PHONG GI O DÁ ỤC V À Đ O TÀ ẠO KIẾ N THỤY
TRƯỜNG TIỂU HỌC
o0o
SÁNG KIẾN
NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY ĐỌC DIỄN CẢM CHO
HỌC SINH LỚP 4 - 5

NGƯỜI VIẾT: Đỗ Thị Lương
CHỨC VỤ: Giáo viên
ĐƠN VỊ: Trường Tiểu học Đông Phương
KIẾ N THỤY
, tháng 5 năm 2008
Nâng cao hiệu quả dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 -5
PHN I - T VN .
I.Lớ do chn ti.
Môn Tiếng Việt ở phổ thông có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt
động ngôn ngữ cho học sinh .Năng lực hoạt động ngôn ngữ đợc thể hiện trong
bốn dạng hoạt động ,tơng ứng với chúng là bốn kỹ năng nghe ,nói,đọc ,viết
.Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ ,là quá trìng chuyển dạng thức chữ viết
sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó ( ứng với hình thức đọc thành
tiếng ) là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thành các đơn vị
nghĩa không có âm thanh ( ứng với đọc thầm )
Những kinh nghiệm của đời sống, những thành tựu văn học ,khoa học,t
tởng ,tình cảm của các thế hệ trớc và của cả những ngời đơng thời phần lớn đã
đợc ghi lại bằng chữ viết .Nếu không biết đọc con ngời sẽ không thể tiếp thu
nền văn minh của loài ngời ,không thể sống một cuộc sống bình thờng ,có
hạnh phúc trong xã hội hiện đại .Biết đọc con ngời đã nhân khả năng tiếp nhận
lên nhiều lần từ đây con ngời đã biết tìm hiểu đánh giá cuộc sống ,nhận thức
các mối quan hệ tự nhiên xã hội ,t duy .Biết đọc con ngời sẽ có khả năng chế
ngự mỗi phơng tiện văn hoá cơ bản giúp họ giao tiếp với thế giới bên trong của
ngời khác ,thông hiểu t tởng tình cảm của ngời khác .Đặc biệt khi đọc các tác

không hiểu mình đang đọc thì không thể đọc nhanh và diễn cảm . Đọc đúng là
sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cánh chính xác , không có lỗi . Đọc
đúng không đọc thừa không sót từng âm , từng tiếng . Đọc đúng phải thể hiện
đúng hệ thống ngữ âm chuẩn , tức là đọc đúng chính âm . Đọc đúng bao gồm
đọc đúng các âm , thanh (đúng các âm vị ) , ngắt nghỉ hơi đúng chỗ (đọc đúng
ngữ điệu )
Đọc diễn cảm là đọc đúng ngữ điệu , bao gồm : Lên giọng , xuống
giọng , chuyển giọng , ngắt , nghỉ ngơi , cờng độ trờng độ . Đọc diễn cảm yêu
cầu đọc đúng đọc vui , buồn , giận giữ , trang nghiêm phù hợp từng ý cơ
bản của bài đọc , phù hợp kiểu câu thể loại , đọc có cảm xúc cao , biết nhấn
giọng ở từ ngữ biểu cảm gợi tả , phân biệt lời nhân vật , lời tác giả .
Vy giỳp hc sinh c ỳng, c din cm, hiu v cm th c
bi vn, bi th thỡ ũi hi ngi giỏo viờn phi i mi phng phỏp dy hc
theo nh hng mi ú l Mi hc sinh u phi tớch cc tham gia vo hot
ng hc tp.
Do ú vi mong mun lm th no cht lng c ỳng, c din
cm ca hc sinh lp 4, 5 ngy cng nõng cao, tụi ó chn ti Nõng cao
hiu qu dy c din cm cho hc sinh lp 4, 5 lm ti nghiờn cu.
II- Phạm vi t i
i tng nghiờn cu: Hc sinh khi lp 5, lp 4 v c bit l hc
sinh lp 5B trng tiu hc ụng Phng.
Mụn nghiờn cu: Phõn mụn tp c, tp trung vo vic rốn c cho
hc sinh.
Mc ớch nghiờn cu: Tỡm ra phng phỏp dy c tt nht giỳp
hc sinh hc tt phõn mụn Tp c.
PHN II - NI DUNG
I. C s lớ lun.
1. C s tõm sinh lớ, c im tõm lớ hc sinh Tiu hc.
Hc sinh Tiu hc - con ngi vi cu to y cỏc b phn ca mt
c th ang phỏt trin. Trong ú, c quan phỏt õm, ngụn ng phỏt trin mnh,

