BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
*************************
TIỂU LUẬN
MÔN: TÀI CHÍNH TIỀN TỆ
ĐỀ TÀI: MỐI QUAN HỆ GIỮA BỘI CHI NGÂN SÁCH
VÀ LẠM PHÁT NHÌN TỪ LÝ THUYẾT VÀ THỰC
TIỄN
GV. hướng dẫn: TS. Diệp Gia Luật
Nhóm thực hiện:
- Vũ Thị Thu Hương
- Nguyễn Thị Hồng Hạnh
- Trần Lê Trung Huy
- Nguyễn Thị Thanh Vân
- Lê Đình Lâm
- Nguyễn Duy Quang
Lớp: Cao học kinh tế Thành ủy
Thành phố Hồ Chí Minh – 10/2009
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
CHƯƠNG 1: CỞ SỞ LÝ THUYẾT
1.1. NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ VẤN ĐỀ BỘI CHI NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC
1.1.1. Ngân sách nhà nước là gì?
Căn cứ luật ngân sách số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002, được sửa đổi và có
hiệu lực từ 01/01/2004 thì Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà
nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong
một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
1.1.2. Bội chi ngân sách nhà nước: Nguyên nhân và giải pháp
a/ Thế nào là bội chi ngân sách nhà nước?
Bội chi Ngân sách Nhà nước trong một thời kỳ (1 năm, 1 chu kỳ kinh tế) là số
chênh lệch giữa chi lớn hơn thu của thời kỳ đó.

lên nhằm giải quyết những khó khăn mới về kinh tế và xã hội. Điều đó làm cho mức
bội chi NSNN tăng lên. Ở giai đoạn kinh tế phồn thịnh, thu của Nhà nước sẽ tăng lên,
trong khi chi không phải tăng tương ứng. Điều đó làm giảm mức bội chi NSNN. Mức
bội chi do tác động của chu kỳ kinh doanh gây ra được gọi là bội chi chu kỳ.
- Do tác động của chính sách cơ cấu thu chi của Nhà nước. Khi Nhà nước thực
hiện chính sách đẩy mạnh đầu tư, kích thích tiêu dùng sẽ làm tăng mức bội chi NSNN.
Ngược lại, thực hiện chính sách giảm đầu tư và tiêu dùng của Nhà nước thì mức bội
chi NSNN sẽ giảm bớt. Mức bội chi do tác động của chính sách cơ cấu thu chi gây ra
được gọi là bội chi cơ cấu.
Trong điều kiện bình thường (không có chiến tranh, không có thiên tai lớn, ),
tổng hợp của bội chi chu kỳ và bội chi cơ cấu sẽ là bội chi NSNN.
c/ Các giải pháp xử lý
Để duy trì sự phát triển bền vững và duy trì được tốc độ tăng trưởng của nền
kinh tế thì chắc chắn cần có sự can thiệp của nhà nước bằng các chính sách, trong đó
chính sách tài khóa. Tuy nhiên do nguồn lực có hạn vì vậy đòi hỏi phải có chính sách
3
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
tài khóa phù hợp với yêu cầu phát triển thực tế và sự phát triển trong tương lai. Từ sự
lựa chọn này sẽ đưa ra mức bội chi "hợp lý", bảo đảm nhu cầu tài trợ cho chi tiêu cũng
như đầu tư phát triển kinh tế, đồng thời bảo đảm cho nợ quốc gia ở mức hợp lý.
Có nhiều cách để chính phủ bù đắp thiếu hụt ngân sách như tăng thu từ thuế,
phí, lệ phí; giảm chi ngân sách; vay nợ trong nước, vay nợ nước ngoài; phát hành tiền
để bù đắp chi tiêu; Sử dụng phương cách nào, nguồn nào tùy thuộc vào điều kiện
kinh tế và chính sách kinh tế tài chính trong từng thời kỳ của mỗi quốc gia. Tuy nhiên
mỗi giải pháp bù đắp bội chi ngân sách nhà nước đều có sự tác động đến nền kinh tế vĩ
mô.
