Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
LỜI NÓI ĐẦU
Hà Nội, thủ đô của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, hiện nay
vẫn đang không ngừng phát triển. Có thể nói, tốc độ phát triển kinh tế của thành
phố Hà Nội luôn nằm trong danh sách những tỉnh/thành có tốc độ phát triển cao
nhất cả nước. Từ năm 2000 đến nay, Hà Nội đã và đang trong quá trình công
nghiệp hóa, đô thị hóa với tốc độ nhanh, và tất nhiên, ở bất kì quốc gia nào hay
vùng lãnh thổ nào cũng vậy, vấn đề phát triển luôn đi kèm với vấn đề môi trường.
Không phủ nhận, Ở Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng, môi trường luôn là
vấn đề chưa bao giờ kết thúc. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc môi trường nước ở
Hà Nội hiện nay đang bị ô nhiễm và suy thoái nghiêm trọng.
Nước luôn là nguồn tài nguyên quý báu và vô giá đối với sự sống, là một
trong những nhân tố quan trọng nhất để hình thành sự sống. Nước chiếm khoảng
80% khối lượng cơ thể và khoảng 70% diện tích bề mặt trái đất. Từ xa xưa, con
người đã biết sống tập trung ven các con sông, hồ để có nguồn nước phục vụ cho
đời sống và sản xuất. Con người có thể gặp khó khăn khi thiếu thốn về cơ sở vật
chất hay lương thực nhưng không thể sống sót nếu thiếu nước. Vậy mà với tốc độ
phát triển ồ ạt nhưng chưa đồng bộ hiện nay đã khiến môi trường nói chung và môi
trường nước nói riêng bị ảnh hưởng nặng nề. Trong khi đó nguồn lực đầu tư cho
bảo vệ môi trường và trình độ áp dụng khoa học công nghệ cải thiện và phòng ngừa
ô nhiễm môi trường còn hạn chế, kinh nghiệm quản lý môi trường đô thị và công
nghệ còn bất cập, ý thức bảo vệ môi trường của người dân còn thấp
Là sinh viên của Học viện Chính sách và Phát triển, ý thức được về lợi ích
của nguồn nước và vấn đề ô nhiễm môi trường nước ở thành phố Hà Nội hiện nay,
thông qua môn Triết học, em lựa chọn đề tài tiểu luận “Thực trạng vấn đề ô nhiễm
môi trường nước ở thành phố Hà Nội từ năm 2000 đến nay nhìn từ góc độ
Nguyên nhân – Kết quả” để nghiên cứu và tìm hiểu nguyên nhân gây ra tình trạng
ô nhiễm môi trường nước ở thành phố Hà Nội, từ đó rút ra giải pháp phù hợp nhất
để khắc phục tình trạng ấy, đồng thời thu thập thêm được nhiều thông tin bổ ích,
tích lũy thêm kiến thức cho bản thân, rèn luyện tư duy triết học và giúp mọi người
hiểu nhiều hơn về sự ô nhiễm nguồn nước hiện nay.

Nói chung, môi trường của một khách thể bao gồm các vật chất, điều kiện
hoàn cảnh, các đối tượng khác hay các điều kiện nào đó mà chúng bao quanh khách
thể này hay các hoạt động của khách thể diễn ra trong chúng.
Theo luật bảo vệ môi trường Việt Nam: “Ô nhiễm môi trường là sự làm
thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường”. Trên thế giới, ô
nhiễm môi trường là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến
mức có khả năng gây hại đến sức khỏe con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc
làm suy giảm chất lượng môi trường, hay cũng có thể hiểu ô nhiễm môi trường là
2
Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
tình trạng môi trường bị ô nhiễm bởi các chất hóa học, sinh học gây ảnh hưởng
đến sức khỏe con người, các cơ thể sống khác.
1.4. Nước.
Nước là một hợp chất hóa học của Oxy và Hidro, có công thức hóa học là
H
2
O. Với các tính chất lí hóa đặc biệt (ví dụ như tính lưỡng cực, liên kết hiđrô và
tính bất thường của khối lượng riêng) nước là một chất rất quan trọng trong nhiều
ngành khoa học và trong đời sống.