nhịp điệu, tình cảm ngôn ngữ. Đó là những vấn đề gắn bó với việc dạy và học
Tập đọc của thầy và trò bậc Tiểu học.
Văn học nghệ thuật, là tinh hoa của ngôn ngữ, là tình cảm đạo đức lý
tưởng tình yêu, nó có được nhờ cảm xúc của tâm hồn, nó làm cho tâm hồn
con người thêm phong phú và sâu sắc.
Dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học là dạy cho học sinh biết đọc đúng
tiếng, từ, câu, chữ, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn cảm,
cảm nhận được ý nghĩa tình cảm, có cảm xúc, biết tư duy, tưởng tượng, hình
thành ý thức tốt đẹp trong tâm hồn và có hành động đẹp, nghĩa là học sinh
biết chuẩn ngôn ngữ và hiểu biết cảm thụ văn học. Đây là một nghệ thuật,
nghệ thuật trong lao động dạy học sáng tạo của người thầy Tiểu học. Dạy Tập
đọc sẽ càng tinh tế, càng sáng tạo, càng hiệu quả khi ta nghiên cứu vận dụng
tốt những thành tựu của ngôn ngữ văn học.
4
N©ng cao hiÖu qu¶ d¹y ®äc diÔn c¶m cho häc sinh líp 4 -5
3. Cơ sở giáo dục và phát triển
Tập đọc là một phân môn thực hành. Nhiệm vụ quan trọng của nó là
hình thành năng lực đọc cho học sinh. Năng lực đó thể hiện ở 4 yêu cầu: Đọc
đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (đọc hiểu) và đọc hay (đọc diễn cảm). Cần
phải hiểu kĩ năng đọc có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau.
Đầu tiên là giải mã chữ - âm một cách sơ bộ, tiếp theo đọc là phải hiểu
được nghĩa của từ, tìm được các từ, câu “chìa khoá” (chốt, trọng yếu) trong
bài, biết tóm tắt nội dung của đoạn. Với những bài văn biết phát hiện ra yếu tố
“văn” và đánh giá được giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung. Như
vậy, biết đọc đồng nghĩa với kĩ năng làm việc với văn bản, chiếm lĩnh được
văn bản ở các tầng bậc khác nhau.
II. Thực trạng của việc dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4, 5.
1. Thực trạng của việc dạy học phân môn Tập đọc nói chung.
Phân môn Tập đọc có một nhiệm vụ rất quan trọng đối với học sinh
Tiểu học. Do đó, vấn đề dạy học phân môn Tập đọc hiện nay rất được chú

t yờu cu
S em c ỳng, rừ
rng
S em c din
cm tt
SL % SL % SL %
4 30 7 23 16 54 7 23
5 30 4 14 17 57 9 29
Qua vic iu tra trờn cho thy t l hc sinh c din cm cũn thp. T
lớ do trờn tụi quyt nh nghiờn cu ti Nõng cao hiu qu dy c din
cm cho hc sinh lp 4, 5.
õy l mt vic lm thit thc m trong mi giỏo viờn ng lp nh
chỳng ta bn khon, suy ngh nờn dy nh th no nõng cao hiu qu cỏc
gi dy trờn lp núi chung v dy c din cm cho hc sinh cui bc Tiu
hc núi riờng.
a cht lng c ỳng, c din cm cú s thay i, tụi xin mnh
dn a ra mt s bin phỏp sau:
III. Cỏc bin phỏp nõng cao hiu qu dy c din cm cho hc sinh
lp 4, 5.
1. Kết hợp với phụ huynh học sinh
Ngay từ buổi họp phụ huynh đầu năm tôi đã quán triệt với các bậc phụ
huynh tầm quan trọng của các môn học trong đó có phân môn Tập đọc . Tôi
đề nghị các bậc phụ huynh cần quan tâm và thờng xuyên kiểm tra sự chuẩn bị
bài của các em ,tránh tình trạng phụ huynh phó mặc cho giáo viên ở trên
lớp .Việc chuẩn bị bài ở nhà của học sinh ( có sự kèm cặp chu đáo của các
bậc phụ huynh ) có ảnh hởng lớn đến kết quả học tập của các em học sinh ở
trên lớp .
Cũng trong buổi họp này tôi đã thông báo cụ thể với các bậc phụ huynh
kỹ năng đọc của từng em : 7 em đọc còn cha lu loát ,chậm và nhỏ là : Huyền,
Khải , Hoàng, Phúc, Văn Linh , Sơn, Trà.Một số em đọc ngọng l/ n : Hoàn ,

