Lời nói đầu
Xét xử sơ thẩm là giai đoạn mở đầu cho toàn bộ hoạt động xét xử (sơ thẩm,
phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm). Việc tìm hiểu, giải thích, làm sáng
tỏ thẩm quyền xét xử sơ thẩm không chỉ nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả
xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự mà còn có ý nghĩa rất quan trọng đối với
hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng.
Điểm trong tâm trong đề tài mà người viết thực hiện là: “Thẩm quyề xét xử sơ
thẩm vụ án hình sự theo quy định của luật TTHS 2003 và những ưu điểm, hạn
chế cũng như ý nghĩa của việc mở rộng thẩm quyền xét xử sơ thẩm của
TAND cấp huyện”.
Trước yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động của cơ quan quản lý tư pháp cần
có sự đổi mới đồng bộ về pháp luật tạo cơ sở pháp lý cho sự phân định lại
thẩm quyền xét xử của TAND các cấp, đồng thời cần có những giải pháp
trước mắt và lâu dài để thực hiện việc phân định lại thẩm quyền xét xử hợp lý
và đạt hiệu quả cao.
Tìm hiểu quy định của pháp luật TTHS hiện hành về thẩm quyền xét xử sơ
thẩm hình sự, nghiên cứu thực tiễn xét xử liên quan đến thẩm quyền trong bối
cảnh cải cách tư pháp hiện nay là vấn đề có ý nghĩa quan trọng về lý luận
cũng như thực tiễn lập pháp.
1
NỘI DUNG
I, Nhận thức chung về thẩm quyền xét xử sơ thẩm của tòa án nhân dân
các cấp.
1, Khái niệm và căn cứ quy định thẩm quyền xét xử của tòa án.
Trong thực tiễn lập pháp hiện nay đã đưa ra khái niệm khá chính xác về thẩm
quyền xét xử. Trong từ điển luật học thì “thẩm quyền” là: “quyền chính thức
được xem xét để kết luận và định đoạt, quyết định một vấn đề”. Theo quy định
tại Điề 127 Hiến Pháp 1992 và Điều 1 Luật tổ chức TAND năm 2002:
“TAND Tối cao, các Tòa án nhân dân địa phương. Các Tòa án quân sự và Tòa
án khác do luật định là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam”. Quyền xét xử thuộc về Tòa án được hiểu là thẩm quyền xét xử.

chức của các cơ quan tư pháp, trình độ năng lực của Thẩm phán, điều kiện xét
xử…mà việc quy định thẩm quyề xét xử cũng khác nhau.
ở Việt Nam, các Tòa án được tổ chức theo đơn vị hành chính lãnh thổ (trừ
Toàn án quân trủng Hải quân của tòa án quân sự), thẩm quyền xét xử của Tòa
án cũng được quy định hỗn hơp:
- Tòa án cấp Huyện và Tòa án Quân sự khu vực có thẩm quyền xét xử sơ
thẩm.
- Tòa án nhân dân cấp Tỉnh, TAQS cấp Quân Khu vừa có thẩm quyền xét xử
sơ thẩm, vừa có thẩm quyền xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm.
2, Xét xử vụ án hình sự và xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
2.1, Quan niệm xét xử vụ án hình sự.
Bộ luật TTHS quy định trình tự, thủ tục tiến hành các hoạt động khở tố, điều
tra, truy tố, xét xử và thi hành án Hình sự. “Điều tra, truy tố, xét xử là các giai
đoạn của quá trình tố tụng hình sự, là các phần độc lập, liên quan đến nhau
của quá trình TTHS, phân biệt với nhau bằng những quyết định tố tụng, có
những nhiệm vụ tố tụng cụ thể khác nhau, cơ quan tiến hành tố tụng khác
nhau, những người tham gia tố tụng tương ứng, có trình tự thủ tục thực hiện
các hành vi tố tụng khác nhau và đặc tính tố tụng khác nhau”.
Đặc điểm chung của quá trình tố tụng hình sự là:
- Mỗi giai đoạn có những nhiệm vụ tố tụng nhất định.
