SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO GIẢNG
DẠY MÔN NGỮ VĂN 12"
- -
1
PHẦN I
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1/ Lí do chọn đề tài.
Từ nhiều năm nay, việc dạy học môn Ngữ văn được thực hiện theo phương pháp truyền
thống thiên về lí thuyết, thầy cô giáo soạn bài giảng, truyền thụ đến học sinh, học sinh
tiếp thu thụ động kiến thức ấy, ghi nhớ và vận dụng vào bài kiểm tra. Cứ như thế thành
một chu kì khép kín. Phương pháp dạy học này có những ưu điểm riêng không thể phủ
nhận được là đã đạt những kết quả đáng kể trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi. Tuy
nhiên trong môi trường giáo dục ngày nay phương pháp truyền thống ấy cũng bộc lộ
không ít nhược điểm như: Học sinh thụ động, chỉ biết tiếp nhận một chiều chứ không tự
nghiên cứu, tìm hiểu. Như thế, hậu quả khó tránh khỏi là học sinh dần dần mất đi năng
lực tư duy, tự cảm thụ tác phẩm mà chỉ chấp nhận và sao chép lại cảm thụ của thầy cô;
Giáo viên chỉ thuyết giảng, thỉnh thoảng lại đặt vào câu hỏi chiếu lệ sẽ không thể nắm bắt
được hiệu quả tiếp thu cũng như quan điểm, thái độ của học sinh. Cảm nhận văn học
mang tính chủ quan của giáo viên không có sự phản hồi từ học sinh sẽ dễ trở thành khiên
cưỡng áp đặt; Giờ đọc văn vì không có sự tương tác qua lại giữa thầy và trò nên dần trở
nên buồn tẻ, nặng nề không hứng thú.
Trước thực trạng ấy, có thể thấy đổi mới phương pháp dạy học là việc làm cấp thiết, có ý
nghĩa quan trọng đối với việc vực dậy môn Ngữ văn vốn đang mất dần sức hút đối với
học sinh.
Trong những năm qua, ngành giáo dục đã có nhiều cải cách quan trọng từ giáo dục ở bậc
tiểu học cho đến đào tạo đại học và sau đại học. Riêng ở phổ thông, sự đổi mới thể hiện
trên nhiều phương diện, rõ nhất là về chương trình, sách giáo khoa và đặc biệt là phương
pháp dạy học.
Mục đích của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là thay đổi lối dạy

huy được khả năng sáng tạo của người học và yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương pháp
giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành lối tư duy sáng tạo
ở người học.
2. Luật giáo dục của nước CHXHCNVN trong điều 4 (yêu cầu về nội dung phương pháp
giáo dục) cũng chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ
động, tư duy, sáng tạo ở người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý
chí vươn lên” (Luật Giáo dục - trang 9 - 1998)
II. Cơ sở thực tiễn:
1. Trong bộ môn văn học ở trường phổ thông trung học nhiều năm nay thực tế đã có
nhiều đổi mới đáng kể nhưng vẫn còn có hiện tượng học sinh học theo kiểu cũ: đọc
thuộc, sao chép, nói lại ý sách vở thầy cô mà không hoặc ít có sự sáng tạo khi tiếp xúc tác
phẩm văn chương.
- -
3
2. Hiện tượng ít tập trung suy nghĩ, ít tìm tòi ở học sinh phải được khắc phục dần qua
những giờ dạy của giáo viên ở trên lớp và cách học của học sinh.
3. Thị trường sách hiện nay: Sách in ấn nhiều, giảng giải cụ thể tác phẩm, học sinh mua
về chép lại một cách máy móc mà không suy nghĩ, sáng tạo do đó dẫn đến tình trạng mù
kiến thức.
4. Khi tiếp xúc với tác phẩm văn học, học sinh chỉ hiểu theo một chiều, ít chịu khó phát
hiện, vốn từ ngữ nghèo, diễn đạt kém. Vì vậy, không đạt hiệu quả cao khi cảm nhận tác
phẩm văn chương.
B- KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN
I/ Vài nét khách thể nghiên cứu.
Trường THPT số 2 Bát Xát là một trường vùng cao mới được thành lập, điều kiện
thiết yếu để phục vụ cho dạy của giáo viên và học của học sinh còn nhiều thiếu thốn. Đây
lại là nơi tập trung đại đa số đồng bào dân tộc thiểu số có trình độ dân trí thấp với nếp
sống lạc hậu từ bao đời nay. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới việc dạy học của giáo
viên và việc học tập của học sinh, nhất là trong điều kiện kinh tế và việc đổi mới nội dung
và phương pháp dạy học hiện nay. Tuy nhiên, bằng sự nỗ lực và lòng yêu nghề, chúng tôi

tác phẩm văn học mà nó còn diễn ra quá trình nhận thức ở họ khi người đọc và người học
có ý thức cao về những vấn đề trong tác phẩm văn học. Quá trình học văn ở trường
THPT đối với lứa tuổi học sinh chính là quá trình thầy cô giúp các em tiếp xúc tác phẩm,
hiểu ra cái đúng, cái hay của nó và bằng tài năng của mình người thầy phải cảm thụ, cảm
nhận một cách toàn diện để sau đó từng bước đưa HS bước vào tác phẩm mà phân tích,
cảm thụ và hiểu tác phẩm một cách đầy đủ, đúng đắn.
Trong cảm nhận tác phẩm văn học, người đọc phải dùng liên tưởng, tưởng tượng để hình
dung, để hiểu ý đồ, quan niệm nghệ thuật, tư tưởng nhà văn trong tác phẩm, bởi vì nhà
văn đã dùng liên tưởng, tưởng tượng làm phương tiện, cách thức, thủ pháp nghệ thuật để
sáng tác tác phẩm văn học. Quá trình tiếp xúc, tiếp thu một giờ giảng văn trên lớp của
học sinh phải nhờ ào tài năng, kĩ năng của người thầy qua các thao tác đọc, phân tích,
bình giảng, nhận xét để bằng các giác quan, học sinh có thể hiểu tác phẩm qua hệ thống
ngôn ngữ, hình tượng, các thủ pháp nghệ thuật trong tác phẩm. Sự dẫn dắt của người thầy
rất quan trọng, vì thế thầy muốn dẫn dắt học sinh bước vào khám phá tác phẩm thì trước
hết phải hiểu tác phẩm, thâm nhập vào tác phẩm một cách tự nhiên, thoải mái và có khả
năng phân tích, đánh giá tác phẩm và qua sự cảm thụ của mình hướng cho học sinh cảm
thụ cái hay, chỗ độc đáo của tác phẩm để từ đó từng bước hiểu ra vấn đề nhà văn đặt ra
và giải quyết trong tác phẩm.
Đề cập đến bản chất của giờ giảng văn, GS Đặng Thai Mai cho rằng: “giảng văn trước
hết là theo dõi trong nếp áng văn tất cả cái tinh vi về tư tưởng, cái độc đáo về nghệ thuật
của một tác giả. Hiểu như vậy giảng văn trước hết là chỉ ra sự thống nhất giữa hình thức
và nội dung, giữa kĩ thuật và tư tưởng trong một tác phẩm văn chương”( Giảng văn
Chinh phụ ngâm - Đặng Thai Mai - ĐHSPI HN; 1992). Vậy thì muốn chỉ ra sự thống
nhất ấy trong tác phẩm rõ ràng lao động của giáo viên dạy văn vừa phải có tính nghệ
thuật vừa phải có tính sư phạm. Mà tính nghệ thuật của giờ giảng văn tất nhiên lại phải
phụ thuộc vào tài năng của giáo viên và trình độ, khả năng của học sinh. Như trên đã nói,
- -
5
tiếp xúc với tác phẩm văn chương, học sinh cần có sự liên tưởng, tưởng tượng phong
phú, rõ ràng mới có thể cảm nhận được cái hay của tác phẩm, cái tài của tác giả. Việc đó

trình chiếu một số hình ảnh về sông Hương, xứ Huế và hỏi cảm nhận của học sinh về
dòng Hương.