thuộc lòng để tìm hiểu văn bản ,chữ nghĩa , nội dung của bài để lắng nghe xem
bài đọc đã gây cảm xúc thẩm mỹ gì về âm thanh,về ngữ điệu .Từ đó tôi cảm
thụ bài văn một cách sâu sắc ,tinh tế và tìm ra cách đọc hấp dẫn.Khi đã tìm ra
cách đọc hay nhất tôi dùng bút chì ghi vắn tắt ( vào sách giáo khoa , sắc thái
tình cảm cần đọc ở các câu , đoạn hoặc bài .)
Ví dụ :Bài Sắc màu em yêu
Khổ thứ bẩy cần đọc với giọng nhẹ nhàng ,tình cảm .Khổ tám cần đọc với
giọng trải dài ,tha thiết,tôi ghi vào bên cạnh từng khổ thơ trong sách giáo khoa
nh sau :
Khổ thơ 7 : Nhẹ nhàng, tình cảm.
Khổ thơ 8 : Giọng trải dài tha thiết .
Những từ ngữ cần nhấn giọng tôi dùng bút chì gạch chân . Ngoài ra tôi
còn sử dụng các kí hiệu đọc diễn cảm nh lên giọng ( ) ,xuống giọng ( ) , kéo
dài giọng (-> ) ở những từ ngữ lu ý về ngữ điệu.
Ví dụ : ở bài : Đất Cà Mau
Đoạn 3 : Yêu cầu giọng đọc thể hiện niềm tự hào khâm phục , nhấn mạnh
các từ ngữ nói về tính cách của ngời Cà Mau .Cụ thể tôi gạch chân vào sách
giáo khoa nh sau :
Sống trên cái đất mà ngày xa , dới sông sấu cản mũi thuyền trên cạn
hổ rình xem hát này , con ngời phải thông minh và giàu nghị lực . Họ thích
kể thích nghe những huyền thoại về ngời vật hổ , bắt cá sấu ,bắt rán hổ mang .
7
Nâng cao hiệu quả dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 -5
Tinh thần thợng võ của cha ông đợc nung đúc và lu truyền / để khai phá giữ
gìn mũi đất tận cùng của Tổ quốc .
Trong giáo án tôi ghi rõ ở phần luyện đọc diễn cảm những từ ngữ cần
nhấn giọng , chú ý kiểu câu nào, thể hiện tình cảm gì , giọng đọc nh thế nào.
Ví dụ : Bài : Buôn Ch Lênh đón cô giáo
Hai câu cuối của bài :
- Ôi , chữ cô giáo này /. Nhìn kia ./