(1)
2. Cơ sở lí luận của nghiên cứu.
Cơ sở lí luận của nghiên cứu là cặp phạm trù Nguyên nhân – Kết quả.
2.1. Quan hệ biện chứng giữa Nguyên nhân và Kết quả.
Mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả là mối quan hệ mang tính phổ
biến và bao hàm tính tất yếu. Mối liên hệ nhân – quả là cái vốn có của bản thân sự
vật, không phụ thuộc vào ý thức con người; không có nguyên nhân nào không dẫn
tới kết quả nhất định và ngược lại, không có kết quả nào không có nguyên nhân.
Nguyên nhân là cái sinh ra kết quả nên nguyên nhân luôn xuất hiện trước
kết quả; còn kết quả bao giờ cũng xuất hiên sau khi nguyên nhân đã xuất hiên.
Một nguyên nhân có thể sinh ra một hoặc nhiều kết quả. Ngược lại, một kết

tiễn của con người.
Vì mỗi nguyên nhân có thể dẫn đến nhiều kết quả và ngược lại, một kết
quả có thể do nhiều nguyên nhân nên trong nhận thức và thực tiễn cần phải có cách
nhìn toàn diện và lịch sử – cụ thể trong phân tích, giải quyết và ứng dụng quan hệ
nhân – quả.
II, Thực trạng vấn đề ô nhiễm môi trường nước ở Hà Nội từ năm
2000 đến nay.
1. Thực trạng chung và những số liệu thống kê.
“Thành phố Hà Nội hiện đang được cấp nước với công suất khoảng 0,5
triệu m
3
/ngày, chủ yếu từ nguồn nước ngầm. Hiện tại có khoảng 11 nhà máy nước
lớn đang hoạt động và rất nhiều các trạm xử lý nhỏ với công suất thường dưới
10.000 m
3
/ngày hoạt động cấp nước cho các khu dân cư mới.”
(2)
Theo báo cáo của Sở tài nguyên môi trường và nhà đất Hà Nội cho biết:
“+ Theo báo cáo năm 2005 thì mỗi ngày cư dân và các nhà máy công
nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tại Hà Nội thải ra 300.000 tấn nước thải, mỗi năm
thải ra các sông, hồ khoảng 3.600 tấn hữu cơ, 317 tấn dầu mỡ, hàng chục tấn kim
loại nặng, các chất dung môi và các chất kim loại khác.
2()
Theo NUSA R&D, “Hiện trạng ô nhiễm Asen trong nước ngầm tại Hà Nội” của Trung tâm Quy hoạch và Điều tra
tài nguyên nước Quốc gia, ngày 15/10/2012.
4
Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
+ Dự báo đến năm 2010 tại Hà Nội mỗi ngày cư dân vì thế các nhà
máy công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp sẽ thải ra môi trường nước khoảng
510.000 m

các bệnh viện và cơ sở y tế lớn chưa có hệ thống xử lý nước thải; một lượng rác
3()
"Báo cáo nghiên cứu tổng quan" của Bộ Tài nguyên Môi trường, Cục bảo vệ môi trường về vấn đề “Nâng
cao vai trò và sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ môi trường thông qua tăng cường công tác phổ biến thông tin
môi trường cho cộng đồng" của Dương Thị Tỏ và Tô Kim Oanh, Cục Bảo vệ môi trường.
5
Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
thải rắn lớn trong thành phố không thu gom hết được… là những nguồn quan trọng
gây ra ô nhiễm nước. Hiện nay, mức độ ô nhiễm trong các kênh, sông, hồ ở trong
địa bàn thành phố là rất nặng. Lượng nước thải của thành phố lên tới 300.000 -
400.000 m
3
/ngày; hiện mới chỉ có 5/31 bệnh viện có hệ thống xử lý nước thải,
chiếm 25% lượng nước thải bệnh viện; 36/400 cơ sở sản xuất có xử lý nước thải;
lượng rác thải sinh hoại chưa được thu gom khoảng 1.200m
3
/ngày đang xả vào các
khu đất ven các hồ, kênh, mương trong nội thành.”
