Sáng kiến kinh nghiệm 2012 - 2013
I. TÊN ĐỀ TÀI:
PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG CÓ HIỆU QUẢ BỘ SƯU TẬP TRANH
TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN 6
II. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Môn Ngữ văn trong nhà trường THCS nói chung và phân môn Đọc – Hiểu
văn bản Ngữ văn lớp 6 nói riêng trước hết là một môn học như tất cả các bộ môn
khoa học khác được quy định bởi chương trình giáo dục, có tác dụng góp phần
hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục.
Hiện nay, để nâng chất lượng môn Ngữ Văn trong trường phổ thông, các nhà
giáo dục đưa ra các "phương pháp dạy học tích cực". Đó là một thuật ngữ được
dùng để chỉ những phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự
giác, chủ động, sáng tạo của người học, lấy người học làm trung tâm. Giáo viên
là "nhạc trưởng" dẫn lái, định hướng, hỗ trợ, giải đáp và khuyến khích học sinh
chiếm lĩnh tri thức.
Trong xu thế hiện nay, ứng dụng công nghệ vào dạy học Ngữ Văn đã tạo
nhiều hứng thú, những chuyển biến tích cực trong hoạt động dạy và học. Kênh
hình được chú ý sử dụng. Tiết học sinh động hơn bởi hiệu ứng cho các con chữ,
xuất hiện các hình ảnh, trình chiếu các đoạn phim. Cũng trong dung lượng thời
gian như thế, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh nhiều kiến thức
hơn so với cách học truyền thống, với bảng và phấn. Tuy nhiên, nhiều bài học
nhiều giáo viên vẫn còn băn khoăn, trăn trở. Làm sao khi sử dụng kênh hình, có
thể mở rộng kiến thức, sự hiểu biết mà phải phát huy năng lực cảm thụ, cảm
hứng thẩm mĩ mà không đánh mất sự rung cảm vốn có ở học sinh, nhất là các
tiết đọc văn.
Trong thực tế ,việc giảng dạy ở trong trường phổ thông đã chứng tỏ rằng :
“ Nơi nào biết dùng đồ dùng một cách đúng đắn thì nơi đó công tác giảng dạy
đạt được năng xuất cao, học sinh học tập hào hứng, nắm vững kiến thức và
biết vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn”.
1
Sáng kiến kinh nghiệm 2012 - 2013

công tác dạy học, môn Văn đã có những cải biến quan trọng cả về nội dung
chương trình cũng như phương pháp và hình thức dạy học. Đặc biệt trong giai
đoạn hiện nay, Nhà nước và Bộ GD&ĐT đã tiến hành cải cách mạnh mẽ, toàn
diện chương trình giáo dục thông qua việc thực hiện thay sách giáo khoa đối với
các cấp học trên phạm vi toàn quốc, trong đó có môn Ngữ văn. Trong việc đổi
mới sách giáo khoa lần này, các nhà nghiên cứu làm sách quan tâm tới vấn đề:
đổi mới phương pháp dạy và học. Điều này được thể hiện khá rõ trong việc biên
soạn sách giáo khoa Ngữ văn lớp 6. Bên cạnh kênh chữ, kênh hình cũng có nhiều
thay đổi phù hợp với sự đa dạng của các tranh ảnh minh họa phù hợp với nội
dung bài học, có giá trị nghệ thuật, góp phần tạo sự lôi cuốn, hấp dẫn đối với
học sinh. Những thay đổi đó đòi hỏi người giáo viên cũng phải có những đổi mới
trong phương pháp dạy học. Khi soạn – giảng, giáo viên không chỉ cần chú ý đến
vấn đề dạy cái gì (nội dung dạy), mà còn rất cần chú đến vấn đề dạy như thế nào
(phương pháp dạy) và cả vấn đề dạy bằng phương tiện nào, theo hình thức nào
để nhằm một mục đích cuối cùng: Bằng mọi cách giúp học sinh có sự đam mê,
chủ động, tích cực lĩnh hội kiến thức, cảm thụ văn học bằng nhiều con đường,
hình thức khác nhau.
Để đạt được điều đó, cùng một lúc khi giảng dạy, đòi hỏi người giáo viên
phải thực hiện nhiều phương pháp, thao tác với những hoạt động cụ thể trong tiết
dạy như: Đọc văn bản, tìm hiểu chú thích, phân tích các chi tiết, hình ảnh, hệ
thống câu hỏi, lời giảng bình, làm nổi bật nội dung ý nghĩa văn bản. Nhưng
theo tôi, một thao tác khá quan trọng, không thể thiếu và góp phần không nhỏ
khi dạy tiết Đọc - Hiểu văn bản là sử dụng kênh hình (tranh, ảnh minh họa )
giúp học sinh dễ dàng quan sát tưởng tượng, chủ động rút ra những suy nghĩ
đúng đắn, sâu sắc về bài học. Vì theo quan niệm biện chứng thì quá trình nhận
thức nói chung của con người là đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng
rồi quay lại thực tiễn và ngược lại. Theo quy luật đó, muốn nhận thức được phải
3
Sáng kiến kinh nghiệm 2012 - 2013
trải qua quá trình phản ánh (nhận biết) và không có sự nhận biết nào sinh động,

