cực cụ thể nào đó để có thể chuyển giao được.
- Trong quá trình dạy học, giảng viên cần giúp sinh viên
hình thành kỹ năng làm việc theo nhóm, làm việc độc lập và vận
dụng những tri thức có được vào rèn luyện, xử lý các tình huống
hướng vào hoạt động nghề nghiệp thực tế của sinh viên sau này.
- Trong quá trình đánh giá, kiểm tra, cần chú trọng phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và khả năng độc lập giải
quyết vấn đề hơn mức đòi hỏi tái hiện tri thức. Bên cạnh đó, nên
xem những nhận xét đánh giá của chính người học là cần thiết để
nâng cao hiệu quả giảng dạy môn học.
- Thường xuyên dự giờ, tổ chức hội ý với các đồng
nghiệp cùng chuyên môn để trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫn
nhau, đưa ra những ý kiến đóng góp về đổi mới phương pháp dạy
học để việc giảng dạy ngày càng hiệu quả hơn.