SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÀI:ĐỀ
"MỘT SỐ THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC NHẰM NÂNG
CAO KHẢ NĂNG NÓI MÔN TIẾNG ANH CHO HỌC SINH LỚP
11 TRƯỜNG THPT"
PHẦN THỨ NHẤT: MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngày nay, Tiếng Anh là một ngôn ngữ giao tiếp quốc tế, được sử dụng rộng rãi
trong nhiều linh vực như kinh tế, khoa học, y học, kỹ thuật…trên toàn thế giới. Chính
vì vậy, bộ môn Tiếng Anh đã được đưa vào giảng dạy trong các trường: tiểu học,
THCS, THPT… việc dạy và học ngoại ngữ ngày càng được coi trọng.Tuy nhiên trong
quá trình giảng dạy và học tập thầy và trò gặp rất nhiều khó khăn về nhiều mặt: Một
phần học sinh chúng ta đều là con nhà nông,việc quan tâm lo lắng của phụ huynh còn
hạn chế, đa số các em còn yếu kém về năng lực học tập. Mặt khác, các em chưa thực
sự ý thức sự cần thiết của việc học Ngoại Ngữ dẫn đến chất lượng học tập của các em
còn yếu kém. Từ thực tế trên việc nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục là vô cùng
cấp bách, việc đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề được ngành giáo dục đề
cập và đặt lên hàng đầu.
Như chúng ta đã biết, trước đây theo phương pháp dạy học cũ, thầy giáo đóng vai
trò trung tâm là người truyền đạt kiến thức, còn học sinh là đối tượng tiếp nhận kiến
thức một cách thụ động. Phương pháp này ít mang lại hiệu quả giáo dục, nó không còn
phù hợp với tình hình phát triển của nước ta hiện nay. Bây giờ yêu cầu của việc đổi
mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh là học sinh phải
biết tự giác chủ động và sáng tạo, chiếm lĩnh làm chủ kiến thức. Thực hiện được yêu
cầu này giáo viên phải là người có vai trò trong việc hướng dẫn, điều khiển, tổ chức
cho học sinh hoạt động. Do vậy, việc vận dụng các phương pháp mới luôn luôn đòi hỏi
mỗi giáo viên phải nỗ lực
Hoạt động cặp, nhóm là một phương pháp dạy học mới đã được nhiều thầy cô giáo
áp dụng trong phần luyện tập của học sinh giúp học sinh hướng tới việc học tập chủ
động, chống lại thói quen thụ động.Theo chương trình cải cách hiện nay, môn Tiếng
Anh đòi hỏi ở học sinh rèn luyện về kỹ năng giao tiếp hay nói đúng hơn kỹ năng nghe
• Phương pháp điều tra: Dùng phiếu điều tra về nhu cầu và hứng thú của học sinh
đối với những hoạt động cặp, nhóm
• Phương pháp đàm thoại: Phỏng vấn học sinh nhằm rỳt ra những kết luận chớnh xỏc
• Phương pháp quan sát: Thông qua quá trình hoạt động của học sinh , GV rút ra được
những nhận định cụ thể
• Phương pháp kiểm tra đánh giá: Kiểm tra đánh giá học sinh dưới nhiều hỡnh thức
như : KT Miệng, 15’, 1 tiết
7. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.
- Đề tài được nghiên cứu trong thời gian từ tháng 8 đến tháng 12 năm học
2012- 2013
PHẦN THỨ HAI - NỘI DUNG
CHƯƠNG I -CƠ SỞ LÍ LUẬN.
Ở Việt Nam, phương pháp học tập hợp tác nhóm đã được tổ chức dạy học từ lâu
như: “Học thày không tày học bạn”. Sau cách mạng tháng 8 năm 1945, chúng ta từng
có phong trào học tập dân chủ “Bình dân học vụ” học tập tổ, nhóm. Phong trào: “Đôi
bạn cùng tiến” được Hội đồng đội Trung ương phát động trong thời gian dài cả trong
kháng chiến và đến tận bây giờ vẫn được duy trì. Trên thực tế ở những vùng dân cư
thưa thớt như vùng sâu vùng xa, vùng núi cao hẻo lánh, chúng ta đã tổ chức dạy học
theo các lớp ghép 2, 3 đến 4 trình độ trong một lớp. Việc tổ chức dạy học lớp ghép
như vậy cũng là dựa trên nền tảng của tổ chức dạy học theo nhóm cùng trình độ.