Về cơ bản, các quốc gia trên thế giới thường sử dụng các giải pháp chủ yếu nhằm
xử lý bội chi NSNN như sau:
Thứ nhất: Nhà nước phát hành thêm tiền. Việc xử lý bội chi NSNN có thể
thông qua việc nhà nước phát hành thêm tiền và đưa ra lưu thông. Tuy nhiên, giải pháp

chính sách vĩ mô và nâng cao hiệu quả hoạt động trong các khâu của nền kinh tế. Để
thực hiện vai trò của mình, nhà nước sử dụng một hệ thống chính sách và công cụ
quản lý vĩ mô để điều khiển, tác động vào đời sống kinh tế - xã hội, nhằm giải quyết
các mối quan hệ trong nền kinh tế cũng như đời sống xã hội, nhất là mối quan hệ giữa
tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, giữa tăng trưởng kinh tế với giữ gìn môi
trường v.v Đặc biệt trong điều kiện hiện nay, khi lạm phát là một vấn nạn của các
nước trên thế giới, vấn đề tăng cường vai trò quản lý nhà nước đối với quản lý NSNN
nói chung và xử lý bội chi NSNN nói riêng có ý nghĩa vô cùng cấp thiết.
1.2. LẠM PHÁT
1.2.1. Lạm phát là gì?
Trong kinh tế học, thuật ngữ “lạm phát” được dùng để chỉ sự tăng lên theo thời
gian của mức giá chung hầu hết các hàng hoá và dịch vụ so với thời điểm một năm
trước đó. Như vậy tình trạng lạm phát được đánh giá bằng cách so sánh giá cả của một
loại hàng hoá vào hai thời điểm khác nhau, với giả thiết chất lượng không thay đổi.
Khi giá trị của hàng hoá và dịch vụ tăng lên, đồng nghĩa với sức mua của đồng
tiền giảm đi, và với cùng một số tiền nhất định, người ta chỉ có thể mua được số lượng
hàng hoá ít hơn so với năm trước.
5
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
Có nhiều dạng lạm phát khác nhau, như lạm phát một con số (single-digit
inflation), lạm phát hai con số (double-digit inflation), lạm phát phi mã (galloping
inflation), siêu lạm phát (hyper inflation)
1.2.2. Lạm phát được tính như thế nào?
Lạm phát được đo lường bằng cách theo dõi sự thay đổi trong giá cả của một
lượng lớn các hàng hóa và dịch vụ trong một nền kinh tế (thông thường dựa trên dữ
liệu được thu thập bởi các tổ chức Nhà nước).
Các giá cả của các loại hàng hóa và dịch vụ được tổ hợp với nhau để đưa ra một
chỉ số giá cả để đo mức giá cả trung bình, là mức giá trung bình của một tập hợp các
sản phẩm. Tỷ lệ lạm phát là tỷ lệ phần trăm mức tăng của chỉ số này.
Không tồn tại một phép đo chính xác duy nhất chỉ số lạm phát, vì giá trị của chỉ

1.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA BỘI CHI NGÂN SÁCH VÀ LẠM PHÁT
Chi ngân sách là một trong những công cụ chính sách quan trọng của Nhà nước
nhằm tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội. Khi sản lượng của nền kinh tế thấp
dưới mức sản lượng tiềm năng, thì Chính phủ có thể tăng mức chi ngân sách, chấp
nhận bội chi để thúc đẩy hoạt động kinh tế. Vì vậy, bội chi ngân sách không chỉ diễn
ra phổ biến đối với các nước nghèo, kém phát triển mà xảy ra ngay cả đối với những
nước thuộc nhóm các nền kinh tế phát triển nhất (nhóm OECD). Đối với các nước
đang phát triển, bội chi ngân sách thường để đáp ứng nhu cầu rất lớn về đầu tư cơ sở
hạ tầng ban đầu như: Giao thông, điện, nước Nhiều nước phát triển và đang phát
triển trong khu vực Đông Á và Đông Nam Á cũng vẫn bội chi ngân sách. Tuy nhiên
chính mức tăng chi tiêu của Chính phủ sẽ kéo theo hiệu ứng tăng giá ở một số các lĩnh
vực hàng hóa và dịch vụ do gia tăng cầu dẫn đến tình trạng lạm phát do cầu kéo, song
song với việc giá cả hàng hóa và dịch vụ tăng cũng sẽ kéo theo các chi phí sản xuất
tăng dẫn đến lạm phát do chi phí đẩy.
