PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã khẳng định “GD&ĐT
cùng với KH&CN là quốc sách hàng đầu; là nền tảng và là động lực thúc đẩy CNH –
HĐH đất nước. Đầu tư cho giáo duc là đầu tư cho sự phát triển. Phát triển giáo dục
nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo những con
người có kiến thức, có văn hoá, có kĩ năng nghề nghiệp… gắn học với hành, tài với
đức ”
Để định hướng trên đi vào Giáo dục một cách thiết thực trong nhiều năm qua
các cuộc thi Học sinh giỏi Olympic, thi học sinh giỏi cấp huyện, tỉnh, cấp quốc gia
hay các cuộc thi tìm ra nhân tài trên truyền hình như “Đường lên đỉnh Olimpia",
"Theo dòng lịch sử"… luôn được tổ chức và đi vào chiều sâu. Nhằm chọn ra nhân tài
cho đất nước.
Đối với địa phương Lai Châu - thuộc khu vực vùng cao Tây Bắc, điều kiện
kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn, công việc “Đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân
tài” lại là một thách thức đối với ngành giáo dục. Tuy nhiên, trong những năm qua,
đặc biệt từ khi thay sách đến nay, công tác phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục
của tỉnh nhà cũng ngày càng được quan tâm. Bằng chứng là các cuộc thi học sinh
giỏi các cấp luôn được Tỉnh chỉ đạo thực hiện sát sao hàng năm. Các đơn vị trường
trong toàn huyện ngày càng đầu tư vào chất lượng giáo dục. Vì vậy công tác “Bồi
dưỡng nhân tài” hay nói một cách khác đi việc bồi dưỡng học sinh giỏi ngày càng
được chú trọng.
Mục tiêu đào tạo của ngành giáo dục địa phương và Trường PTDT Nội trú
Than Uyên là chuẩn bị cho học sinh sau khi học hết cấp ra trường có thể thích ứng
nhanh chóng với sự phát triển của kinh tế xã hội ở địa phương. Cụ thể là học sinh phải
được trang bị kiến thức để có hiểu biết về tổ quốc về cộng đồng dân tộc thiểu số ở
Việt Nam, về nghĩa vụ và quyền lợi công dân, về tinh thần làm chủ và nếp sống văn
1
minh về nền văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần của các dân tộc thiểu số về những
cuộc vận động lớn của Đảng và Nhà nước đang tiến hành ở miền núi và vùng dân
tộc Học sinh phải được chuẩn bị kiến thức các môn học ở các lớp như học sinh ở các

- Lớp 7: kiểu văn bản biểu cảm, nghị luận
- Lớp 8: kiểu văn bản tự sự (kết hợp các yếu tố), nghị luận, thuyết minh.
- Lớp 9: kiểu văn bản nghị luận; thuyết minh (sử dụng một số biện pháp nghệ
thuật, miêu tả; tự sự đặc điểm và sự kết hợp các yếu tố).
Riêng kiểu văn bản điều hành phân phối đều phần cuối năm của tất cả các khối
lớp. Như vậy cách thức bồi dưỡng học sinh giỏi văn phải dựa vào đặc điểm này để ôn
luyện sao cho sát thực tế, trọng tâm kiến thức, kĩ năng của các lớp. nên đối tượng
nghiên cứu ở đây là cách ôn luyện học sinh giỏi văn ở bậc THCS nói chung.
III. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Với mục đích nâng cao chất lượng giáo dục đặc biệt chất lượng mũi nhọn trong
quá trình học tập môn Ngữ Văn của học sinh cấp THCS. Từ đó giúp chất lượng giáo
dục của địa phương nâng lên và phát huy được năng lực vốn có của học sinh. Với
mục đích cuối cùng là sau khi ra trường học sinh có thể tự tin học bộ môn ở bậc
THPT và có cơ sở thi và học chuyên nghiệp tốt hơn. Từ đó đào tạo được nhân tài cho
địa phương, cho đất nước.
IV. ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Từ sự vận dụng thành công sáng kiến, bản thân tôi mạnh dạn đưa ra kinh
nghiệm của mình trao đổi với bạn bè đồng nghiệp trong công tác bồi dưỡng, ôn luyện
học sinh giỏi môn văn. Kinh nghiệm này dựa chủ yếu vào thực tế hoạt động sư phạm
của bản thân mà các nhà nghiên cứu, viết sách chưa đề cập đến hoặc đề cập một cách
chung chung trong khi địa phương tỉnh Lai Châu - khu vực cư trú, sinh sống, học tập
chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số Thái, H’ Mông, Dao, Khơ Mú…không thể vận
dụng được.