học sinh nắm nghĩa từ ngữ đợc chú giải trong sách giáo khoa . Để học sinh đọc
đúng và rành mạch tôi dành thời gian cho học sinh đọc theo cặp .
8
Nâng cao hiệu quả dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 -5
2. Khai thỏc ging c ca hc sinh thụng qua vic tỡm hiu ni
dung bi.
Khai thác nội dung bài đọc rất quan trọng vì đọc và cảm thụ là hai hoạt
động có mối quan hệ qua lại trong tiếp xúc với bài đọc . Tôi nghĩ có hiểu sâu
sắc t tởng tình cảm của bài đọc thì các em mới đọc diễn cảm , mới bộc lộ đợc
cảm xúc . Chính vì thế , khi hớng dẫn tìm hiểu bài tôi dựa vào chủ đề , kết
cấu , nhân vật quan hệ giữa nội dung và hình thức các biện pháp nghệ thuật thể
hiện trong bài đó dùng hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa để học sinh nắm
đợc ý của đoạn , bài .
Giỏo viờn nờu cõu hi nh hng cho hc sinh c thm (on, bi)
v tr li ỳng ni dung. Cú th kt hp cho hc sinh c thnh ting, nhng
hc sinh khỏc c thm tho lun vn do giỏo viờn a ra. Vớ d: Giỏo
viờn yờu cu hc sinh c thm kh th 3 trong bi M m (lp 4) tr li
cõu hi: S quan tõm chm súc ca xúm lng i vi m ca bn nh c
th hin qua nhng cõu no?
Tu theo trỡnh hc sinh trong lp, giỏo viờn cú th a ra nguyờn vn
cõu hi, bi tp trong SGK chia tỏch cõu hi thnh cỏc ý nh hc sinh d
thc hin hoc b sung cõu hi ph cú tỏc dng dn dt hc sinh tr li cõu
hi.
Vớ d 1: Cõu hi 1 trong bi Tre Vit Nam (lp 4) nờn tỏch thnh 3 ý
nh hc sinh d tr li.
+ Nhng hỡnh nh no ca tre gi lờn phm cht cn cự ca ngi Vit
Nam?
+ Nhng hỡnh nh no gi lờn phm cht on kt ca ngi Vit Nam?
+ Nhng hỡnh nh no gi lờn phm cht ngay thng ca ngi Vit
Nam?

Ví dụ 2 : Bài Ngời gác rừng tí hon
Giọng đọc thể hiện đúng nội dung từng đoạn , từng lời các nhân
vật : Câu giới thiệu về cậu bé và tình yêu rừng của cậu - đọc chậm rãi , đoạn kể
về hành đọng bắt trộm của cậu bé - đọc nhanh , hồi hộp , gấp gáp . Chú ý
những câu dẫn lời nói trực tiếp của nhân vật :
- Hai ngày nay đâu có đoàn khách tham quan nào ? tự hỏi , giọng
băn khoăn
- Mày đã dặn lão Sáu Bơ tối đánh xe ra bãi bìa rừng cha? hạ giọng thì
thào ,bí mật .
- A lô ./ Công an huyện đây ./ Giọng rắn giỏi nghiêm trang
- Cháu quả là chàng gác rừng dũng cảm vui vẻ , ngợi khen .
Ví dụ 3 : Bài Lòng dân
Lời nói của An kéo dài giọng , lời nói ngắt quãng thể hiện sự thông minh
nhanh trí , biết làm cho kẻ địch không nghi ngờ
- Dạ, hổng phải tía
- Dạ , cháu cháu kêu bằng ba , chứ hổng phải tía .
Giọng cai xảo quyệt hống hách :
- Hừm ./ thằng nhỏ , lại đây . Ông đó có phải tía mày không ? Nói dối tao
bắn .
Lời của lính hống hách :
- Ngồi xuống ./ rục rịch tao bắn .
Lời của dì Năm , chú cán bộ thông minh , bình tĩnh .
10
Nâng cao hiệu quả dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 -5
Ví dụ 4 : Bài Hành trình của bầy ong
Toàn bài đọc với giọng trải dài , tha thiết cảm hứng ca ngợi những phẩm
chất đẹp đẽ của bầy ong , nhấn giọng ở những từ gợi tả , gợi cảm . Học sinh
đọc diễn cảm một khổ thơ tiêu biểu chú ý nhấn giọng ở một số từ và giọng đọc
trải dài tha thiết .
Chắt trong vị ngọt / mùi hơng