Những năm cuối của thế kỷ XX, học tập nhóm ở Việt Nam luôn diễn ra dưới nhiều
hình thức khác nhau: như nhóm tự quản, nhóm học tập, ở một số môn học như: thể
dục, thủ công, âm nhạc, ngoại khoá, sinh hoạt câu lạc bộ vv. Gần đây, với xu hướng
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của người học, các
nhà nghiên cứu lý luận dạy học đưa ra bốn đặc trưng cơ bản:
- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động độc lập của học sinh.
- Chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.
- Tăng cường học tập cá thể kết hợp học tập hợp tác.
- Kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò.
Trong số các nhà giáo dục đã nghiên cứu vấn đề học tập nhóm có bài viết: “Dạy
kháng chiến và đến tận bây giờ vẫn được duy trì. Trên thực tế ở những vùng dân cư
thưa thớt như vùng sâu vùng xa, vùng núi cao hẻo lánh, chúng ta đã tổ chức dạy học
theo các lớp ghép 2, 3 đến 4 trình độ trong một lớp. Việc tổ chức dạy học lớp ghép
như vậy cũng là dựa trên nền tảng của tổ chức dạy học theo nhóm cùng trình độ.
Những năm cuối của thế kỷ XX, học tập nhóm ở Việt Nam luôn diễn ra dưới nhiều
hình thức khác nhau: như nhóm tự quản, nhóm học tập, ở một số môn học như: thể
dục, thủ công, âm nhạc, ngoại khoá, sinh hoạt câu lạc bộ vv. Gần đây, với xu hướng
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của người học, các
nhà nghiên cứu lý luận dạy học đưa ra bốn đặc trưng cơ bản:
- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động độc lập của học sinh.
- Chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.
- Tăng cường học tập cá thể kết hợp học tập hợp tác.
- Kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò.
Trong số các nhà giáo dục đã nghiên cứu vấn đề học tập nhóm có bài viết: “Dạy
học lấy học sinh làm trung tâm” và “Phương pháp cùng tham gia” của tác giả Trần
Bá Hoành đã đề cập tới việc tổ chức học tập hợp tác theo nhóm với ý nghĩa là một
trong những phương pháp dạy học tích cực.Theo tác giả thì “học sinh cần học bằng
cách làm chứ không chỉ bằng cách nghe giáo viên giảng. Dạy học theo nhóm tạo nên
môi trường hợp tác trò- trò; thầy trò giúp đỡ lẫn nhau, trong đó học sinh là trung tâm,
giáo viên không còn độc chiếm diễn đàn”. Trong quá trình dạy học, để phát huy tính
tích cực chủ động của học sinh thì hoạt động tổ, nhóm là một hình thức hoạt động
học tập tốt. Thông qua hình thức học tập này các em có điều kiện trình bày, trao đổi
và bộc lộ những suy nghĩ của mình về các lượng thông tin về bài học mà mình hiểu,
mình cảm nhận và từ đó trả lại lượng thông tin mà cá nhân xử lý.Lượng thông tin
của từng học sinh có thể đúng hoặc có thể sai một phần. Thông qua cặp , nhóm các
em trả lại thông tin cho người dạy. Từ đó người dạy nắm bắt được mức độ tư duy,
hiểu biết của các em. Quá trình này được diễn ra theo quan hệ hai chiều. Xét về lý
luận dạy học thì đây là mối quan hệ biện chứng. Ngoài ra được trao đổi cặp , nhóm
học sinh được rèn luyện thêm về kỷ năng và thói quen suy nghĩ, diễn đạt và trình bày
một vấn đề trước một tập thể. Thông qua hoạt động này, các kỷ năng nghe,nói, đọc,
trong những phương pháp dạy học tích cực.Theo tác giả thì “học sinh cần học bằng
cách làm chứ không chỉ bằng cách nghe giáo viên giảng. Dạy học theo nhóm tạo nên