3
Khi viết sáng kiến, người viết xuất phát từ nhận thức đúng về bộ môn: “Giáo
viên văn học tiếp xúc với học sinh của mình là để chỉ đạo hoạt động nhận thức, giúp
các em phát triển nhân cách”- GS Phan Trọng Luận. Ngoài ra còn xuất phát từ yêu
cầu kiến thức cơ bản của chương trình văn học THCS để lựa chọn phương pháp và
cách thức ôn luyện và giúp học sinh làm bài có hiệu quả. Tôi không đưa ra cách tiến
hành cụ thể một khối lớp nào mà đề ra phương pháp bồi dưỡng nói chung để khi vận

5
trong giảng dạy và học tập Đây là động lực rất lớn động viên thày và trò trường
PTDT Nội trú Than Uyên thực hiện tốt công tác nâng cao chất lượng giáo dục mũi
nhọn, trong đó có công tác ôn luyện, bồi dưỡng học sinh giỏi.
2. Khó khăn
Qua trải nghiệm thực tế có thể nhận định: “Bồi dưỡng học sinh giỏi là công
việc mới và khó đối với giáo viên và học sinh. Mới bởi đây là phần việc liên quan đến
công tác giáo dục chất lượng mũi nhọn nên toàn bộ nội dung, kế hoạch hoạt động đều
không nằm trong phân phối chương trình, không được tiến hành xuyên suốt trong
năm, không có tài liệu biên soạn dành riêng cho công tác này, việc dạy và học cũng
không áp dụng đại trà chung cho mọi đối tượng Góc độ tiếp cận vấn đề này của
huyện và tỉnh nhà so với phong trào hoạt động chung của cả nước và quốc tế còn rất
khiêm tốn - Thực tế là chúng ta chưa có học sinh tham gia trong đội tuyển học sinh
giỏi cấp quốc gia, quốc tế trong nhiều năm gần đây. Khó bởi mặt bằng chất lượng
giáo dục nói chung của chúng ta còn yếu. Mặc dù công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đã
được các Trường, Phòng và Sở GD&ĐT quan tâm rất nhiều song việc kéo gần
khoảng cách giữa chất lượng giáo dục ở địa phương với các vùng miền khác trong
nước và quốc tế là rất khó. Thực tế trên biểu hiện ngay cả ở chất lượng giáo dục phổ
thông, đại trà lẫn công tác giáo dục chất lượng mũi nhọn. Bởi vậy việc lên lớp của
giáo viên ở huyện, tỉnh nhà thông thường vốn đã khó, bồi dưỡng học sinh giỏi lại
càng khó hơn.
Qua thực trạng trên đây cho thấy nếu thầy tích cực đổi mới phương pháp dạy
học phù hợp, đa dạng hóa các hình thức bồi dưỡng, hướng dẫn học, tăng cường kiểm
tra đúc rút kinh nghiệm, bổ sung kịp thời phù hợp thì chắc chắn học sinh sẽ tích cực
học tập, say sưa học tập và như thế kết quả dạy và học chắc chắn tốt.
III. CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Ở sáng kiến kinh nghiệm này, tôi không muốn nói nhiều đến các giải pháp
mang tính chất lí luận mà chủ yếu là chia sẻ với đồng nghiệp một số kinh nghiệm,
6
việc làm cụ thể qua thực tế việc thực hiện công tác ôn luyện, bồi dưỡng học sinh giỏi

bù thông minh” cũng chưa hoàn toàn đúng song tóm lại: Nếu thày và trò chủ động lên
kế hoạch, mục tiêu rồi tiến hành ôn luyện học sinh giỏi ngay từ đầu năm học thì chắc
chắn sẽ thu được kết quả tốt hơn. Đây là một thực tế.