(4)
Ở thời điểm hiện tại, năm 2013, theo khảo sát thực tế, tại cống rãnh cắt
ngang đường Đê La Thành và đường Nguyễn Chí Thanh mùi hôi thối bốc lên và
tỏa ra không khí trong diện rộng, không những người dân sống tại khu vực này mà
người dân khi qua đường cũng phải lên tiếng. Trên địa bàn đường K2, Cầu Diễn,
huyện Từ Liêm, khu vực gần sân vận động Thể dục thể thao Hà Nội, cống rãnh ô
nhiễm nghiêm trọng, nguồn nước đen kịt, kèm theo đó là rác thải sinh hoạt được
người dân đổ xuống bốc mùi hôi thối. Tại ngõ Gốc Đề, đường Minh Khai, quận
Hoàng Mai, khu vực này có rãnh nước chạy kéo dài khu dân cư. Tuy đã được Xí
nghiệp Thoát nước số 3 của Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội đặt biển
ngay giữa lòng mương, nhưng cạnh cống rãnh này là một khu chợ, người dân tập
trung sinh sống khá đông đúc nên tình trạng rác thải đổ xuống rãnh nước hằng ngày

6
Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
Nhiều nơi mức nhiễm vượt quá hàng chục lần cho phép. Ô nhiễm hầu hết là các
giếng nhỏ của gia đình và riêng đồng bằng bắc bộ có khoảng 5 triệu chiếc giếng
như vậy. Đánh giá của UNICEF còn cho thấy, khu vực phía nam Hà Nội (cũ) ô
nhiễm asen nặng nhất, thậm chí đứng đầu danh sách các địa chỉ ô nhiễm asen trên
toàn quốc, đặc biệt tại một số khu vực thuộc phường Quỳnh Lôi (quận Hai Bà
Trưng), khu vực Thanh Trì .Và khu vực Hà Nội mở rộng hiện nay bao gồm cả Hà
Nội cũ và Hà Tây cũ đều nằm trong danh sách có nguồn nước bị nhiễm asen cao
như xã Đông Lỗ (Ứng Hòa), Liên Phương, Khánh Hà (Thường Tín), Thọ Xuân
(Đan Phượng), Phương Trung (Thanh Oai)…”.
Bên cạnh ô nhiễm do asen, nguồn nước ngầm ở thành phố Hà Nội còn bị ô
nhiễm bởi amoni. Hà Nội có nguồn nước ngầm nhiễm amoni với xác suất 80-90%
với nồng độ cao hơn mức tiêu chuẩn cho phép trong nước ăn uống sinh hoạt. Các
nguồn nước đang sử dụng cho các nhà máy nước ở phía Nam (Pháp Vân, Hạ Đình,
Tương Mai) có nồng độ amoni nằm trong khoảng 10-27 mg/l trong khi theo quy
định của Bộ Y tế (năm 2002), nồng độ amoni trong nước sinh hoạt cho phép là
1,5mg/l.
2. Nhìn từ góc độ Nguyên nhân – Kết quả.
Lấy một ví dụ, một số điểm tập kích rác tại các khu dân cư để lâu ngày mà
không được xử lí hoặc vận chuyển đi nơi khác kịp thời
(A)
khi mưa
(B)
rác đùn ra
đường và thoát vào một số cống rãnh
(C)
làm tắc, ngập úng nước thải và không thoát
được tạo thành những vũng nước có màu đen
(D)

2.2.1. Phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Việt Nam đang trên đà trở thành nước công nghiệp và Hà Nội cũng đang
trong giai đoạn công nghiệp hóa nhanh, hàng loạt các khu công nghiệp mọc lên với
cơ sở vật chất kĩ thuật chưa đồng bộ, chưa có hệ thống xử lí nước thải hoặc xây
dựng hệ thống xử lí nước thải với mục đích “để cho có”… Để chạy theo lợi nhuận
và giảm chi phí sản xuất, nhiều xí nghiệp, nhà máy đã chọn hình thức xả thẳng
nước thải chưa qua xử lí xuống sông, hồ khiến cho môi trường nước ở đây bị ô
nhiễm nặng nề. Một ví dụ điển hình là việc xử lí chất thải chưa triệt để, chính xác
hơn là sau 16 năm hoạt động kể từ năm 1996 đến năm 2012, khu công nghiệp Sài
Đồng B, Gia Lâm, Hà Nội vẫn chưa có hệ thống xử lí nước thải chung, nước thải
của 17 doanh nghiệp thuộc khu công nghiệp hàng ngày vẫn xả thẳng ra môi trường
khiến cho môi trường nước ở sông Cầu Bây – nơi tiếp nhận trực tiếp nguồn nước
thải từ khu công nghiệp Sài Đồng B bị ô nhiễm nghiêm trọng.