- -
6
- Giảng bài “ Sóng ” của Xuân Quỳnh, ta có thể bắt đầu bằng một đoạn bài hát về biển,
một bài thơ có cùng chủ đề hoặc một trò chơi từ đó gợi dẫn về vấn đề cơ bản cần tìm hiểu
trong tác phẩm.
- Giảng bài “Đàn ghi ta của Lor – ca” có thể cho học sinh khởi động bằng cách nghe bài
hát Cây đàn ghi ta của Lor – ca để tạo tâm thế và để học sinh cảm nhận được phần nào
về Lor – ca. Phần tìm hiểu về hình tượng Lor - ca có thể trình chiếu một vài hình ảnh
biểu tượng cho văn hóa Tây Ban Nha để học sinh hiểu rõ hơn những hình ảnh mang ý
nghĩa tượng trưng, siêu thực trong bài. Ví dụ: hình ảnh đàn ghi ta, hình ảnh đấu sĩ và bò
tót, hình ảnh áo choàng đỏ gắt, hình ảnh hoa li - la, thiếu nữ di gan…
2. Trong giảng văn, giọng đọc của giáo viên như trên đã nói là rất quan trọng. Với giọng
đọc của mình, giáo viên có thể đã và đang truyền thụ được cái hồn của tác phẩm cho học
sinh. Qua giọng đọc của thầy, học sinh đã có thể thấy mở ra trong tâm trạng, trong cảm
xúc và tư duy những gì cần lĩnh hội. Đọc đúng, đọc diễn cảm đòi hỏi sự luyện tập công
phu của người thầy. Nhiều đoạn thơ, đoạn văn thầy không cần giảng, bình mà chỉ đọc đã
có thể mở ra cho trò bao nhiêu điều thú vị. Tuy nhiên không chỉ có thầy đọc mà thầy phải
có trách nhiệm tập luyện cho học sinh thói quen đọc đúng, đọc diễn cảm văn bản bởi vì
đầu chính là khâu đầu tiên giúp học sinh cảm nhận tác phẩm văn chương bằng chính
giọng đọc của mình để cảm thụ đúng tác phẩm, cảm thụ cái hay của tác phẩm thông qua
sự ngân vang của nó trong cảm xúc, là yếu tố quan trọng cho học sinh đến được và dần
hiểu tác phẩm văn chương. Một giờ giảng văn mà cả thầy lẫn trò đều có giọng đọc tốt sẽ
truyền được cảm xúc của mình từ tác phẩm cho học sinh trong lớp.
3. Giáo viên cần xây dựng một hệ thống câu hỏi phù hợp và sử dụng có hiệu quả. Việc
xây dựng hệ thống câu hỏi trong giờ Đọc văn là hết sức cần thiết. Nó sẽ giúp học sinh
tích cực, chủ động tiếp thu, làm chủ kiến thức. Thậm chí, bằng hệ thống câu hỏi có chất
lượng, người thầy có thể khơi gợi sự sáng tạo của các em, làm cho giờ dạy trở nên hấp
dẫn và có hiệu quả hơn rất nhiều.

“Chiếc thuyền ngoài xa” ?
*Để phát huy được tính sáng tạo của học sinh, khi xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi
cần chú ý một số nguyên tắc sau:
- Cần khuyến khích được sự tham gia của tất cả các học sinh trong lớp: Trình độ học sinh
trong một lớp học không thể đồng đều. Tâm lí chung của người dạy là hay chú ý đến
những học sinh thông minh, hăng hái. Và câu hỏi cũng thường hướng về những em vốn
được coi là sáng dạ trong lớp. Như vậy, những học sinh trung bình hoặc yếu kém thường
không có cơ hội để trình bày ý kiến. Muốn tránh tình trạng này, giáo viên nên chuẩn bị
nhiều dạng câu hỏi, có dễ, có khó. Những câu hỏi khó, nếu cần phải có cả câu hỏi gợi ý
để khơi mở cho học sinh con đường đến với chân lí.