- Mỗi giai đoạn có những cơ quan, người tiến hành tố tụng và người tham gia
tố tụng nhất định. Trong giai đoạn điều tra vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng là
cơ quan điều tra, đơn vị bộ đội biên phòng, cơ quan hải quan, kiểm lâm….
Viên kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật
vầ TTHS. Trong giai đoạn xét xử, cơ quan tiến hành tố tụng là Tòa án, Viện
kiểm sát thực hiện kiểm sát xét xử và thực hành quyền công tố tại phiền tòa…
vv.
- Mỗi giai đoạn có trình tự, thủ tục các hành vi tố tụng riêng. Trình tự, thủ tục
đó do nội dung và nhiệm vụ cần giải quyết và những đòi hỏi cụ thể của các
nguyên tắc tố tụng chung thể hiện trong giai đoạn đó quyết định.

vụ án bằng việc ra bản án và các quyết định của tòa án”. Theo quan điểm này
thì xét xử chỉ là những hoạt động tại phiên tòa của tòa án. Xét xử không chỉ
đơn giản là kiểm tra lại các tài liệu, chứng cứ thu thập được trong quá trình
điều tra, truy tố rồi tuyên án. Mà là một hoạt động đặc biệt mang tính quyền
lực nhà nước do tòa án thực hiện, nhằm giải quyết những vụ án hình sự, dân
sự…theo quy định của pháp luật.
Xét xử án hình sự, như trên đã phân tích bao gồm xét xử sơ thẩm, phúc thẩm,
xét lại bản án và quyết định cảu tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Xét xử phúc thẩm là việc tòa án cấp trên trực tiếp xét lại những bản án và
quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nhị theo
quy định của pháp luật nhằm kiểm tra lại tính hợp pháp, tính có căn cứ của
bản án và quyết định sơ thẩm.
Giám đốc thẩm là việc xét lại bản án hoặc quyết định của tòa án đã có hiệu
lực pháp luật nhưng bị kháng nghị do phát hiện có sự vi phạm pháp luật trong
quá trình xử lý vụ án.
Tái thẩm là việc xét lại bản án và quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp
luật nhưng bị kháng nghị vì có những tình tiết mới được phát hiện có thể làm
thay đổi cơ bản nội dung của bản án hoặc quyết định mà tòa án không biết
được khi ra bản án hoặc quyết định đó.
Xét xử sơ thẩm đúng người đúng tôi, đúng pháp luật có ý nghĩa rất lớn đối với
xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm bởi lẽ:
Xét xử sơ thẩm đúng người đúng tội, đúng pháp luật sẽ dẫn tới không có
kháng cáo, kháng nghị đối với bản án sơ thẩm, hoặc án phúc thẩm sẽ tuyên y
4
án sơ thẩm nếu bản án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị. Xét xử sơ thẩm
đúng người, đúng tội, đúng pháp luật sẽ không làm phát sinh kháng nghị giám
đốc thẩm.
Còn xét xử sơ thẩm không đúng người đúng tội, đúng pháp luật sẽ dẫn tới
phải phúc thẩm, giám đốc thẩm và kết quả là bản án sơ thẩm sẽ bị sửa hoặc
hủy để điều tra xét xử lại.

chế, thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước ta và tăng cường tính giáo
dục trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm. Trách nhiệm của tòa án là
phải áp dụng mọi biện pháp mà pháp luật đã quy định để làm sáng tỏ các yếu
tố buộc tội cũng như gỡ tội, các tình tiết tăng nặng, các tình tiết giảm nhẹ của
bị cáo, đảm bảo nguyên tắc công bằng trong luật hình sự Việt Nam.
5
Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự còn nhằm mục đích phòng ngừa tội phạm:
Phòng ngừa tội phạm là công việc của toàn xã hội, của tất cả các cơ quan nhà
nước, các tổ chức xã hội. Công tác này đòi hỏi phải có những biện pháp tổng
hợp về mặt kinh tế, xã hội, chính trị, tư tưởng và cả những tác động của pháp
luật. Trong đó tòa án giữ vai trò rất quan trọng. Đó là thông qua việc giả
quyết vụ án một cách đúng đắn và kịp thời.