Mặt khác khi các nhu cầu về đầu tư cơ sở hạ tầng tăng cao mà ngân sách nhà
nước lại thiếu hụt dẫn đến không đủ nguồn vốn đối ứng để đầu tư cho phát triển. Để bù
đắp phần thiếu hụt, Nhà nước có thể sử dụng chính sách phát hành thêm tiền và đưa ra
lưu thông. Tuy nhiên việc tăng chi tiêu của Chính phủ trong trường hợp này sẽ gây
"tăng trưởng nóng" và không cân đối với khả năng tài chính của quốc gia. Nếu nhà
nước phát hành thêm quá nhiều tiền để bù đắp bội chi NSNN thì sẽ gây ra tình trạng
lạm phát tiền tệ.
7
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN VỀ LẠM PHÁT VÀ BỘI CHI NGÂN
SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM NĂM 2004-2008
2.1. THỰC TRẠNG LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM
Nguồn: IMF, International Financial Statistics
Nhìn vào số liệu cho thấy tình hình lạm phát tại Việt Nam có chiều hướng gia
tăng cao từ giữa cuối năm 2007 và đạt đỉnh cao vào tháng 8/2008 với mức tăng CPI là
hơn 30%. Tính trung bình tỷ lệ lạm phát năm 2007 là 8.86% (nhưng nếu tính riêng 4

Về bù đắp bội chi ngân sách, trong những năm gần đây, mặc dù chúng ta đã
kiểm soát bội chi NSNN từ hai nguồn là vay nước ngoài và vay trong nước nên sức ép
tăng tiền cung ứng thêm ra thị trường là không có, nhưng sức ép tăng chi tiêu của
Chính phủ cho tiêu dùng thường xuyên và cho đầu tư là tăng lên.
Bội chi ngân sách Nhà nước cả năm 2004 bằng 16,2% tổng số chi, chiếm
khoảng 4.85% GDP và bằng mức dự toán cả năm đã được Quốc hội thông qua đầu
năm, trong đó 79% được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và 21% từ nguồn vay
nước ngoài.
Bội chi ngân sách Nhà nước cả năm 2005 bằng 15,5% tổng số chi, chiếm
khoảng 4,86% GDP và bằng mức dự toán cả năm đã được Quốc hội thông qua đầu
năm, trong đó 80% được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và 20 % từ nguồn vay
nước ngoài.
10
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
Bội chi ngân sách Nhà nước cả năm 2006 bằng 15,8% tổng số chi, chiếm
khoảng 5,64% GDP và bằng mức dự toán cả năm đã được Quốc hội thông qua đầu
năm, trong đó 74,2% được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và 25,8% từ nguồn vay
nước ngoài.
Bội chi ngân sách Nhà nước năm 2007 bằng 16,2 % tổng số chi, chiếm khoảng
5% GDP và bằng mức bội chi dự toán năm đã được Quốc hội thông qua đầu năm,
trong đó 76,1% được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và 23,9% từ nguồn vay nước
ngoài.
Bội chi ngân sách Nhà nước năm 2008 ước tính bằng 13,6% tổng số chi chiếm
4.95% GDP và bằng 97,5% mức bội chi dự toán năm đã được Quốc hội thông qua đầu
năm, trong đó 77,3% được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và 22,7% được bù đắp
từ nguồn vay nước ngoài.