môi trường hợp tác trò- trò; thầy trò giúp đỡ lẫn nhau, trong đó học sinh là trung tâm,
giáo viên không còn độc chiếm diễn đàn”. Trong quá trình dạy học, để phát huy tính
tích cực chủ động của học sinh thì hoạt động tổ, nhóm là một hình thức hoạt động
học tập tốt. Thông qua hình thức học tập này các em có điều kiện trình bày, trao đổi
và bộc lộ những suy nghĩ của mình về các lượng thông tin về bài học mà mình hiểu,
mình cảm nhận và từ đó trả lại lượng thông tin mà cá nhân xử lý.Lượng thông tin
của từng học sinh có thể đúng hoặc có thể sai một phần. Thông qua cặp , nhóm các
em trả lại thông tin cho người dạy. Từ đó người dạy nắm bắt được mức độ tư duy,
hiểu biết của các em. Quá trình này được diễn ra theo quan hệ hai chiều. Xét về lý
luận dạy học thì đây là mối quan hệ biện chứng. Ngoài ra được trao đổi cặp , nhóm
học sinh được rèn luyện thêm về kỷ năng và thói quen suy nghĩ, diễn đạt và trình bày
một vấn đề trước một tập thể. Thông qua hoạt động này, các kỷ năng nghe,nói, đọc,
viết của học sinh ngày càng được nâng cao.
Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ không đơn
giản là chỉ áp dụng một cách máy móc phương pháp này vào quá trình dạy học. Nó tuỳ
thuộc vào môn học, điều kiện học tập, đối tượng học sinh, tính chất bài học và năng
lực sư phạm của người thày tổ chức hình thức này như thế nào có hiệu quả.
Bởi vậy việc nghiên cứu và vận dụng tổ chức cho học sinh học tập hợp tác theo
nhóm trong quá trình dạy học môn tiếng Anh ở trường trung học phổ thông vẫn luôn là
vấn đề mới mẻ và thú vị. Đây là một vấn đề cần sớm được tiến hành trong dạy học
nhằm đáp ứng các yêu cầu của quá trình đổi mới đặt ra đối với môn tiếng Anh ở các
trường trung học phổ thông hiện nay.
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI
Có lẽ không ai trong chúng ta phủ nhận tầm quan trọng của Tiếng Anh đối với Việt
Nam trong việc hội nhập kinh tế, chính trị và văn hoá thế giới, nhất là khi quá trình
toàn cầu hoá đang diễn ra với tốc độ chóng mặt. Biết tiếng Anh, giỏi tiếng Anh giúp ta
tự tin hơn trong giao tiếp. Thực tế trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh
học rất trầm, trong một lớp chỉ có vài học sinh hoạt động tích cực còn lại thì ngồi im,
tự tin hơn trong giao tiếp. Thực tế trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh
học rất trầm, trong một lớp chỉ có vài học sinh hoạt động tích cực còn lại thì ngồi im,
làm cho không khí lớp học rất căng thẳng. Qua thực tế giảng dạy, tôi phát hiện thấy
trình độ các em khá chênh lệch, trong những tiết học đầu tiên, chỉ những em khá trở
lên hay phát biểu xây dựng bài còn lại thì không tham gia các hoạt động, một số học
sinh không chịu chép bài, đôi lúc các em chán học đến nổi ngủ trong giờ học. Tuy
nhiên đa số các em thường rất hứng thú với các trò chơi, hoặc khi được hoạt động cặp
nhóm các em được bày tỏ ý kiến của mình mà không sợ mình mắc lỗi, các em được tự
do suy nghĩ và tranh luận rút ra được nhiều bài học bổ ích
Để hoạt động theo cặp, nhóm của học sinh có hiệu quả trong công việc dạy- học
ngoại ngữ nói chung và dạy học Tiếng Anh nói riêng cần phải hiểu thế nào là hoạt
động theo nhóm, cặp; cần phải tuân thủ theo những nguyên tắc gỡ và yờu cầu giỏo
viờn, học sinh phải làm gỡ? Vấn đề này được đề cập cụ thể ở phần tiếp theo.