Vẫn còn tình trạng nhiều nhà máy xả trộm nước thải sản xuất chưa xử lý
hoặc xử lý chưa đạt tiêu chuẩn ra môi trường, chế độ vận hành hệ thống xử lý
không nghiêm túc, không được kiểm soát chặt chẽ và cũng khó kiểm soát
Dù một số khu công nghiệp đã có hệ thông xử lí nước thải tập trung. Tuy
nhiên, tỷ lệ nước thải tại các khu công nghiệp này được xử lý đạt thấp, gây ô nhiễm
môi trường lớn. Nguyên nhân là do hệ thống xử lý nước thải có quy mô nhỏ, việc
đấu nối nguồn nước thải trong khu công nghiệp để dẫn tới khu xử lý nước thải còn
bất cập và cơ chế quản lý đối với công tác này chưa đầy đủ và chặt chẽ. Hơn nữa
8
Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
chi phí cho việc xử lí nước thải vẫn còn cao do công nghệ xử lí còn thấp, đó là một
trong những trở ngại khiến các nhà đầu tư chưa đầu tư mạnh vào hệ thống xử lí
nước thải.
2.2.2. Bùng nổ dân số.
Đi kèm với việc phát triển kinh tế là tốc độ đô thị hóa của Hà Nội ngày
càng gia tăng, không chỉ số lượng người dân Hà Nội ngày càng tăng mà số lượng
người dân nhập cư từ các tỉnh thành khác đến Hà Nội cũng ngày càng cao, nhất là

Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
Ở nhiều khu vực, con người tùy tiện vứt rác thải xuống lòng sông, lấn
chiếm sông rạch thu hẹp dòng chảy vẫn còn phổ biến. Tình trạng lấn chiếm lòng,
bờ sông kênh rạch để sinh sống, xả rác và nước thải trực tiếp trên bề mặt gây ô
nhiễm nước mặt, cản trở lưu thông của dòng chảy, tắc nghẽn cống rãnh tạo nước tù.
Tâm lí “một chút thì cũng chẳng ảnh hưởng” vẫn còn phổ biến khiến cho
nhiều người không ý thức được sự ảnh hưởng của mình đến môi trường, một người
làm ô nhiễm môi trường rồi nhiều người làm ô nhiễm môi trường kết quả là môi
trường bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Việc các doanh nghiệp không chú trọng vào xử lí nước thải cũng như vấn
đề môi trường nước cũng xuất phát từ ý thức không coi trọng môi trường và chạy
theo lợi nhuận của chủ đầu tư, người đứng đầu doanh nghiệp trong khi đó các chế
tài xử lí của luật pháp còn sơ sài, thiếu sót cần bổ sung. Việc các chế tài về môi
trường còn nhẹ như tiếp tay cho vấn đề này.
2.3. Vừa là kết quả, vừa là nguyên nhân.
Khi nhìn từ góc độ Nguyên nhân – Kết quả, việc môi trường nước bị ô
nhiễm vừa là kết quả của rất nhiều nguyên nhân nhưng cũng là nguyên nhân dẫn
đến nhiều kết quả khác.
Khi sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm, con người sẽ có nguy cơ mắc rất
nhiều các loại bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Điển hình là sử dụng
nguồn nước bị ô nhiễm asen, con người sẽ dễ mắc các bệnh: ung thư da đầu, vẩy
sừng ở lòng bàn tay và chân, ung thư da tay, rối loạn tuần hoàn máu, viêm tróc
da….
