SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
“MỘT SỐ TRÒ CHƠI NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY
VÀ HỌC MÔN TỰ NHIÊN – XÃ HỘI LỚP 3”
A.ĐẶT VẤN ĐỀ
Ở bậc Tiểu học ngoài hai bộ môn Toán và Tiếng Việt trong chương trình mới môn
học tự nhiên – xã hội cũng đóng vai trò không kém phần quan trọng trong việc giáo dục
toàn diện cho học sinh . Thật vậy vì thông qua bộ môn này giáo viên có thể giúp các em
khám phá hơn nữa bao điều lí thú, sinh động và hấp dẫn đang diễn ra trong thiên nhiên và
trong cuộc sống.
Làm thế nào để giáo viên có thể chuyển tải những nội dung và ý tưởng theo ngôn
ngữ khô khan thành ngôn ngữ sống động, thực tế và hấp dẫn là một công việc mà giáo
viên chúng ta cần phải nỗ lực tìm tòi, nghiên cứu không ngừng.
Như tôi đã nói ở trên, bộ môn Tự nhiên – Xã hội là một trong những bộ môn rất
quan trọng trong chương trình giáo dục Tiểu học. Nhưng để truyền đạt kiến thức cho học
sinh một cách hiệu quả mà không gây nhàm chán là một điều cũøng rất khó khăn. Thậm
chí một số giáo viên và phụ huynh chỉ quan tâm thật sự hai môn chính đó là: Toán và
Tiếng Việt. Còn đối với bộ môn TN – XH chỉ dạy qua loa, đại khái hoặc cho học sinh
quan sát những bức tranh rồi nói sơ qua. Do đó học sinh không có cơ hội phát triển tư
duy, thảo luận và sáng tạo cho môn học này. Điều đó sẽ dẫn đến kho khăn trong tương lai
khi phải tiếp xúc với các môn học ở các lớp trên như: Vật lý, sinh học, hoá học…
Năm học 2009 – 2010 tôi được nhà trường phân công dạy lớp 3. Qua nhiều năm
giảng dạy, mà nhất là dạy học theo phương pháp mới . Tôi nhận thấy việc áp dụng trò
chơi trong các giờ học thường mang lại hiệu quả rất cao, học sinh rất năng động, sáng tạo
và hứng thú tham gia trò chơi.
Vậy thế từ sự cố gắng tìm tòi, suy nghĩ, nghiên cứu và học hỏi ở đồng nghiệp, ở
sách báo cùng sự góp ý tỉ mỉ của Ban giám hiệu Trường Tiểu học Lương Định Của, tôi
mạnh dạn viết đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Một số trò chơi nhằm nâng cao hiệu quả
dạy và học môn TN – XH lớp 3”. Trước hết những trò chơi này hỗ trợ cho giáo viên
nâng cao chất lượng giảng dạy. Thứ hai là cùng đưa ra biện pháp với đồng nghiệp để xây
dựng phương pháp dạy học môn TN – XH ngày càng đạt hiệu quả hơn.

CHƠI TRONG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH .
1. Nếu giáo viên không kiểm soát và quản lý chặt chẽ thì trong lúc chơi mức độ ồn
của lớp sẽ lớn hơn mức cho phép, điều này sẽ làm ảnh hưởng lớn đến lớp học bên cạnh.
Để thực hiện “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Trong lúc này giáo viên hạn chế
la hét mà phải lập ra kế hoạch chống ồn ào bằng cách ghi tên và kiểm điểm những thành
viên vi phạm, tổ trưởng theo dõi tổ mình và khuyên bảo, nhắc nhở bạn mình giữ trật tự
nghiêm túc.
2. Một trong những khó khăn nữa là : trong lúc chuẩn bị trò chơi việc chia nhóm có
thể mất nhiều thời gian, cho nên giáo viên cần giao nhiệm vụ việc sắp xếp bàn ghế cụ thể
cho các thành viên . Có thể lúc đầu cần có sự hướng dẫn của giáo viên, sau dần các thao
tác sẽ đi vào nề nếp và công việc sẽ diễn ra nhanh chóng .
3. Soạn bài có áp dụng trò chơi tốn nhiều công sức và thời gian, nhưng để chuẩn bị
những vật dụng cần thiết cho trò chơi trên lớp lại càng khó khăn hơn .
* Hướng khắc phục
a. Tận dụng thùng đựng mì tôm để làm các tấm bìa cho trò chơi .
b. Tận dụng mặt sau của tập lịch để làm bảng phụ …
c. Giao nhiệm vụ thật cụ thể cho các nhóm hoặc tổ về nhà chuẩn bị đồ dùng cho tiết
học sau theo sự hướng dẫn của giáo viên như : cắt, dán, vẽ tranh …
d. Nếu trường có nhiều giáo viên dạy cùng khối, mỗi giáo viên nên đảm nhận một
vài đồ dùng thì số lượng đồ dùng dạy học có thể dùng chung cho tất cả các lớp trong khối
.
e. Giáo viên có thể thiết kế một số đồ dùng dạy học mà ta có thể sử dụng lại cho
nhiều lần sau, nhiều năm sau .
B/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
* MỘT SỐ TRÒ CHƠI ĐIỂN HÌNH
I. Trò chơi khởi động .
1. Trò chơi “Tìm người quen” (Áp dụng cho bài 1 : Hoạt động thở và cơ quan hô
hấp) .
a. Mục đích : Giúp học sinh làm quen với các bộ phận của con người liên quan đến
chức năng thở và hô hấp .