- Không nên yêu cầu học sinh trả lời hoàn toàn theo ý mình: Tác phẩm văn chương vốn
đa thanh đa nghĩa. Với mỗi thời đại, mỗi dân tộc, thậm chí với mỗi người đọc trong
những hoàn cảnh khác nhau, nó lại mang những nét nghĩa không hoàn toàn trùng lặp.
Giáo viên cũng là một kiểu người đọc, có thể là người đọc lớn tuổi, có kinh nghiệm sống,
sự trải nghiệm nhiều hơn so với người đọc - học sinh. Nhưng cần chú ý một điều, cách
hiểu của người thầy về văn bản văn học không phải là cách hiểu duy nhất đúng. Vậy cần
- -
8
tránh hiện tượng người dạy cố gắng lái học sinh theo suy nghĩ của mình một cách gò ép,
khiên cưỡng. Điều này vừa phản giáo dục vừa không phù hợp với con đường tiếp cận cái
hay cái đẹp của văn chương phải bằng những rung động thẩm mĩ.
- Biết phân loại các câu trả lời: Đây là những tình huống sư phạm, yêu cầu giáo viên phải
có cách ứng xử hợp lí, khéo léo. Với những câu trả lời hoàn toàn đúng, hãy khích lệ học
sinh bằng một lời khen đúng mức. Các em sẽ cảm thấy tự tin, thậm chí thấy mình đã
thành công. Với những câu trả lời sai, cần nhạy bén tìm ra nguyên nhân khiến học sinh
nhầm lẫn. Nên tiếp tục có định hướng để các em tìm ra câu trả lời đúng. Cũng cần hết sức
quan tâm đến những câu trả lời ngoài dự đoán.Trong một lớp học, giữa những học sinh
bình thường có thể có những em xuất sắc, năng lực cảm thụ vượt trội. Những học sinh
này có thể đưa ra những câu trả lời bất ngờ, thông minh, ngoài tầm dự đoán của giáo
viên, thậm chí còn gợi mở một hướng khái thác mới cho bài học. Người thầy không chỉ

thầy phải nắm và vận dụng linh hoạt, vững vàng lý luận thi pháp trong quá trình giảng
văn.
Ví dụ: - Với thơ, nên đi từ mạch cảm hứng, cảm xúc của nhân vật trữ tình hoặc hình
tượng trữ tình trong tác phẩm ( Chẳng hạn khi tìm hiểu bài thơ “ Sóng” của Xuân Quỳnh
ta có thể phân tích hình tượng sóng và hình tượng em; Khi tìm hiểu bài thơ “Đất Nước ”
của nguyễn Khoa Điềm ta phân tích theo mạch trữ tình- chính luận của nhân vật trữ tình
trong bài thơ).
- Với văn xuôi, có tác phẩm giảng bằng thi pháp nhân vật, có tác phẩm giảng bằng thi
pháp cốt truyện, tình tiết ( Chẳng hạn khi tìm hiểu tác phẩm “ Vợ chồng A Phủ” của Tô
Hoài thì phân tích nghệ thuật xây dựng nhân vật; khi tìm hiểu tác phẩm “ Ai đã đặt tên
cho dòng sông” hoặc “Người lái đò sông Đà” thì phân tích tác phẩm theo đăc trưng thể
loại bút kí, tuỳ bút).
7. Để phát huy sự sáng tạo, tích cực chủ động của học sinh, giáo viên cần tích hợp giáo
dục kĩ năng sống cho học sinh, đồng thời vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học
mới vào giờ đọc văn, như phương pháp thảo luận nhóm, giao dự án, kết hợp kĩ thuật khăn
trải bàn, mảnh ghép,…v v
3. Minh hoạ đọc - hiểu tác phẩm:
Để tiến hành thực nghệm các vấn đề đã nêu ra, tôi xin chọn một bài học cụ thể để minh
hoạ. Nhưng do thời gian và điều kiện cho nên tôi chỉ tóm tắt ngắn gọn tiết học với mục
tiêu tập trung vào việc áp dụng PPDH tích cực.
