1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI TRUNG HỌC CƠ SỞ

2

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Bối cảnh của đề tài
Trường THCS Hồ Thầu nằm trên địa bàn xã Hồ Thầu huyện Tam Đường tỉnh Lai
Châu cách trung tâm huyện gần 10km, là một trong những vùng khó khăn của huyện, đời
sống kinh tế của nhân dân còn nghèo làn lạc hậu. Hầu hết các gia đình đều nhiều nhân
khẩu, chính vì vậy mà các em học sinh THCS là những lao động chính của gia đình. Mặt
khác các em còn bị lệ thuộc rất nhiều vào các hủ tục lạc hậu như “tảo hôn, trọng nam

thể nắm vững được nội dung toán học và phương pháp giải toán, từ đó vận dụng vào các
môn học khác nhất là các môn khoa học tự nhiên.
Dù trong thời đại nào, hay bất kỳ một quốc gia nào thì việc bồi dưỡng nhân tài
cũng được đặt lên hàng đầu. Từ đó đào tạo ra những con người năng động và sáng tạo, có
khả năng giải quyết và sử lý những vấn đề khó nhằm phục vụ cho lợi ích của huyện, của
tỉnh và của tổ quốc.
Đối với học sinh nói chung, việc học tập môn toán gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt
là học sinh ở vùng đặc biệt khó khăn của huyện Tam Đường tỉnh Lai Châu. Thông qua
cuộc khảo sát nhanh với câu hỏi: “Trong các môn học các em thích môn nào nhất?” đa số
các em đều trả lời: “Em thích nhất môn toán, nhưng môn toán khó lắm”. Chính vì vậy
nên số lượng học sinh học giỏi môn toán là rất ít, kết quả trong các kì thi học sinh giỏi
toán các cấp không cao.
Tuy nhiên để thực hiện được nhiệm vụ trọng tâm đó thì mỗi giáo viên phải tự học,
tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, tâm huyết, tình nguyện hiến dâng trí tuệ, công sức
nhằm tìm ra những thuận lợi và khó khăn, những phương pháp dạy học phù hợp với đặc
trưng của bộ môn, phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng hoàn cảnh, từng vùng và
từng miền. Và để phát huy được hết khả năng của học sinh ở vùng đặc biệt khó khăn
trong quá trình học và học giỏi toán trong khi đó đồng hành cùng các em chỉ là một
quyển vở ghi, một cái bút và không có một tài liệu gì hay một cuốn tham khảo hoặc nâng
cao nào ngoài sách giáo khoa, sách bài tập, thì “phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi
môn toán” đóng vai trò quyết định nên sự thành công của mỗi học sinh.
3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Phạm vi áp dụng của đề tài “phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn toán” dùng
cho bộ môn Toán cấp THCS, đề tài đi sâu vào phân tích khi giải một bài toán thì chọn
phương pháp giải nào cho phù hợp với từng học sinh, từng vùng miền (đặc biệt là dành
cho vùng đặc biệt khó khăn) để đạt kết quả cao nhất.
Đối tượng nghiên cứu là các em học sinh bậc THCS từ lớp 6 đến lớp 9.
4. Mục đích nghiên cứu
Đề tài giải quyết được hai khó khăn trong quá trình công tác:
4

