Hiện nay trên thế giới có rất nhiều tổ chức quốc tế khu vực, đó là
nơi các quốc gia liên kết với nhau để hợp tác cùng phát triển về các
lĩnh vực như an ninh - quốc phòng, kinh tế - thương mại và các lĩnh
vực khác như văn hóa-xã hội…Các tổ chức có vai rò rất lớn đối với
sự phát triển của các nước thành viên, tuy nhiên bên cạnh đó cũng
còn một số hạn chế nhất định. Sau đây em xin đi chi tiết về một tổ
chức quốc tế cụ thể, đó là Hiệp hội các nước Đông Nam Á
(ASEAN) và bình luận về tổ chức này trong việc giải quyết tranh
chấp giữa các quốc gia thành viên.
I. Khái quát chung về hiệp hội các nước Đông Nam Á
(ASEAN)
1. Quá trình hình thành
Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (tiếng Anh: Association of
Southeast Asian Nations, viết tắt là ASEAN) là một liên minh chính
trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của các quốc gia trong khu vực Đông
Nam Á. Tổ chức này được thành lập ngày 8 tháng 8 năm 1967 với
các thành viên đầu tiên là Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore,
và Philippines, để tỏ rõ tình đoàn kết giữa các nước trong cùng khu
1
vực với nhau, đồng thời hợp tác chống tình trạng bạo động và bất ổn
tại những nước thành viên. Sau Hội nghị Bali năm 1976, tổ chức
này bắt đầu chương trình cộng tác kinh tế, nhưng các hợp tác bị thất
bại vào giữa thập niên 1980. Hợp tác kinh tế chỉ thành công lại khi
Thái Lan đề nghị khu vực thương mại tự do năm 1991. Hàng năm,
các nước thành viên đều luân phiên tổ chức các cuộc hội họp chính
thức để trao đổi hợp tác. Đến năm 1999, ASEAN gồm 10 thành
viên, đó là Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore, Philippines,
Bruney, Lao, Xingapo, Việt Nam, Myanma (riêng Đông Timo chưa
kết nạp).
2.Mục tiêu và nguyên tắc hoạt động của ASEAN
Về mục tiêu, theo tinh thần của Tuyên bố Băng Cốc năm 1967,

- Các cơ quan chuyên ngành cấp bộ trưởng
- Tổng thư ký và Ban thư ký
Ngoài ra còn có các cơ quan: Ban thư ký ASEAN quốc gia, Ủy
ban thường trực đại diện bên cạnh ASEAN, Ủy ban ASEAN ở nước
thứ ba, và các tổ chức quốc tế , cơ quan nhân quyền ASEAN.
II. Vai trò của ASEAN trong việc giải quyết tranh chấp giữa
các quốc gia thành viên.
Trong chương VIII Hiến chương ASEAN, ASEAN đã quy định
khá nhiều cơ chế trong việc giải quyết các tranh chấp trong các lĩnh
vưc giữa các quốc gia thành viên. Kèm theo đó là các nguyên tắc
giải quyết các tranh chấp của Hiệp hôi. Đó là những yếu tố góp
phần tạo nên sự thành công của Hiệp hội trong việc giữ gìn an ninh
khu vực, giải quyết tranh chấp trên lĩnh vực kinh tế thương mại
cũng như trên các lĩnh vực khác. Trong khuôn khổ bài viết này, em
xin đi bình luận về vai trò của ASEAN trong việc giải quyết tranh
4
chấp giữa các quốc gia thành viên trên ba lĩnh vực chính, đó là: An
ninh – quốc phòng, kinh tế - thương mại và văn hóa – xã hội.
1.Vai trò trong lĩnh vực an ninh – chính trị:
Giữ vững, thúc đẩy hòa bình, an ninh khu vực vừa là nguyên tắc
vừa là mục tiêu của ASEAN, do đó ASEAN đã phát huy khá tốt vai
trò của mình trong lĩnh vực này. Trong suốt hơn 40 năm qua kể từ
ngày ASEAN được thành lập, có thể nói tình hình an ninh khu vực
khá ổn định, hầu như không có tranh chấp nào xảy ra. Điều này
được thừa nhận rộng rãi về vai trò của ASEAN đối với các nước
thành viên trong 30 năm đầu tiên của ASEAN là việc xử lý ổn thoả
các mối bất đồng, tranh chấp giữa các nước thành viên, không để
dẫn đến xung đột, tạo điều kiện xây dựng một môi trường hoà bình,
ổn định và hợp tác giữa các nước thành viên để từ đó giúp họ thực
hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, và xây dựng một khu vực Đông