4. Bồi dưỡng, giáo dục học sinh một cách toàn diện, linh hoạt sáng tạo và chu đáo
a. Bồi dưỡng, giáo dục về tư tưởng
Nhắc đến từ “tư tưởng” ta thường nghĩ đến điều gì đó to lớn, trừu tượng và
phức tạp. Song vấn đề ở đây rất đơn giản, đó là : Động viên học sinh, giúp các em yêu
thích môn học, có mục tiêu, lí tưởng phấn đấu, có động lực quyết tâm ôn và thi học
sinh giỏi đạt giải. Đây là việc dễ làm, nên làm nhưng vô cùng quan trọng. Tuy nhiên,
theo đánh giá: Rất ít giáo viên ôn luyện học sinh giỏi quan tâm đến vấn đề này, phần
đa chỉ chú trọng đến mảng ôn luyện kiến thức. Điều này cần nhưng chưa đủ bởi sẽ
thật khó khơi dậy ở các em lòng đam mê và nhiệt tình theo đuổi môn học nếu không
biết mình đi thi học sinh giỏi sẽ có gì, được gì trong khi thời gian và các môn học
chính khoá với các em đã là cả một gánh nặng Chính vì vậy công tác giáo dục về tư
tưởng là tối cần thiết và phải được tiến hành thường xuyên, song hành với việc ôn
luyện về kiến thức. Trước tiên, hãy cho các em biết tham gia đội tuyển học sinh giỏi
và đạt giải sẽ có gì, được gì, ví dụ:
- Về kiến thức: Đó là phần kiến thức chuyên sâu liên quan đến sở trường, năng
lực của các em, hỗ trợ cho các em rất hiệu quả, đắc lực khi vào học cấp III (THPT) và
thi tuyển vào các trường chuyên nghiệp sau này.
- Về danh hiệu: Thật vinh dự khi các em thi đạt giải sẽ được cả trường, huyện,
tỉnh biết đến. Đây quả là phần thưởng vô giá và tuyệt vời.
- Về quyền lợi: Các em sẽ được một khoản tiền thưởng nhất định, được ưu tiên
khi xét tuyển vào trường Dân tộc Nội trú của tỉnh hay trường THPT, được tuyên
dương ghi nhớ danh hiệu trong hồ sơ học bạ
8
Ví dụ đơn cử trên chỉ là công tác tư tưởng ban đầu định hướng cho học sinh
động cơ học tập, phấn đấu và đạt giải. Ngoài ra, việc động viên khích lệ về tư tưởng
phải được tiến hành thường xuyên trong từng tiết học giờ học bằng lời nói, hành động
việc làm cụ thể: Một lời khen ngợi, động viên, một phần quà nhỏ như chiếc bút bi,

như: Thế nào là văn nghị luận? đặc điểm của luận điểm, luận cứ, lập luận và phương
pháp lập luận trong văn nghị luận. Sau đó, giúp học sinh hiểu cách làm bài văn nghị
luận chứng minh, nghị luận giải thích, nghị luận chứng minh kết hợp với giải thích.
Tiếp theo, giáo viên cung cấp kiến thức về văn bản như “Tinh thần yêu nước
của nhân dân ta” - Hồ Chí Minh; “Sự giàu đẹp của tiếng Việt” - Phạm Văn Đồng
học sinh hiểu kiến thức nội dung, nghệ thuật của văn bản và khắc sâu hơn kiến thức
về đặc điểm của văn nghị luận.
Từ lí thuyết đã cung cấp, học sinh có cơ sở để thực hành.
b.2. Chuẩn bị tốt nội dung viết
Chỉ có kiến thức lí thuyết về các kiểu bài văn và các thao tác làm văn, học sinh
chưa thể tạo ra một bài văn tốt. Học sinh sẽ không biết viết gì trong bài làm của mình
khi chưa có hiểu biết đầy đủ về đối tượng trình bày. Bởi vậy tư liệu, kiến thức càng
sâu, rộng, phong phú, đa dạng thì nội dung càng hàm súc, chặt chẽ. Giáo viên cần
cung cấp thêm kiến thức sâu, rộng của vấn đề từ đó học sinh có cái nền vững chắc cho
bài viết. Giáo viên cũng cần hướng dẫn học sinh, không phải tất cả hiểu biết đều đưa
vào bài mà cần biết chọn lọc, lựa chọn cái gì trong vốn hiểu biết của mình cho phù
hợp với đề bài. Do vậy việc chuẩn bị tốt những nội dung cho học sinh lựa chọn là điều
không thể thiếu trước khi làm bài.