CHƯƠNG III: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I/ THẾ NÀO LÀ HOẠT ĐỘNG THEO CẶP :
Hoạt động cặp là hoạt động giáo viên chia cả lớp thành các cặp ( 2 học sinh 1 cặp ).
Các học sinh làm việc với người cùng cặp của mình, tất cả các cặp làm việc cùng một
thời điểm. Giáo viên đi quanh, nghe và chỉ can thiệp rất ít nếu thấy thật cần thiết
II/ TỔ CHỨC LUYỆN TẬP THEO CẶP
1/ Vai trò của giáo viên khi học sinh luyện tập theo cặp.
Giáo viên sẽ có hai chức năng:
- Là người theo dõi. Giáo viên đi từ nhóm này sang nhóm khác lắng nghe và ghi nhận
những lỗi lặp đi lặp lại trong học sinh nhưng vẫn để hs nói tự nhiên, tránh ngắt lời
học sinh, trừ khi nếu thấy cần thiết. Những lỗi trầm trọng sẽ được giải quyết vào lúc
khác, có thể là cuối buổi luyện tập hoặc đầu buổi học sau.
- Là người cung cấp tư liệu, giúp đỡ, giải đáp cho học sinh những vấn đề khó về ngữ
liệu, hoặc kiến thức chung.
Giới thiệu cho học sinh cách thức luyện tập theo cặp:
Khi sử dụng loại hình bài tập này lần đầu nên giải thích cho học sinh những ưu điểm
và lí do sử dụng. Có thể thực hiện bằng tiếng mẹ đẻ. Cần thống nhất cho học sinh
lớp
• Luyện các bài tập ngữ pháp theo mẫu câu.
• Luyện các bài hội thoại ngắn, đóng vai lại bài hội thoại mẫu với gợi ý cho sẵn
( practice short dialogues, make up similar ones using the prompts)
• Các bài tập luyện tập giao tiếp, xây dựng hội thoại ( dialogue building)
• Loại bài tập đọc bài khoá sau đó hỏi và trả lời các câu hỏi về nội dung bài khoá
( Read then ask and answer the questions about the text)
+ Học sinh thảo luận các câu hỏi trong cặp sau đó đọc bài khoá để chọn câu trả lời
đúng
+ Học sinh tự đọc thầm bài khoá sau đó hỏi và trả lời về nội dung bài khoá theo
cặp.
• Học sinh có thể thực hành mẫu câu dưới sự điều khiển của bạn mình theo cặp.
4/ Các loại hình luyện tập theo cặp.
a. Thực hành kĩ năng giao tiếp
• Phỏng vấn : Học sinh làm việc theo cặp, một học sinh đóng vai người được phỏng
vấn sẽ hỏi đáp theo nội dung cụ thể được ghi trong yêu cầu và theo sự hướng dẫn của
giáo viên. Để sử dụng cho hoạt động phỏng vấn, GV có thể khai thác một số tình
huống tự tạo có liên quan đến nội dung bài học như :
Holiday plan interview
Job interview
Club membership interview
Famous people interview
Ngoải ra còn có thể khai thác các tình huống thật trên lớp, trong trường như:
Phỏng vấn các nhân vật trong lớp về cuộc sống hay các sự kiện bạn mình vừa trải
qua, các dự định kế hoạch của bạn , sở trường, khả năng, sở thích, thói quen.
• Phiếu điều tra : Sau khi chia cặp, học sinh dựa vào phiếu điều tra do GV chuẩn bị
trước, hỏi nhau để tìm hiểu về một nội dung nào đấy. Cách tiến hành phiếu điều tra
được thực hiện theo các bước sau :
Bước 1: GV chia học sinh thành cặp ( hoặc nhóm )
Bước 2: GV nêu yêu cầu, giải thích bài tập học sinh sẽ phải làm
Say goodbye
Comment on the weather
VD2 : Your friend has just seen a good film. You want to ask her about this film.