Giúp các em tìm hiểu đơn giản qua đó biết cách giới thiệu về gia đình mình, đặc
biệt là gia đình có 3 thế hệ .
b. Phương tiện :
Giáo viên chuẩn bị 6 tấm bìa : Ông + bà; Bố + mẹ, Anh trai + Em gái
c. Tiến hành :
Giáo viên giới thiệu : đây là một bức tranh nói về các thành viên trong gia đình.
Tuy nhiên có một số bức tranh còn thiếu, em hãy thảo luận với bạn mình, sau đó lên bảng
dán những bức tranh còn lại ở vị trí đúng nhất .
d. Vận dụng
- Từ bức tranh trên, GV có thể yêu cầu một vài học sinh đóng vai mình là một nhân
vật trong tranh và giới thiệu về gia đình mình.
- GV cũng có thể yêu cầu các bạn học sinh khác phỏng vấn .
Ví dụ : * Nhà bạn ai lớn tuổi nhất?
* Người sinh ra em và nuôi em khôn lớn?
* Gia đình bạn có mấy người ?
4. Trò chơi: “Đố quả ” – (Áp dụng cho bài 48 : Quả)
a. Mục đích - Giúp học sinh nhận dạng trái cây và khám phá mùi vị đặc trưng của
từng loại trái cây .
b. Chuẩn bị :
- GV yêu cầu các tổ chuẩn bị một số loại trái cây đặc trưng .
c.Tiến hành :
- GV yêu cầu các tổ để trái cây lên bàn. Sau đó GV đố quả bằng cách mô tả đặc
điểm hay mùi vị của quả đó. Sau đó HS thảo luận và cầm quả ấy lên. Tổ nào đoán đúng
và trúng nhiều quả nhất thì thắng cuộc .
VD: + Quả chanh : Da nhẵn màu xanh, màu vàng và chua .
+ Chôm chôm : Vỏ xù xì, chín có vị ngọt, thịt màu trắng, dạng hình tròn và
nhỏ.
+ Quả chuối : hình dài, chín ngọt thanh, ăn phải bóc vỏ.
+ Quả đu đủ : Quả to, khi chín có nhiều hạt đen, giống hạt Tiêu, còn xanh
dùng nấu canh, làm gỏi, …Khi chín màu đỏ có vị ngọt.

d. Lưu ý : Trong khi các em lần lượt kể tên các nghề, GV chú ý và cùng với HS
phát hiện ra những HS đọc, kể nghề không đúng trật tự sẽ bị phạt .
- GV cần ghi chú một số nghề lạ để giải thích cho các em . Hoặc cảnh báo một số
nguy hiểm khi chăn nuôi gia cầm không đúng vệ sinh chuồng trại .
3. Trò chơi : “Em làm hoạ sĩ ” – (Áp dụng cho bài dạy : Động vật – Côn trùng –
Tôm ,Cua – Cá – Chim – Thú ).
a. Mục đích : Giúp các em thể hiện kiến thức mình đã học qua việc vẽ tranh một
loài vật mà em yêu thích. Đồng thời kích thích các em phát triển năng khiếu hội hoạ và
cảm thụ thẩm mĩ qua từng bức tranh .
b. Chuẩn bị : Giấy A3, bút chì, sáp màu ,….
c. Tiến hành : - GV chia lớp thành 4 nhóm, yêu cầu đại diện các nhóm lên bốc
thăm chủ đề mình sẽ vẽ đó là :
* Động vật hoang dã
* Chim
* Cá
* Các loại côn trùng
- Sau thời gian 5 phút GV có thể chọn những bức tranh tiêu biểu của các nhóm dán
lên bảng, sau đó yêu cầu lớp nhận xét và đánh giá.
4. Trò chơi : “Thông dịch viên” – (Áp dụng cho bài 50 .Côn trùng )
a. Mục đích : - Giúp HS nhận diện một số loại côn trùng và sự có ích, có hại của
mỗi loài.
b. Chuẩn bị : - GV yêu cầu học sinh về nhà tìm hiểu một số loài côn trùng . Giáo
viên chuẩn bị một số hình vẽ côn trùng .
c. Tiến hành :
- Giáo viên yêu cầu HS thảo luận về hình dáng và đặc tính của một số loài côn
trùng. Sau đó gọi một học sinh đại diện lên nhận hình.
* Ví dụ : - Học sinh ấy chọn hình con ruồi, học sinh ấy phải giải thích và mô tả.
Các thành viên còn lại, thảo luận và nêu tên .
* Con ruồi : loài côn trùng này xuất hiện những nơi dơ bẩn. Khi bay phát ra tiếng
kêu vo vo khó chịu, hay đậu vào thức ăn .