Chẳng hạn, với đề văn “Hãy phân tích tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi
thể hiện trong đoạn trích “Nước Đại Việt ta” - Ngữ Văn 8, tập II, ít ra học sinh phải
nắm các nội dung cụ thể: Thế nào là tư tưởng nhân nghĩa? và có thêm kiến thức như:
thời đại, thân thế và sự nghiệp thơ văn của Nguyễn trãi… càng nhiều càng tốt. Hay
khi bồi dưỡng về mảng “Truyện Kiều” của Nguyễn Du -Văn 9, tập I, giáo viên không
10
thể không cung cấp những câu chuyện xoay quanh những điển tích, điển cố được tác
giả sử dụng trong các đoạn trích.Thiếu những hiểu biết đó, đặc biệt những kiến thức
phục vụ trực tiếp cho đề bài, học sinh không thể không tránh khỏi lúng túng khi triển
khai bài viết của mình.
C. Bồi dưỡng về kĩ năng làm bài
C.1. Kĩ năng xác định nội dung, yêu cầu của đề bài và phương hướng triển

thức, máy móc. Bởi vậy, việc rèn kĩ năng viết đúng dàn ý là điều cần thiết với học
sinh.
Để học sinh viết đúng dàn ý, giáo viên hướng dẫn học sinh lập dàn ý sát với đề
bài, chu đáo, có như vậy khi viết mới liên tục, chủ động. Khi làm bài không có dàn ý
chẳng khác nào người đi trong rừng rậm hoặc đi biển mà không có la bàn, học sinh sẽ
viết lung tung, phá vỡ sự tập trung của chủ đề, thiếu ý hoặc loãng ý.
Khi viết bài, học sinh có thể bổ sung ý vào bài viết của mình khi cần thiết song
phải đảm bảo mạch lạc sự phát triển của vấn đề, không được tạo ra sự gãy khúc trong
khi trình bày văn bản.
C.4. Kĩ năng lập luận
Lập luận là cách thức đưa vấn đề, trình bày vấn đề sao cho có tính thuyết phục
và luôn luôn đảm bảo sự nhất quán trong suốt quá trình trình bày. Luận điểm, luận cứ,
luận chứng là những yếu tố quan trọng của lập luận. Luận điểm là mội dung quan
trọng mà người viết muốn đề cập đến, phục vụ cho việc làm sáng rõ nội dung của bài
viết. Luận điểm được coi là một tiểu chủ đề. Còn luận cứ là những lí lẽ mà người viết
đưa ra nhằm thuyết minh, làm sáng tỏ luận điểm. Đây chính là những ý phụ của luận
điểm. Một luận điểm có thể chia làm nhiều luận cứ. Như vậy luận điểm không cùng
bậc với luận cứ, nó thuộc bậc trên, bậc lớn hơn. Còn luận chứng là những tài liệu, dẫn
chứng minh hoạ… làm sáng tỏ luận cứ. Chính vì vậy lập luận chính là sự xâu chuỗi
12
các luận cứ, luận chứng sao cho hợp lí, thuyết phục người đọc nhất, giúp người đọc
nhận ra luận điểm, tin ở luận điểm.
Để lập luận chặt chẽ, yêu cầu học sinh sử dụng một số cách triển khai đoạn văn
như liệt kê, quy nạp, móc xích, song hành, hỏi đáp, tương phản.
C.5. Kĩ năng hành văn
Trong thực tế ôn luyện, nhiều học sinh lầm tưởng rằng khi viết văn càng dùng
nhiều hình ảnh, nhiều sự ví von, so sánh hoặc nhiều từ ngữ sinh động bài viết càng đạt
kết quả cao. Vì sự ngộ nhận này mà nhiều lúc các em cố tình dùng từ ngữ sáo mòn,
diễn đạt vòng vèo, cầu kì, không phù hợp với phong cách của bài viết. Vì vậy trong
khi ôn luyện cần rèn cho học sinh viết đúng phong cách, phù hợp với nội dung bài

Tân Uyên, học sinh giỏi huyện Tân Uyên, học sinh giỏi trường PTDT Nội trú Than
Uyên và được sự quan tâm của của các cấp lãnh đạo, các Tổ chức đoàn thể trong nhà
trường, với sự nỗ lực và cố gắng của bản thân tôi, trong những năm học gần đây, khi
còn giảng dạy tại trường THCS xã Pắc Ta - Tân Uyên - Lai Châu tôi liên tục có đội
tuyển học sinh tham gia và đạt giải trong các kì thi học sinh giỏi cấp Huyện và cấp
Tỉnh, cụ thể:
+ Năm học 2006-2007 có 01/02 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Huyện;
01/02 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Tỉnh.