5

Công việc này nói thì đơn giản nhưng thực hiện tốt ở trường vùng khó của huyện
Tam Đường tỉnh Lai Châu là rất kì công đối với mỗi giáo viên dạy toán, bồi dưỡng học
sinh giỏi toán. Vì dân cư trên địa bàn tỉnh chủ yếu là dân tộc ít người, trình độ dân trí
thấp, đời sống khó khăn việc quan tâm đến việc học tập của con cái trong gia đình rất ít.
Hơn nữa số lượng học sinh yêu thích say mê học toán là rất nhỏ. Kinh nghiệm cũng như
phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi các môn học nói chung đều rất non yếu, đặc biệt là
bộ môn toán.
Trong giai đoạn hiện nay nước ta cần rất nhiều nhân tài để phục vụ cho công cuộc
xây dựng đất nước. Học giỏi môn toán là chìa khoá để mỗi học sinh trở thành những nhân
tài chất lượng cho quốc gia. Hiện nay phương pháp dạy học đóng vai trò rất quan trọng ,
phương pháp dạy học phù hợp sẽ giúp học sinh nắm bắt nhanh chóng kiến thức, hơn thế
nữa nếu học sinh nắm bắt được phương pháp học thì học sinh sẽ hiểu được bản chất của
vấn đề, rút ngắn được thời gian học tập và có thời gian để nghiên cứu các tài liệu nâng
cao và việc tự học hiện nay ta cần khuyến khích nhiều hơn.
2. Thực trạng của vấn đề
2.1) Thực trạng về cấp quản lý
*) Ưu điểm
- Đã quan tâm vào công tác phát triển mũi nhọn.
- Có sự phân công nhiệm vụ cho từng giáo viên trực tiếp giảng dạy, giám sát
và kiểm tra quá trình thực hiện của giáo viên.
- Động viên tinh thần cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để giáo viên
thực hiện nhiệm vụ.
*) Hạn chế
- Khi phân công nhiệm vụ thì chưa xác định một chiến lược lâu dài, đó là 1
năm, 2 năm thậm trí là cả 4 năm học trung học cơ sở của 1 học sinh được thể hiện
khi phân công nhiệm vụ kèm theo một lời nhắc nhở: “Nếu năm nay không có kết
quả, thì sang năm chuyển cho người khác ôn”
- Sự phân công nhiệm vụ chưa thực sự hợp lí, đó là giáo viên giảng dạy lớp

là môn Toán.
*) Hạn chế
- Kiến thức cơ bản về môn Toán còn rất nhiều hạn chế
7

- Đời sống kinh tế của học sinh còn nhiều khó khăn về cả vật chất và tinh
thần, không có bất kỳ một tài liệu học tập nào ngoài SGK và SBT.
- Phần lớn các bậc phụ huynh không quan tâm đến việc học của con em
mình, thậm chí còn không biết con mình học lớp bao nhiêu.
2.4) Thực trạng về cơ sở vật chất
*) Ưu điểm:
- Có đủ cơ sở vật chất để phục vụ cho lớp học
- Có các phương tiện phục vụ cho mục đích giảng dạy , VD: Bảng từ, máy
chiếu, máy tính.
*) Hạn chế
- Thiếu tái liệu và sách tham khảo.
- Một số học sinh không có đủ kinh phí mua đồ dùng cá nhân phục vụ cho
mục đích ôn tập.
3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Dựa trên thực trạng của vấn đề tôi đã đưa ra các biện pháp để phát huy những ưu
điểm và khắc phục những điểm yếu cụ thể như sau:
3.1) Biện pháp tham mưu với cấp quản lý
Tham mưu với ban giám hiệu về sự phân công công tác, phân công giáo viên bồi
dưỡng ôn luyện theo khóa học. Từ đó giúp các thầy cô được phân công giáo viên bồi
dưỡng ôn luyện nắm bắt được tình hình của học sinh và không bị gián đoạn về thời gian
và kiến thức. Khi đó mỗi em học sinh có thể được ôn luyện trong cả 4 năm học THCS,
qua đó cũng góp phần nhỏ làm tăng lòng nhiệt tình và trách nhiệm của mỗi thầy cô được
giao nhiệm vụ.
Tham mưu về phân bổ thời gian ôn luyện gần như kéo dài và liên tục trong cả năm
học. Vấn đề này đã góp phần lôi cuốn các thầy cô vào việc tự học, tự bồi dưỡng kiến thức

Lấy: 1382617284 : 1036962963 = 1 dư 345654321
Lấy: 1036962963 : 345654321 = 3 dư 0
Vậy ƯCLN là: 345654321
*) Phân tích:
Cách 1:
+) Ưu điểm: Lợi dụng sự tối giản phân số trên máy tính, thu được phân số tối giản,
cách làm đơn giản, cho kết quả nhanh, chính xác, chỉ áp dụng được cho trường hợp ước
chung lớn nhất là số lớn.
+) Nhược điểm: Khi ước chung lớn nhất là số nhỏ, kết quả phân số tối giản vẫn còn
10 chữ số trở lên thì máy không hiển thị kết quả ở dạng phân số, lúc đó bài toán sẽ không
giải được nữa. Với cách làm này học sinh ở vùng đặc biệt khó khăn sẽ không hiểu bản
chất của thuật toán.
Cách 2:
9