Tình hình bội chi ngân sách tại Việt Nam tăng lên qua các năm cũng là dễ hiểu
khi Việt Nam là đất nước đang phát triển. Để khẳng định điều này hãy xem xét việc
chi từ ngân sách cho 3 nội dung chủ yếu đó là: Chi đầu tư phát triển, Chi trả nợ và
viện trợ, Chi phát triển sự nghiệp KT-XH, quốc phòng, an ninh, quản lý hành chính

NSNN chiếm khoảng 1/3 số thâm hụt, tức là khoảng 1,5%-1,7% so với GDP. Nếu
cộng thêm cả phần vay về cho vay lại, lượng tiền từ bên ngoài vào nền kinh tế nước ta
qua bù đắp thâm hụt NSNN khoảng 2%-2,5% GDP. Đây chính là một nguyên nhân
gây ra lạm phát cao của nước ta trong năm 2007 và năm 2008. Còn phần bù đắp thâm
hụt NSNN từ nguồn vay trong dân về cơ bản, chỉ thu tiền từ trong lưu thông vào
NSNN và sau đó, lại chuyển ra lưu thông nên không làm tăng lượng tiền cơ bản trên
thị trường mà chỉ làm cho vòng quay tiền tệ có thể tăng nhanh hơn, tạo ra hệ số nở tiền
cao hơn mức cần thiết. Điều này, cũng tạo ra tăng cung tiền tệ do vòng quay tiền tệ
lớn, có tạo ra tác động một phần gây ra lạm phát, nhưng không lớn bằng vay vốn từ
bên ngoài để bù đắp thâm hụt NSNN.
Tuy nhiên nhìn nhận một cách thẳng thắn thì ngay từ đầu năm 20 06, những
dấu hiệu của lạm phát đã xuất hiện, nhưng trong quản lý và điều hành NSNN vẫn chưa
đánh giá hết tác động của nó nên việc đầu tư công vẫn còn quá lớn và chưa hiệu quả.
Chi thường xuyên chưa được giám sát chặt chẽ nên còn lãng phí, xử lý bội chi NSNN
vẫn còn chưa quyết liệt. Cụ thể là bội chi ngân sách còn tăng qua các năm. Do vậy, để
kiềm chế lạm phát, ngoài các biện pháp kiềm chế lạm phát mà Chính phủ, cũng như
các bộ, ngành đang thực thi, vấn đề quản lý chặt tình hình chi NSNN như: chi thường
xuyên của các cơ quan nhà nước, đầu tư công thông qua việc xử lý bội chi NSNN là
vô cùng cấp thiết và có ý nghĩa rất quan trọng. Nhận thức được vấn đề này ngay từ
những tháng đầu năm 2008, Chính phủ áp dụng các biện pháp cắt giảm đầu tư công và
chi tiêu thường xuyên từ ngân sách nhà nước. Theo báo cáo của Chính phủ tại kỳ thứ
4, quốc hội khóa XII ngày 16/10/2008, trong năm 2008 Chính phủ đã đình hoãn, giãn
tiến độ thi công trên 3.100 công trình dự án với khoảng 31.000 tỷ đồng vốn từ nguồn
ngân sách và vốn của doanh nghiệp nhà nước, cắt giảm khoảng 9.000 tỷ đồng vốn trái
phiếu chính phủ, tiết kiệm 2.700 tỷ đồng chi thường xuyên của các cơ quan đơn vị thụ
hưởng ngân sách. Những động thái này đã góp phần làm cho tỷ lệ lạm phát 3 tháng
cuối năm 2008 giảm so với những tháng giữa năm 2008.
13
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
2.4. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NSNN NHẰM

14
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
- Chưa chú trọng mối quan hệ giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.
Đây là một trong những nguyên nhân gây căng thẳng về ngân sách áp lực bội chi ngân
sách (nhất là ngân sách các địa phương). Chúng ta có thể thấy, thông qua cơ chế phân
cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách và cơ chế bổ sung từ ngân sách
cấp trên cho ngân sách cấp dưới. Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu ứng
với các nhiệm vụ chi cụ thể và được xác định cụ thể trong dự toán ngân sách hằng
năm. Vì vậy, khi các địa phương vay vốn để đầu tư sẽ đòi hỏi bảo đảm nguồn chi
thường xuyên để bố trí cho việc vận hành các công trình khi hoàn thành và đi vào hoạt
động cũng như chi phí duy tu, bảo dưỡng các công trình, làm giảm hiệu quả đầu tư.
Chính điều đó luôn tạo sự căng thẳng về ngân sách, để công trình vận hành và phát
huy tác dụng, luôn phải đòi hỏi nhu cầu kinh phí cho hoạt động. Để có nguồn kinh phí
này hoặc phải đi vay để duy trì hoạt động hoặc yêu cầu cấp trên bổ sung ngân sách, cả
hai trường hợp đều tạo áp lực bội chi NSNN.