4, ý nghĩa của việc quy định thẩm quyền xét xử sơ thẩm.
Giai đoạn xét xử sơ thẩm là giai đoạn đầu tiên và có ý nghĩa rất quan trọng
trong cả quá trình xét xử vụ án. Bởi vì, phạm vi xét xử sơ thẩm rộng, tòa bộ
nội dung vụ án sẽ được xem xét trong giai đoạn này, khác với cấp xét xử phúc
thẩm chỉ xem xét vụ án theo nội dung kháng cáo kháng nghị. Do vậy việc xác
định đúng thẩm quyền so thẩm có ý ngĩa sâu sắc về mặt chính trị xã hội.
- Việc phân định thẩm quyền xét xử sơ thẩm hình sự đáp ứng được yêu cầu
đấu tranh phòng chống tội phạm.
Việc phân định thẩm quyền xét xử sơ thẩm sẽ bảo đảm được quyền tự do dân
chủ của công dân.
- Việc phân định thẩm quyền xét xử sơ thẩm đảm bảo tính tiết kiệm và hiệu
quả của các hoạt động tố tụng.
- Việc phân định thẩm quyền xét xử sơ thẩm là cơ sở để tổ chức bộ máy cơ
quan tư pháp.
- Việc phân định thẩm quyền xét xử sơ thẩm là cơ sở cho việc xác định thẩm
quyền xét xử phúc thẩm, tái thẩm.
- Việc phân định thẩm quyền xét xử sơ thẩm xét xử chính xác, khách quan các
cụ án hình sự.

phạm nghiêm trọng và tội phạm rất nghiêm trọng trừ những tội phạm sau đây:
- Các tội xâm phạm an ninh quốc gia.
- Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh;
- Tội phạm quy định tại Điều 93, 95, 96, 172, 216, 218, 219, 221, 222, 223,
224, 225, 226, 263, 293, 294, 295, 296, 322 và 323 Bộ luật Hình Sự.
Như vậy, thẩm quyền xét xử theo vụ việc của TAND cấp huyện theo quy định
của Bộ luật TTHS 2003 bao gồm các loại tội phạm có mức hình phạt cao nhất
theo quy định của BLHS 1999 là 15 năm tù trừ những tội phạm được quy
định tại điểm a, b, c Điều 170 Bộ luật TTHS.
Theo quy định tại Điều 170 Bộ luật TTHS thì thẩm quyền xét xử sơ thẩm của
TAND cấp Huyện được mở rộng hơn so với quy định tại Điều 145 Bộ luật
TTHS năm 1988 theo hướng tăng cường thẩm quyền xét xử cho TAND cấp
Huyện. Đây là một chủ trương mới và rất kịp thời của Đảng và Nhà nước ta
nhằm chuyên môn hóa hoạt động của các cấp Tòa án và có ý nghĩa chiến lược
trong quá trình cải cách tư pháp theo Nghị định 49-NĐ/TW của Bộ chính trị
và đường lối xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta.
Việc tăng thẩm quyền xét xử cho TAND cấp huyện là một giải pháp giảm
lượng án tồn đọng ở tòa án cấp tỉnh và tòa án phúc thẩm TAND tối cao. Đây
cũng là một bước cải cách phù hợp với tình hình của ngành tòa án hiện nay
khi trình độ truyên môn của Thẩm phán TAND huyện đang từng bước được
nâng cao, cơ sở vật chất của ngành tòa án cấp huyện cũng đã đáp ứng được
với nhiệm vụ xét xử mới.
* Thẩm quyền xét xử sơ thẩm của TAND cấp tỉnh và tóa án quan sự cấp
quân khu.
Thẩm quyền xét xử của TAND cấp tỉnh và tòa án quân sự cấp quân khu được
quy định tại khoản 2 Điều 170, Bộ luật TTHS 2003. Theo quy định của điều
luật TAND cấp tỉnh có thẩm quyền xét xử sơ thẩm những vụ án hình sự
7