Tiết 19,20: Tây Tiến
- Quang Dũng -
I/ Mục tiêu bài học:
- -
10
1.Kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp riêng của thiên nhiên miền Tây và hình ảnh người
lính Tây Tiến trong bài thơ; Nắm được những đặc sắc nghệ thuật: bút pháp lãng mạn,
những sáng tạo về hình ảnh, ngôn ngữ, giọng điệu…
2.Kĩ năng: Rèn kĩ năng phân tích thơ, cảm thụ tác phẩm.
3.Tư tưởng: Giáo dục lòng yêu tn, đất nước; sự trân trọng với những cống hiến của người

HĐ4: Đọc - hiểu văn bản:
*HS lần lượt được tìm hiểu các nội dung:
1. Khung cảnh thiên nhiên miền Tây và những cuộc hành quân gian khổ của đoàn quân
TT:
2.Những kỉ niệm đẹp về tình quân dân và cảnh sông nước miền Tây thơ mộng:
a.Những kỉ niệm đẹp trong đêm liên hoan văn nghệ:
*Ở nội dung này, GV chiếu cho HS xem cảnh đêm liên hoan văn nghệ của bộ đội có sự
tham gia của NDTB (minh họa 1) và ra câu hỏi để HS trả lời:
H. Xem hình ảnh vừa trình chiếu và đọc những câu thơ của QD em hình dung ntn về đêm
liên hoan văn nghệ?
HS trả lời, GV nhận xét và chốt các ý chính:
- Đêm liên hoan hội đuốc hoa: tưng bừng, sôi nổi.
+ Ánh sáng lung linh của đuốc.
+ Âm thanh réo rắt của tiếng khèn.
+ Con người duyên dáng, tình tứ.
- Cảnh tượng đó khiến cho tâm hồn người lính ngây ngất, rạo rực. Thể hiện tình
quân dân thắm thiết.
b.Cảnh sông nước miền Tây thơ mộng:
GV trình chiếu hình ảnh sông nước miền Tây (minh họa 2) và ra câu hỏi:
H. Em hình dung ntn về cảnh sông nước miền Tây qua hình ảnh minh họa và những câu
thơ này?
HS trả lời, GV nhận xét và chốt các ý chính:
- Không gian, thời gian: dòng sông trong một buổi chiều sương .
- Cảnh vật: Sông nước, bến bờ lặng tờ, hoang dại như thời tiền sử.
- Con người: Nổi bật lên hình ảnh, dáng điệu mềm mại, uyển chuyển của cô gái
trên chiếc thuyền độc mộc.
- -
12
- Những bông hoa rừng “đong đưa” làm duyên bên dòng nước lũ.
 Gợi cho người đọc một cảm giác mênh mang, mờ ảo về một cảnh đẹp hoang dã, nên

các em học sinh. Thực tế qua các giờ dạy tôi thấy HS đã kích thích được khả năng học
tập sáng tạo, tích cực, chủ động, say mê tìm hiểu kiến thức mới một cách có hiệu quả.
Giờ học sôi nổi, hấp dẫn và có hiệu quả hơn.
Bảng số liệu.
Kết quả
Trước thực nghiệm Sau thực nghiệm
Số lượng % Số lượng %
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
00
15
14
03
00
46,9%
43,8%
9,3%
01
19
10
02
3,1%
59,4%
31,3%
6,2%
Qua bảng số liệu trên, ta có thể thấy sau thực nghiệm chất lượng học tập của học
sinh được nâng lên rõ rệt. Cụ thể số học sinh khá giỏi tăng, học sinh trung bình, yếu giảm
đáng kể. Điều đó cho thấy đề tài bước đầu mang tính khả thi.