10
Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
Không chỉ dừng lại ở sức khỏe con người, việc môi trường nước bị ô
nhiễm còn ảnh hưởng tới việc phát triển kinh tế. Nhiều vùng nông nghiệp bị ảnh
hưởng do không thể sử dụng nguồn nước ô nhiễm cho chăn nuôi hoặc trồng trọt vì
nguồn nước ô nhiễm sẽ làm giảm sức khỏe hoặc chết các vật nuôi, làm chết cây
trồng hoặc sản phẩm của cây trồng sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe con người. Trong

Xây dựng đồng bộ hệ thống quản lí môi trường trong các nhà máy, các khu
công nghiệp theo các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tổ chức giám sát chặt chẽ nhằm
hướng tới một môi trường tốt đẹp và thân thiện hơn với con người.
Đầu tư cho việc khắc phục các hậu quả của việc ô nhiễm môi trường nước,
tuyên truyền và tổ chức các nhóm tình nguyện xử lí những vị trí ô nhiễm mới và
không quá phức tạp.
Cải tạo hệ thống thoát nước, tách riêng hệ thống nước thải và nước mưa, kè
lại các hồ, làm đường dạo ven các hồ, nạo vét một số hồ.
12
Tiểu luận Triết học – Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin I
KẾT LUẬN
Môi trường nói chung và môi trường nước nói riêng vẫn luôn là vấn đề
nhức nhối ngay cả với các chuyên gia. Nhất là trong thời điểm hiện tại, khi mà kinh
tế và xã hội vẫn đang không ngừng phát triển thì sự ảnh hưởng của việc phát triển
đó lại càng lớn đối với môi trường. Có thể đó là những ảnh hưởng tốt nhưng đa
phần chúng đều gây ảnh hưởng xấu đến môi trường. Rồi từ những ảnh hưởng môi
trường đó sẽ lại tác động ngược trở lại tới đời sống con người, gây nên bệnh tật,
suy giảm tuổi thọ, sức lao động…., ảnh hưởng tới sản xuất và đến kinh tế, xã hội.
Một vòng luẩn quẩn sẽ mãi tiếp diễn nếu chúng ta không nhìn lại chính xác những
gì đang diễn ra.
Để có thể nhìn nhận chính xác mọi mặt về chúng không phải việc đơn giản
trong thời gian ngắn mà đòi hỏi sự nghiên cứu cẩn thận. Nhưng thông qua cái nhìn
của Triết học, ta có thể phần nào thấy rõ hơn thực trạng hiện tại, dự đoán trong
tương lai, đồng thời đưa ra những kế hoạch cho những tình huống có thể xảy ra.
Thông qua cặp phạm trù Nguyên nhân – Kết quả, ta có được cái nhìn bao quát hơn
không chỉ đơn thuần là ô nhiễm môi trường mà còn là vấn đề con người, vấn đề
kinh tế, vấn đề xã hội. Có thể nhìn nhận được trước mắt, nguồn nước bị ô nhiễm
không chỉ đi từ tự nhiên mà phần lớn còn do sự phát triển kinh tế, sự bùng nổ dân
số và hơn hết là do ý thức con người.
Cốt lõi của sự ô nhiễm môi trường nước vẫn là ý thức con người, vì vậy, để

1. Các khái niệm cơ bản.
1.1. Nguyên nhân.
1.2. Kết quả.
1.3. Môi trường và ô nhiễm môi trường.
1.4. Nước.
2. Cơ sở lí luận của nghiên cứu.
2.1. Quan hệ biện chứng giữa Nguyên nhân – Kết quả.
2.2. Ý nghĩa của phương pháp luận.
2
2
2
2
3
3
3
3
II, Thực trạng vấn đề ô nhiễm môi trường nước ở Hà Nội từ năm 2000 đến
nay.
1. Thực trạng chung và những số liệu thống kê.
2. Nhìn từ góc độ nguyên nhân – kết quả.
2.1. Nguyên nhân bên trong (khách quan).
2.2. Nguyên nhân bên ngoài (chủ quan).
2.2.1. Phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
2.2.2. Bùng nổ dân số.
2.2.3. Ý thức con người.
2.3. Vừa là kết quả, vừa là nguyên nhân
4
7
8
8