suy nghĩ, cảm nhận một cách mới mẻ và toàn diện về tác phẩm văn chương.
V. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Với ý tưởng trên, bản thân tôi đã sưu tầm các tranh ảnh từ nguồn In-ter-net
làm thành “ Bộ sưu tập tranh” hỗ trợ phần nào cho Giáo viên cũng như học sinh
trong khi giảng dạy.
Hình thức thiết kế vừa dùng Powerpoint, kết hợp với chất liệu quen thuộc từ
cuộc sống: giấy A
3
và kỹ thuật in màu làm thành bộ tranh lật (vừa dùng được cho
dạy học thường và dạy học có ứng dụng CNTT) .
Khi sử dụng kênh hình, chúng ta cần kết hợp chặt chẽ và tiến hành song
song nhiều hoạt động, nhiều phương pháp một lúc để khai thác nội dung bài học
bằng cách đưa ra hệ thống câu hỏi gợi mở, những lời bình, đan xen phân tích
nhằm phát huy tối đa khả năng khám phá, tìm tòi phát hiện của học sinh. Có như
vậy giờ Đọc - Hiểu văn bản Ngữ văn mới trở nên sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn
học sinh.
* Kênh hình được sử dụng trong hoạt động nào?
Cũng như các môn Lịch sử, Địa Lý, Sinh học và một số môn khác thì kênh
hình trong môn Ngữ văn được:
1. Sử dụng để giới thiệu bài.
2. Sử dụng để minh họa, tìm hiểu một chi tiết, một nội dung.
3. Sử dụng để củng cố bài.
1. Sử dụng kênh hình để giới thiệu vào bài mới.
Khi dạy bài “ Bánh chưng, bánh giầy”, GV cho học sinh quan sát kênh hình
5
Sáng kiến kinh nghiệm 2012 - 2013
GV đặt câu hỏi: Em nhìn thấy những gì trong bức tranh trên?
HS trả lời.
GV dẫn vào bài: Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh

Để dẫn dắt học sinh trả lời câu hỏi này, giáo viên có thể hướng dẫn
các em nhận xét bức tranh:
- Trước mắt ông lão là ngôi nhà đơn sơ, là chiếc thuyền nhỏ, là lưới là
chài và xa xa là mặt biển xanh mênh mông với đàn chim đang sải cánh tự do
chao liệng trên bầu trời Tất cả đều gợi một khung cảnh yên bình, tự do tự tại.
- Trong bức tranh còn có hình ảnh mụ vợ. Mụ đang đắng cay ngồi trơ
khấc trước cái mạng lợn sứt mẻ và phải đối diện với cảnh cơ hàn nghèo khổ
thuở xưa
Từ những nhận xét trên, học sinh sẽ dễ dàng trả lời được câu hỏi giáo viên
đặt ra:
- Đối với ông lão: Ông không được gì và cũng chẳng mất gì. Nhưng điều
có ý nghĩa nhất là ông được trở lại với cuộc sống tuy vất vả nghèo khổ nhưng
9
Sáng kiến kinh nghiệm 2012 - 2013
rất bình yên thanh thản. Sau “cơn ác mộng” mà ông lão vừa trải qua thì cuộc
sống tự do, thanh bình ấy càng trở nên quý báu và có giá trị hơn bất cứ thứ gì
trên đời.
- Đối với mụ vợ: Đang từ đỉnh cao của quyền lực và giàu sang, phút chốc
mụ chỉ còn lại một mình với cái máng lợn sứt. Đây chính là sự trừng phạt thích
đáng, bởi với mụ, trở về cuộc sống nghèo khổ thật chẳng dễ dàng chút nào. Mụ
trở về cuộc sống như xưa nhưng thực chất là khổ cực gấp trăm lần. Mặt khác,
mụ không chết mà phải sống, sống để suy nghĩ, để hối cải về những tội lỗi của
mình. Đây là sự trừng phạt nặng nề nhất đối mụ.
Như vậy, qua sự kết hợp giữa việc quan sát nhận xét tranh và tìm hiểu
phân tích, chúng ta sẽ dễ dàng giúp học sinh vừa khám phá được ý nghĩa của kết
thúc truyện “Ông lão đánh cá và con cá vàng” vừa giúp các em nắm bắt được
tác dụng của lối kết “vòng tròn” lặp lại của tác phẩm.
3. Sử dụng kênh hình để củng cố kiến thức:
Trong quá trình của một tiết Đọc – Hiểu văn bản thì củng cố là một phần
rất quan trọng không thể bỏ qua. Hoạt động này nhằm phát huy khả năng khái