+) Ưu điểm:Sử dụng thuật toán “ơclit” luôn giải được với bất kỳ số nào, kết quả
chính xác, học sinh hiểu bản chất, rút ra được tổng quát có thể vận dụng tương tự trong
mọi trường hợp.
+) Nhược điểm:Mất nhiều thời gian hơn cách 1.
Kết luận: Với ví dụ 1, đối với học sinh vùng khó khăn phải sử dụng cách 2 mới có hiệu
quả.
Ví dụ 2: Tìm giá trị của các biểu thức sau và chỉ biểu diễn kết quả dưới dạng phân số:
20
1
2
1
3
1
4
5

(kết quả)
Kết quả:
1360
157

Cách2:
Viết thêm ngoặc để máy tính hiểu là mẫu
là 1 đa thức.
20 20
1
2
1
3
1
4
5
1
2
1
3
1
4
5
A  
 

 

 
 

Kết quả:
1360
157

*) Phân tích:
Cách 1:
+) Ưu điểm: Thực hiện được luôn, nhanh, tiết kiệm thời gian
10

+) Hạn chế: Trong quá trình ấn, phải ấn ít nhất 2 lần tương tự nhau để kiểm tra kết
quả. Ví dụ: chỉ cần ấn sơ xuất ấn 2 lần dấu bằng liên tục sẽ cho kết quả sai. Mặt khác với
học sinh vùng đặc biệt khó khăn, học sinh chưa nhuần nhuyễn nên hay mắc phải “không
nhớ được là đã ấn dấu bằng hay chưa?”
Cách 2:
+) Ưu điểm: Không bị nhầm lẫn về dấu bằng, luôn kiểm tra lại được quy trình trên
máy khi đã thực hiện. Với cách làm này chỉ cần thực hiện 1 lần và kiểm tra lại được quy
trình khi đã có kết quả.
+) Hạn chế: Mất thời gian hơn, khi viết lại biểu thức chứa ngoặc.
Kết luận: Với ví dụ 2, đối với học sinh vùng khó khăn phải sử dụng cách 2 mới có
hiệu quả.
Tiểu kết: Sau khi đã phân tích được rõ ưu điểm, nhược điểm của từng phương pháp thì
sẽ lựa chọn được phương pháp phù hợp với học sinh và đi sâu trọng tâm vào phương
pháp phù hợp đối với học sinh vùng đặc biệt khó khăn. Khi đó giúp các em hiểu bài kỹ và
càng làm tăng tính hứng thú, sự say mê trong học tập. Qua thực tế đã làm và qua 2 ví dụ
đã phân tích tôi nhận thấy trong các yếu tố: Phương pháp dạy học, SGK, SBT, sách tham
khảo, nâng cao, các phương tiện thiết bị, yếu tố học sinh, cơ sở vật chất, thì phương
pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng vùng, miền, nhất là vùng đặc
biệt khó khăn là quan trọng nhất. Nó đóng góp vào sự thành công trong lĩnh vực giáo
dục, từ đó từng bước nâng cao chất lượng giáo dục trong trường, huyện, tỉnh và quốc gia.
Mỗi thầy cô phải chuẩn bị một kho tàng kiến thức chu đáo thông qua các loại sách


Làm quen với máy
tính cầm tay
-Đạt
25/30 HS
-Phương
pháp chưa
phù hợp với
HS khối 6
Tuần 2

Làm các bài toán cơ
bản
Tuần 3

Áp dụng các bài
toán cơ bản để nâng
cao
Tuần 4

Kiểm tra đánh giá,
bổ xung những kiến
thức còn thiếu và
yếu.
3.3) Biện pháp đối với học sinh
Tham mưu với gia đình để các em có 1 khoảng thời gian cho công việc học tập,
nguồn kinh phí nho nhỏ nếu cần thiết (VD: ôn thi học sinh giỏi toán trên máy tính thì mỗi
em phải có 1 chiếc máy tính, đồ dùng học tập )
12


2
Khối
7
10 3 (38%)
Đã bồi dưỡng năm
trước

3
Khối
8
10 0 (0%) Chưa bồi dưỡng
13

4
Khối
9
6 0 (0%) Chưa bồi dưỡng
Kết quả: Cấp trường (ngày 10/10/2010)
Stt

Khối Số HS t.gia
Số HS
đạt
Lý do G.chú
1
Khối
6
6 0 (0%)
Không tổ chức thi khối
6