- Liệu có tồn tại vấn đề bội chi ngân sách địa phương ở Việt Nam hay không?
Biện pháp xử lý ra sao? Quản lý vấn đề này thế nào? Đó là những vấn đề cần được
xem xét kỹ càng hơn. Theo khoản 3, Điều 8, Luật NSNN năm 1996, ngân sách địa
phương được cân đối theo nguyên tắc tổng số chi không vượt quá tổng số thu, trường
hợp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có nhu cầu đầu tư kết cấu hạ tầng thì được
phép huy động vốn theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ và phải cân đối vào
ngân sách địa phương để trả nợ khi đến hạn. Luật NSNN sửa đổi năm 2002 mở rộng
thêm quyền chủ động trong việc huy động vốn của ngân sách địa phương. Vay vốn
đầu tư thuộc danh mục đầu tư trong kế hoạch 5 năm do hội đồng nhân dân tỉnh quyết
định (không phải theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định như trước đây).
Như vậy, mặc dù chúng ta chấp nhận về nguyên tắc là không có việc bội chi ngân sách
địa phương nhưng thực tế lại vẫn cho phép địa phương vay để đầu tư.
Vấn đề là ở chỗ, hiện nay, các địa phương vay vốn để đầu tư theo quy định tại
khoản 3 Điều 8 của Luật NSNN tương đối lớn và chưa được quản lý một cách chặt
chẽ. Với nhiều địa phương đây là điều kiện để tăng cường cơ sở vật chất, tạo điều kiện

nghiêm cấm ngân sách các địa phương vay vốn dưới bất kỳ hình thức nào, các khoản
chi đầu tư của địa phương được xem xét tính toán và bổ sung từ ngân sách trung ương.
2 - Giải quyết tốt mối quan hệ giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên,
nhất là ngân sách các địa phương. Do vậy, khi các địa phương vay vốn để đầu tư, sẽ
kiên quyết không bố trí nguồn chi thường xuyên cho việc vận hành các công trình khi
hoàn thành và đi vào hoạt động cũng như chi phí duy tu, bảo dưỡng các công trình,
16
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
làm giảm hiệu quả đầu tư. Có như vậy, các địa phương phải tự cân đối nguồn kinh phí
này chứ không thể yêu cầu cấp trên bổ sung ngân sách.
3 - Nếu chấp nhận bội chi ngân sách địa phương thì cần quản lý và giám sát
chặt chẽ việc vay vốn. Các khoản vốn vay chỉ đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng và phát
triển các cơ sở kinh tế. Các khoản vay của ngân sách địa phương cần được tổng hợp và
báo cáo Quốc hội để tổng hợp số bội chi NSNN hằng năm. Vấn đề vay vốn của các địa
phương không được kiểm soát chặt chẽ chẳng những tạo ra nguy cơ vay vốn tràn lan,
đầu tư kém hiệu quả mà còn ảnh hưởng đến tính bền vững của NSNN trong tương lai.
Bội chi NSNN hằng năm không được kiểm soát chặt chẽ trước khi trình Quốc hội,
mức bội chi thực tế khác với mức bội chi báo cáo cáo Quốc hội. Điều đó tạo nên gánh
nặng nợ cho NSNN, bởi NSNN là một thể thống nhất và đa số các địa phương trông
chờ chủ yếu vào ngân sách trung ương, do vậy suy cho cùng, các khoản nợ của ngân
sách địa phương sẽ là gánh nợ của NSNN trong khi việc đầu tư lại dàn trải, kém hiệu
quả.
CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN
17
Tiểu luận môn Tài chính – Tiền tệ
Nhìn lại toàn bộ quá trình nhiều năm qua cho thấy, mối quan hệ giữa bội chi
NSNN với lạm phát có thể rút ra một số kết luận sau:
- NSNN có mối quan hệ nhân quả với lạm phát. Nếu thâm hụt NSNN quá mức
có thể dẫn đến lạm phát cao. Đặc biệt, nếu bù đắp thâm hụt NSNN bằng việc phát
hành tiền sẽ tất yếu dẫn đến lạm phát.