14
Sáng kiến kinh nghiệm 2012 - 2013
tin, đầy hiên ngang, kiêu hãnh. Vẻ đẹp ấy của nhân vật chính là ước mơ đạo lí
của người dân lao động, thiện thắng ác, chính thắng tà, hoà bình thắng chiến
tranh và ước mơ hoà bình của nhân dân ta.
Điều quan trọng trong phần này là giáo viên phải biết cách giúp học sinh
phân tích nhìn nhận khái quát vấn đề qua kênh hình. Ở đó, mỗi đường nét, chi
tiết đều có tác dụng gợi sự suy tưởng về một vấn đề. Giáo viên cần giúp học sinh
cụ thể hoá cái nhìn hội họa bằng ngôn ngữ văn học tổng hợp, để từ đó các em sẽ
có cái nhìn toàn diện mang tính khái quát về tác phẩm.
* Thêm một ví dụ nữa: ( tích hợp theo chiều dọc) Khi dạy tiết 48 bài Thành
ngữ , để giúp học sinh tìm được thành ngữ trong cuộc sống, chẳng hạn, GV cho
học sinh quan sát kênh hình của bài: “ Con Rồng,cháu Tiên”, “ Ếch ngồi đáy
giếng”, “ Thầy bói xem voi” rồi đặt câu hỏi liên quan đến nội dung của thành
ngữ ấy thì học sinh dễ dàng tìm ra được thành ngữ, từ đó GV nhấn mạnh khái
niệm thành ngữ.
15
Sáng kiến kinh nghiệm 2012 - 2013
VI. KẾT QUẢ:
Qua thực tế giảng dạy cùng với việc sử dụng kênh hình trong các giờ Đọc -
Hiểu văn bản Ngữ văn 6 do mình phụ trách trong năm học: 2012 - 2013, tôi nhận
thấy việc áp dụng đề tài “Phương pháp sử dụng có hiệu quả bộ sưu tập tranh
trong dạy học Ngữ văn 6” đã giúp cho công tác giảng dạy các tác phẩm văn
chương thuận lợi hơn, từ đó dễ dàng dẫn dắt HS cách cảm, cách hiểu văn học tốt
hơn. Năm học 2004 - 2005, khi việc sử dụng kênh hình còn hạn chế thì học sinh
học có phần kém hào hứng sôi nổi, nhiều em ngại học môn Ngữ văn, tiết Đọc -
Hiểu văn bản chưa thực sự tạo được sức cuốn hút vào việc tìm hiểu khám phá
từng văn bản. Từ đó dẫn tới kết quả dạy – học Văn chưa đạt kết quả như mong
muốn. Đến năm học 2012 - 2013, khi tôi tích cực kết hợp sử dụng kênh hình
16

minh họa cho bài giảng ở từng hoạt động sao cho phù hợp nhất và đạt được hiệu
quả cao nhất.
17
Sáng kiến kinh nghiệm 2012 - 2013
VIII. ĐỀ NGHỊ :
Phạm vi đề tài này nhằm phục vụ cho việc dạy học phân môn Đọc hiểu văn
bản Ngữ văn 6; một số tranh có thể ứng dụng cho dạy học tích hợp theo chiều
ngang, chiều dọc ở một số tiết Tiếng Việt 7 như “ Thành ngữ”, Tập làm văn 6:
Kể lại câu chuyện đã học bằng lời văn của em, Thứ tự kể trong văn bản tự sự;
Tập làm văn 8: Tóm tắt văn bản tự sự
Nhà trường cần có những hỗ trợ thêm về phương tiện, trang thiết bị dạy học
để học sinh có điều kiện học tốt hơn.
Giáo viên cần có sự định hướng rõ ràng, lựa chọn tranh ảnh phù hợp cho
từng nội dung, kiểu bài lên lớp.
Học sinh cần chủ động, tự giác trong khi trực tiếp tiếp xúc kênh hình.
IX. KINH NGHIỆM RÚT RA:
Để ứng dụng phương pháp sử dụng kênh hình trong các tiết Đọc - Hiểu văn
bản Ngữ văn 6 đạt kết quả cao, trong quá trình giảng dạy chúng ta cần chú ý đảm
bảo một số điều kiện sau:
- Không phải tiết Đọc - Hiểu văn bản nào cũng bắt buộc phải sử dụng
kênh hình hay muốn sử dụng như thế nào cũng được, mà giáo viên phải lựa chọn
các hình ảnh sao cho phù hợp với nội dung văn bản.
- Để có được những tranh ảnh đẹp, đủ điều kiện đưa vào bài giảng, đòi hỏi
người dạy phải có một chút kiến thức về hội họa để có thể phân tích, bình giá
đường nét, màu sắc thể hiện trong bức tranh theo nội dung bài dạy.
- Khi sử dụng kênh hình, giáo viên phải thao tác thành thạo, tránh lúng
túng trước học sinh. Đồng thời phải có những phương án dự phòng nhằm phát
huy khả năng tập trung của học sinh, tránh để xẩy ra tình trạng làm các em phân
tán tư duy khỏi nội dung văn bản, để mục đích cuối cùng là học sinh tiếp thu bài
một cách tích cực và hiểu bài một cách sâu sắc.

IV Cơ sở thực tiễn 04 – 05
V Nội dung nghiên cứu 05 – 14
VI Kết quả nghiên cứu 14 – 15
VII Kết luận 15
VIII Đề nghị 16
IX Kinh nghiệm rút ra 16 - 17
X Tài liệu tham khảo 18
21