What would you say?
GV có thể soạn sẵn các mẫu lời nói có thể sử dụng trong từng tình huống - mẫu cấu
trúc - từ vựng tuỳ theo trình độ cụ thể của từng đối tượng học sinh. Hoặc đặt câu hỏi
gợi ý cho học sinh đóng góp ý kiến riêng của mình, viết lên bảng các khả năng ứng
xử- cách phát ngôn và khă năng phản ứng
• Các hoạt động có khoảng trống thông tin :
Là những hoạt động luyện tập mà GV tạo ra những thiếu hụt hay “khoảng trống” về
thông tin bằng cách cung cấp cho học sinh những thông tin không đầy đủ khác nhau
về cùng một vấn đề – học sinh này biết những thông tin mà học sinh không biết và
ngược lại. Trên cơ sở những thông tin có được đó, học sinh phải trao đổi với nhau để
hoàn thành những yêu cầu đặt ra trong bài. Chính điều này gây được hứng thú cho
học sinh muốn thực hiện nhiệm vụ giao tiếp đó.
VD: Unit 15 – Grade 10- Speaking – Task 2
Mục đích yêu cầu : Hỏi đáp thông tin về 2 đất nước Mỹ và Anh , với hoạt động này
học sinh luyện tập theo cặp hỏi về thủ đô, năm thành lập , diện tích, con người,
phương tiện dựa vào hai bảng thông tin sau :
Thời gian : 8’
Chuẩn bị : Phiếu học tập vẽ 2 bảng với lượng thông tin khác nhau
Tiến trình : GV chia học sinh theo cặp, phát cho mỗi cặp 2 tờ phiếu viết thông tin,
yêu cầu học sinh không được xem phiếu của bạn, HS phải hỏi, đáp và điền thông tin
còn thiếu vào bảng của mình.
HS A :
Country The USA England
Information
Capital ? NewYork
Population? 7 million
People friendly, open
cho các câu hỏi này theo cặp. Đầu tiên học sinh làm miệng, sau đó giáo viên gọi một
vài HS bất kì để kiểm tra. Hoặc làm cho hoạt động này phong phú hơn bằng cách cho
học sinh thảo luận miệng rồi viết câu trả lời ra giấy, các cặp đổi chấm chéo các câu trả
lời cho nhau dưới sự kiểm soát của giáo viên.
f. Hỏi và trả lời
Sau khi dạy và luyện từ mới, ở cuối buổi học, vẫn để các từ mới đó trên bảng, chỉ
xoá các câu minh hoạ đi rồi yêu cầu học sinh viết lại các câu minh hoạ khác cho các từ
mới đó để kiểm tra xem học sinh đã thực sự hiểu nghĩa và cách sử dụng các từ mới đó
không.
g. Mô tả tranh:
Tranh ảnh có thể dùng như các yếu tố kích thích cho rất nhiều loại hình bài tập
luyện theo cặp.Học sinh có thể áp dụng thực hành ở cả kĩ năng nói và viết hoặc đoán
nội dung bài nghe theo tranh trước khi nghe chính thức
VD: Nhìn vào một bức tranh đi kèm với một bài đọc, hai học sinh quan sát mô tả
những hoạt động diễn ra trong tranh , thảo luận vµ đưa ra ý kiến , hoặc có thể sắp xếp
các bức tranh theo một trật tự nào đó cho phù hợp với nội dung trong tranh, nhìn tranh
đặt câu hỏi và trả lời
Unit 1 –Grade 10 - A day in the life of
Listening
Mục đích yêu cầu : Học sinh nghe và đoán nội dung bức tranh về hoạt động hàng ngày
của người xích lô rồi sắp xếp cho đúng trật tự
Thời gian : 5’
Chu ẩn b ị : Tranh
Tiến hành : GV yêu cầu học sinh quan sát tranh rồi làm việc theo cặp để đặt câu theo
gợi ý cho sẵn .
Suggestion :1. at 7.30 Mr Lam / get up
He / eat /lunch / 12
His first passengers / two pupils
He / carry / a lady / DongXuan market
+ Sau đó HS thảo luận và sắp xếp lại các câu theo đúng trât tự phù hợp với tiến trình
• Thảo luận các câu trả lời cho các câu hỏi của một bài đọc hoặc bài hội thoại.
• Giải quyết vấn đề theo yêu cầu của nội dung luyện tập.
• Lập kế hoạch về một hoạt động nào đó ( makes plan)
• Viết về mặt tích cực, tiêu cực của một vấn đề nào đó.
• Luyện hội thoại đóng vai trong các đoạn hội thoại có nhiều hơn hai người tham
gia.
• Chơi các trò chơi theo đội: Slap the board, lucky number, nought and crosses
3/ Các loại hình luyện tập theo nhóm.
a/. Trò chơi.
Đây là hoạt động phù hợp với các phần Warm up gây kích thích ở HS, hoặc rèn
luyện kĩ năng nói, viết , ngữ pháp ở HS.Tuỳ vào mục đích yêu cầu của từng bài GV
có thể lựa chọn trò chơi cho phù hợp. Các trò chơi đoán thông tin để luyện câu hỏi
Yes – No đơn giản nhất là trò đoán “Who am I thinking of? What’s my profession?”
Hoặc “Guess what I did?” Đề tiêu đề lên bảng, cung cấp một số từ gợi ý từ vựng, kiến
thức nền, sau đó làm mẫu rồi cho học sinh tự chơi.
VD : Game : Who am I ?
Trò chơi này phù hợp với giai đoạn đầu của lớp học , khi các học sinh bắt đầu làm
quen nhau qua nói chuyện bằng tiếng Anh
Giáo viên sẽ tùy thuộc vào đối tượng học sinh để chọn ra những nhân vật nổi tiếng
quen thuộc , không khó đoán với lớp ví dụ : các diễn viên , ca sỹ , các nhân vật lịch sử
, các nhân vật trong truyện thiếu nhi , truyện dân gian vv
Tên của các nhân vật này sẽ được ghi ra các mẩu giấy giáo viên và ban'' tổ chức''sẽ bí
mật dán những mẩu giấy đó vào lưng của các bạn tham gia , sau đó mọi người sẽ đi lại
xem nhân vật mình được dán tên là gì ' ví dụ
- Am I a man ?
- Am I still alive today ?
- Am I a pop star ?
- Do I live here in Viet Nam ?
- Was I a King ?
- Am I a character in a story?.vv
f/ Đọc và viết chính tả.
GV là người đọc chính tả hoặc có thể giao cho một người trong nhóm đọc cho các
thành viên khác nghe. Nên chọn những đoạn văn ngắn, được học từ trước. HS đọc bài
có thể có trách nhiệm kiểm tra và chữa lỗi cho nhau.
g/ Viết luận:
Nên tổ chức cho HS làm việc thành từng nhóm, GV của những lớp đông sẽ có thể
đồng thời kiểm soát và hướng dẫn tất cả các bài viết sáng tạo của HS trong lớp. Có thể
hướng dẫn bài luận bằng các câu hỏi trên bảng, các bức tranh hoặc các từ gợi ý. Tất cả
các thành viên trong nhóm đều phải đóng góp ý kiến xây dựng bài. Trưởng nhóm lúc
phải biết lôi cuốn, khuyến khích các thành viên trong nhóm đóng góp ý kiến.
VD1 :
Mục đích yêu c ầu : Viết luận theo dàn ý .
Thời gian : 15’
Chuẩn bị : Handouts
Tiến trình:
- GV yêu cầu học sinh ngồi theo nhóm 4 hoặc 5
- Phát handouts chứa dàn ý của chủ đề được đưa ra
- GV yêu cầu HS dựa vào thông tin trong dàn ý viết thành một bài luận
- Khi công việc kết thúc GV yêu cầu đại diện của nhóm lên bảng viết bài luận của
minh
h.Đặt câu có nghĩa
Copyright: Tài liệu đại học ©