3
Khối
9
4 1 (25%)
Trên là kết quả các em học sinh trực tiếp tham gia lấy số liệu khảo sát của đề tài
năm học 2010 – 2011, tuy nhiên với phương pháp của đề tài đã được áp dụng từ những
năm học trước và có kết quẩ cụ thể như sau:
CẤP HUYỆN
14

Năm học 2009 - 2010
1 HS đạt giải nhì (khối 9)
1 HS đạt giải ba (khối 9)
Năm học 2010 - 2011
1 HS đạt giải khuyến khích (khối 9)
1 HS đạt giải khuyến khích (khối 8)
1 HS đạt giải khuyến khích (khối 7)
CẤP TỈNH
Năm học 2009 - 2010
1 HS đạt giải khuyến khích (khối 9)
Năm học 2010 - 2011
1 HS đạt giải ba (khối 9)
2 HS đạt giải khuyến khích (khối 9)
CẤP QUỐC GIA
Năm học 2010 - 2011
1 HS đạt giải ba (khối 9)
1 HS đạt giải khuyến khích (khối 9)
1 HS đạt giải khuyến khích (khối 8)
Sau khi áp dụng đề tài nhiều em em học sinh đã có ý thức vươn lên trong học tập
và có ý thức tự học cao đặc biệt là trong môn toán đã có nhiều em học tốt học giỏi nhất

tài có khả năng ứng dụng cho các trường THCS trong toàn huyện nhất là các trường
thuộc vùng đặc biệt khó khăn. Thông qua việc áp dụng đề tài tôi thấy có sự chuyển biến
rõ rệt về kết quả như sau: Trường THCS hồ thầu thược vùng 135 của huyện, tuy nhiên
trong các kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp huyện 2 năm trở lại đây đã có chuyển biến rõ rệt,
chất lượng mũi nhọn ngày 1 tăng (dẫn chứng: IV. Hiệu quả của SKKN)
Khả năng phát triển của đề tài, huy động tối đa các thầy cô giáo tập trung ôn tập,
bồi dưỡng học sinh giỏi, từ đó rút ra những phương pháp tối ưu hơn nữa, đề nhằm xây
dựng một cuốn tài liệu về phương pháp giải các bài toán phù hợp với đối tượng học sinh
ở vùng khó khăn, để đưa phong trào giáo dục của huyện ngày một đi lên.
16

4. Những kiến nghị, đề xuất
4.1 Ban giám hiệu:
Phân công chuyên môn “ôn tập, bồi dưỡng đội ngũ học sinh giỏi” được khoa học,
phát huy tối đa được chữ “tâm” trong các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy.
Tạo điều kiện về mặt thời gian để chương trình ôn không gián đoạn, không gấp
gáp.
4.2 Phòng giáo dục:

Qua đề tài này tôi mong muốn phòng giáo dục và đào tạo mở các lớp bồi dưỡng
trong hè có môn đun: “Ôn tập bồi dưỡng học sinh giỏi”, và trưng tập những người vững
chuyên môn soạn thảo 1 cuốn tài liệu về “Tổng hợp kiến thức và phương pháp bồi dưỡng
học sinh giỏi” cung cấp cho các trường làm tài liệu bồi dưỡng để đạt hiệu quả cao nhất.
4.3 Ủy ban nhân dân huyện:
Quan tâm hơn nữa tới phong trào giáo dục mũi nhọn về chế độ cho người giáo
viên. Hiện nay chỉ có giáo viên ôn HSG thi cấp tỉnh mới có chế độ, giáo viên ôn thi cấp
huyện là không có chế độ.
Với một thời gian nghiên cứu không dài, trình độ nghiên cứu còn non yếu nên không
thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Tôi mong được sự đóng góp ý kiến của quý thầy
cô giáo và các cấp lãnh đạo để việc bồi dưỡng đội ngũ học sinh giỏi ngày càng đạt hiệu


NGHIỆM THU CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP HUYỆN:
18
20 PHÒNG GD&ĐT TAM ĐƯỜNG
TRƯỜNG THCS HỒ THẦU
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP BỒI
DƯỠNG HỌC SINH GIỎI BẬC THCS Họ và tên: HOÀNG ĐÌNH MẠNH