được biết mình đang cầm thẻ nào. Khi giáo viên hô “Bắt đầu” 5 học sinh mới được quay
5 thẻ chữ và ngay lập tức các bạn phải tìm đúng vị trí của mình .
+ Ví dụ : Bạn học sinh mang thẻ chữ “Mặt trời” thì phải đứng vào giữa và đứng
yên .
Bạn học sinh mang thẻ chữ “Xuân” thì phải đứng trước bạn mang thẻ “Mặt trời” .
Tương tự lần lượt các bạn học sinh mang các thẻ chữ khác . Các bạn học sinh mang thẻ
chữ : Xuân, Hạ, Thu, Đông phải chuyển động xung quanh bạn mang thẻ chữ “Mặt trời”.
+ Trong thời gian 1 phút, nhóm chơi nào làm nhanh nhất sẽ trở thành nhóm thắng
cuộc .
3. Trò chơi “Ghép đôi” (Áp dụng cho bài 56 – 57) . Thực hành : Đi thăm thiên
nhiên) .
a. Mục đích :
Học sinh biết được những cây cối và các con vật. Khái quát hoá những đặc trưng
của những thực vật và động vật đã học .
b. Chuẩn bị :
Giáo viên chuẩn bị 2 bộ đồ dùng cho trò chơi .
* Bộ 1: Gồm các tấm bìa ghi các chữ :
- Các băng giấy, mỗi băng giấy ghi nội dung như sau :
* Tôi có khả năng quang hợp, hô hấp và thoát hơi nước .
* Chúng tôi không có xương sống, biết bơi và có lớp vỏ cứng bao bọc bên ngoài,
tôi nhảy được .
* Cơ thể tôi có lông vũ bao phủ .
* Tôi có thể hút nước và muối khoáng từ trong lòng đất .
Rễ Tôm Lá Chim Hoa Hạt
* Nhờ tôi mà các loài cây duy trì được nòi giống .
* Tôi luôn “mặc” những bộ quần áo đẹp và người tôi luôn toả hương thơm .
* Bộ 2 : Gồm các tấm bìa :
- Các băng giấy, mỗi băng giấy ghi nội dung như sau :
* Cơ thể tôi có lông mao bao phủ .
* Tôi làm nhiệm vụ đưa nhựa đi nuôi cây .

A
Kết quả cuối năm năm học 2008-2009 khối 3:
Điểm Số lượng học
sinh
Tỷ lệ
A
+
A
II. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Đối với học sinh ở bậc tiểu học “Học mà chơi, chơi mà học” là một phương châm
không thể thiếu được . Vì vậy giáo viên sử dụng các trò chơi học tập cho môn TN – XH
là hết sức quan trọng và bổ ích . Khi thiết kế và áp dụng các trò chơi cho môn Tự nhiên
và Xã hội lớp 3 giáo viên cần đảm bảo các yêu cầu sau :
- Trước hết, giáo viên cần nắm vững mục tiêu của bài học .
- Trò chơi có tính chất vui chơi giải trí, nhưng phải gắn liền với nội dung bài học
hoặc phù hợp với từng hoạt động của học sinh .
- Trò chơi học tập có tác dụng giúp học sinh thay đổi đội hình, chống mệ mỏi, căng
thẳng trong tiết học .
- Trò chơi phải được chuẩn bị chu đáo và phù hợp với từng đối tượng học sinh .
- Trò chơi có thể được tổ chức ở tất cả các khâu trong tiến trình của tiết học hoặc
sau từng chương để học sinh có một kiến thức tổng hợp hơn .
- Các trò chơi phải thú vị, thu hút được tất cả học sinh được tham gia .
- Trò chơi phải luôn thúc đẩy các em niềm hứng thú, say mê khám phá, sáng tạo
trong học tập, truyền đạt một cách sinh động cho các em nắm bắt kiến thức mới một cách
sâu sắc thúc đẩy các em học tập ngày càng tốt hơn.
- Mỗi thầy cô giáo phải thường xuyên tham khảo tài liệu bồi dưỡng thường xuyên
chu kỳ 3 dành cho tiểu học và tài liệu chuẩn nghề nghiệp của giáo viên để tìm ra phương
pháp mới, trò chơi lạ nhằm giúp học sinh hoạt bát, năng động và tích cực hơn rrong tiết
học.
Ngoài ra, chúng ta cần tìm tòi trong tạp chí thế giới trong ta có nhiều bài đề cập đến

II. BÀI HỌC KINH NGHIỆM…………………………………… 12
TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………….14