+ Năm học 2007-2008 có 03/05 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Huyện;
02/05 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Tỉnh.
+ Năm học 2008-2009 có 01/02 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Huyện;
01/02 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Tỉnh.
+ Năm học 2009-2010 có 01/02 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Huyện.
Ôn luyện đội tuyển HSG huyện Tân Uyên có 04/05 học sinh đạt giải cấp Tỉnh.
+ Năm học 2010-2011 có 02/02 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Huyện;
02/02 học sinh tham gia và đạt giải HSG cấp Tỉnh. Ôn học sinh giỏi huyện Tân
Uyên cấp Tỉnh với 11 học sinh, trong đó có 6 em đạt giải cấp Tỉnh.
14
PHẦN KẾT LUẬN
I. NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Để công tác ôn luyện đạt hiệu quả cao trước hết cần lòng tâm huyết, nhiệt tình của
giáo viên bồi dưỡng. Bởi chỉ có lòng tâm huyết với nghề, với công việc mình đang
làm mới tìm tòi nghiên cứu, tích luỹ và thêm kinh nghiệm trong công tác ôn luyện.
Trong khi bồi dưỡng, giáo viên cần có nhiều tài liệu tham khảo, mở rộng có thể
là những bài văn hay, những bài văn mẫu, các đề thi và bài làm đạt giải của học sinh
giỏi cấp Huyện, Tỉnh, Quốc gia trong các năm học để học sinh đọc tham khảo. Tham
khảo ở đây không phải là học vẹt, học tủ theo những bài đã viết sẵn mà để học sinh
học cách hành văn, sử dụng từ, cách khai thác đề… Đây cũng có thể được coi là dẫn
chứng cho lí thuyết mà giáo viên đưa ra.
Luôn động viên, khuyến khích kịp thời với những tiến bộ dù nhỏ nhất của học

ch ng viờn, khen thng v vt cht, tinh thn i vi cỏc tp th, cỏ nhõn giỏo
viờn v hc sinh cú nhiu úng gúp cú thnh tớch trong cụng tỏc ụn v thi hc sinh
gii nhm nõng cao hiu qu, thnh tớch v cht lng ca cụng tỏc ụn luyn hc sinh
gii núi riờng v mt bng cht lng giỏo dc ca huyn, tnh nh núi chung.
Nhà văn Xô Viết Alexandor Phadeep viết; Ngời thầy giáo, cái từ mới đẹp làm
sao ! Tơng lai của trẻ em chúng ta, của nhân dân chúng ta ở trong tay các thầy giáo,
ở trong trái tim vàng của thầy giáo . Giáo viên với t cách là nhà giáo dục phải không
ngừng nâng cao nhận thức, hiểu biết, nâng cao năng lc chuyên môn, phấn đấu là một
nhà chuyên môn giỏi, một thầy giáo dạy Văn giỏi, đào tạo đợc nhân lực, bồi dỡng đợc
nhân tài phục vụ đất nớc. Để làm đợc điều đó phải không ngừng học hỏi nhng trên hết
phải có trách nhiệm với học sinh. Chúng ta không thể đào tạo đ ợc những học sinh
phát triển về Văn học mà chính bản thân thầy giáo cha có sự chuyển hoá về chất lợng
và giới hạn t tởng tình cảm- GS. Phan Trọng Luận.
16
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân đã đúc rút trong các năm học để
hình thành kỹ năng tổ chức hoạt động Bồi dỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn
THCS. Mặc dù có nhiều cố gắng nhng trong quá trình nghiên cứu và vận dụng chắc
không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong đợc sự đóng góp ý kiến của quý đồng
nghiệp.
Tôi chân thành cảm ơn!
Than Uyờn, ngy 05 thỏng 03 nm 2012
Ngi vit:
Nguyn Duy Tỳ
17
HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TRƯỜNG PTDT NỘI TRÚ THAN UYÊN
Nhận xét:


3. Lên kế hoạch chủ động bồi dưỡng, ôn luyện học sinh giỏi ngay
từ đầu năm học.
4. Bồi dưỡng, giáo dục học sinh một cách toàn diện, linh hoạt sáng
tạo và chu đáo.
IV. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Phần kết luận
I. Những bài học kinh nghiệm
II. Ý nghĩa của SKKN
III. Khả năng triển khai ứng dụng
IV. Những đề xuất, kiến nghị
1
2
2
2
3
4
5
5
5
6
6
7
7
7
8
14
15
15
16
16