Campuchia quanh một ngôi chùa Phật giáo nhỏ trong khu đất có
tranh chấp gần ngôi đền cổ. Một số giới chức cao cấp ASEAN lo
ngại là tình hình này sẽ trầm trọng hơn. Ngoại trưởng Malaysia
Rais Yatim nói rằng cuộc tranh chấp "không chỉ có ý nghĩa là vấn
đề giữa hai quốc gia nhưng cũng còn là một thử thách cho ASEAN.
Ðây là lần đầu tiên hai thành viên trong tổ chức đang đối đầu với
điều chúng tôi gọi là tình trạng khó xử biên giới." Tổng Thư Ký
ASEAN Surin Pitsuwan nói bầu không khí buổi họp "thân thiện"
nhưng không nói là có tiến triển gì hay không. "ASEAN vẫn nhấn
mạnh trong bản thông cáo mà vị chủ tịch đưa ra ngày 20/7 rằng
chúng tôi trông đợi cả hai bên tìm được giải pháp ổn thỏa cho vấn
đề của họ," ông nói”
1
. Ta có thể thấy, sự can thiệp của ASEAN vào
cuộc tranh chấp rất hạn chế, một bên Campuchia muốn ASEAN giải
quyết tranh chấp nhưng phía Thái Lan lại không muốn tranh chấp
này được giải quyết bằng con đường quốc tế mà chỉ tuyên bố 2
1
Trích dẫn từ />7
nước sẽ giải quyết song phương. Tại Hội nghị cấp cao ASEAN ngày
07/05/2011 được tổ chức tại Jakarta (Indonexia),) với cương vị là
nước chủ tịch ASEAN năm 2011, ngoại trưởng Ngoại trưởng
Indonesia Marty Natalegawa yêu cầu hai nước bày tỏ thiện chí hơn
nữa, đồng thời đề xuất cử 30 quan sát viên phân bố tại Campuchia
và Thái Lan, tuy nhiên Thái Lan chỉ chấp nhận khi quân đội
Campuchia rút khỏi khu vực tranh chấp, do vậy đề xuất này đã
không dược thực hiện. Như vậy liệu có phải với mục tiêu “ Không
can thiệp vào công việc nội bộ của các Quốc gia thành viên
ASEAN” đã làm cản trở vai trò của ASEAN hay vì sự ảnh hưởng
của ASEAN quá mờ nhạt đối với các quốc gia thành viên?ASEAN

Theo o/tai-chinh-tin-tuc-quoc-te/1225-đong-nam-a-la-diem-sang-cua-kinh-te-toan-
cau.
9
kinh tế, mặc dù cũng có một số tranh chấp nhưng không tới mức dữ
dội, đáng lo ngại mà thường được giải quyết một cách ổn thỏa. Do
đó, có thể nói ASEAN có vai trò to lớn trong việc quy định việc giải
quyết tranh chấp về lĩnh vực kinh tế trong nội bộ Hiệp hội thông
qua các văn bản, cũng như khả năng giải quyết tranh chấp trong lĩnh
vực này trên thực tế.
3. Vai trò của ASEAN trong lĩnh vực văn hóa – xã hội:
Trong lĩnh vực này, ASEAN cũng đã triển khai khá nhiều hội
nghị với chủ đề hòa hợp văn hóa, biến đổi khí hậu, hợp tác giáo dục,
phụ nữ và trẻ em ASEAN là tổ chức mà nơi đó các thành viên có
điều kiện thể hiện mình, được giúp đỡ phát triển, giao lưu văn hóa,
văn học – nghệ thuật, quản lý thiên tai, môi trường, y tế, khoa học
công nghệ… ASEAN không chỉ dừng lại ở việc ban hành các văn
bản thể hiện mục tiêu, nguyên tắc, hướng đi, hướng phát triển đồng
thời cả biện pháp chế tài…Mà ASEAN còn tổ chức các chương
trình cụ thể như năm 2010 vừa qua từ 29/08/2010-05/09/2010 tại
thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam có tổ chức tuần lễ giao lưu văn
hóa “chung tay vì một vì ASEAN tươi đẹp”… Ngoài ra còn rất
nhiều chương trình, hội thảo khác. Đông Nam Á là một khu vực có
10
nền văn hóa-xã hội khá tương đồng, hợp tác cùng phát triển dựa trên
tinh thần hữu nghị hòa bình. Do đó hầu như không có tranh chấp về
lĩnh vực này. Vì vậy, chủ yếu ASEAN phát huy vai trò hợp tác, giao
lưu, kích thích phát triển đối với các quốc gia thành viên và giữa các
nước thành viên với nhau, còn vấn đề giải quyết tranh chấp thì
không có mâu thuẫn gì nhiều và mạnh mẽ cho nên ASEAN giải
quyết khá suôn sẻ, dựa trên sự ảnh hưởng của mình, các văn bản,