- 1 em sắm vai lính ( giọng hống hách )
11
Nâng cao hiệu quả dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 -5
- 1 em sắm vai cai ( giọng xảo quyệt, vòi vĩnh )
Ví dụ 2 : Chuyện nhỏ một khu vờn
Tôi hớng dẫn cả lớp luyện đọc và thi đọc diễn cảm đoạn 3 theo cách phân
vai ( Ngời dẫn chuyện, Thu và ông)
Chú ý đọc phân biệt lời bé Thu , lời của ông .
- Lời ông : Hiền từ , chậm rãi .
- Lời của bé Thu : Hồn nhiên , nhí nhảnh .
Những thể loại khác tôi chọn đoạn văn ( khổ thơ ) khó để học sinh thi đọc
diễn cảm . Khi thi đọc học sinh có thể tìm ra cách thể hiện riêng của mình ,
nếu đúng tôi khuyến khích học sinh .
Ngoài ra tôi còn tổ chức cho học sinh trò chơi học tập Thi luyện đọc
diễn cảm
Thi tìm từ trong câu thơ giúp học sinh thuộc bài ngay tại lớp . Trò chơi
Đọc tiếp sức ( tức là đọc nối tiếp nhau ) thi Ai là kim tiến nhằm chọn ra
em đọc hay nhất , để động viên , khuyến khich để phát triển năng lực .
IV .Kết quả
Trong suốt thời gian qua tôi luôn cố gắng rèn đọc diễn cảm cho học
sinh theo các giải pháp trên và kết quả đạt đợc khá khả quan. Hc sinh hng
thỳ hc tp, hot ng tớch cc hn, cỏc em mnh dn t tin hn khi c bi.
S em c cha t yờu cu ó gim i. S em c ỳng, c din cm c
nõng lờn rừ rt. Kt qu thc nghim c th hin qua bng sau:
Bng 2: Kt qu thc nghim

Lp
Tng
s HS
S em c cha

trong khõu c din cm, bi vỡ lp thi gian hc tp rt ớt. Cỏc em chun b
bi nh tt thỡ n lp tip thu bi nhanh hn, c tt hn.
PHN III - KT LUN CHUNG
Để thức đẩy mạnh mẽ chí tởng tợng khắc sâu những ấn tợng đẹp đẽ của
những bài văn thơ . Đặc biệt để giúp các em có sự cảm nhận sâu sắc về các
áng thơ văn ấy đòi hỏi ngời học phải có một tâm hồn hoà hợp, sống cùng tâm
trạng của tác giả , của nhân vật . Vậy mới có sự về rèn đọc đúng đọc hay tiến
tới đọc diễn cảm . Làm cho ngời nghe nh đang sống cùng tâm trạng của tác giả
, của nhân vật tức là yếu tố nội dung , hình thức nghệ thuật sẽ đi vào tâm trí
ngời nghe qua hình thức đọc của ngời đọc .
Mặt khác giáo viên phải có cái tài trí tạo âm thanh , hình ảnh của tác
phẩm mình đã đọc làm thế nào để toát lên cái thần của bài đọc đó đến với
từng học sinh , ngời giáo viên phải biết tạo ra một không khí tran hoà trong lớp
học , lôi cuốn học sinh say mê rèn đọc và đọc diễn cảm.
Cùng với suy nghĩ trên đây , kết hợp với niềm say mê bộ môn , tôi luôn
suy nghĩ , tìm tòi cho mình một phong cách đọc diễn cảm hay nhất và kết hợp
với nhiều phơng pháo dạy văn với mục đích cuối cùng . Tôi luôn là ngời hớng
dẫn tổ chức cho học sinh của mình sẽ không ngừng thay đổi tiến lên trong
phong cách đọc diễn cảm .
Tôi cũng luôn hy vọng với sự chỉ đạo sáng suốt tài tình của Ban giám
hiệu , Ban chuyên môn của trờng sẽ tham gia góp ý cho tôi có đợc kinh
nghiệm rèn đọc diễn cảm tốt cho học sinh lớp 5 . Và nếu có thể các đồng chí ,
đồng nghiệp cùng tham khảo góp ý xây dựng và áp dụng để có phơng pháp rèn
đọc diễn cảm cho học sinh tốt nhất .
Với trình độ có hạn và thời gian nghiên cứu , thực nghiệm còn ngắn ,
những ý kiến trình bày trên chắc cha thật đầy đủ . Rất mong các đồng chí lãnh
đạo và đồng nghiệp đóng góp ý kiến giúp đỡ khắc phục những hạn chế của tôi
để tôi có thể có một phơng pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh ngày một hiệu
quả hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn./